Skip to main contentછેલ્લે અપડેટ: 15-Nov-2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Food Pipe & Gastro Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
Achalasia ઓછો જોવા મળતો રોગ છે. અન્નનળીના નીચલા વાલ્વને ઢીલો કરતી ચેતાઓ ધીમે ધીમે નાશ પામે છે. પછી વાલ્વ બંધ રહે છે અને નળી ખોરાકને નીચે ધકેલતી નથી.
સંભવિત કારણ એ છે કે શરીરના પોતાના રક્ષક કોષો આ ચેતાઓ ઉપર હુમલો કરે છે. વ્યક્તિમાં જન્મથી તેનો ઝોક હોય છે. ચાલક શું છે તે જાણીતું નથી.
નાશ પામેલી ચેતાઓ પાછી ઊગતી નથી, એટલે સારવાર નળીને સુધારતી નથી પણ વાલ્વ ખોલે છે. વાલ્વ પાસેની ગાંઠ પણ આવું જ દેખાઈ શકે, તેથી તેને હંમેશાં પહેલાં બાદ કરાય છે.
Achalasia ની પૂરી માહિતી માટે, ટેસ્ટથી લઈને POEM અને Heller ઓપરેશન વચ્ચેની પસંદગી સુધી, અમારું achalasia ની સારવાર પાનું વાંચો. આ લેખ સમજાવે છે કે રોગ કેમ થાય છે અને કોને થાય છે.
Achalasia ઓછો જોવા મળે છે. મોટા વસ્તી-અભ્યાસોમાં દર વર્ષે એક લાખ લોકોમાં આશરે એક કે બે નવા દર્દી મળે છે.
રોગ ઓછો હોવાથી ઘણા ડૉક્ટરો આખા કામકાજમાં તેને થોડી જ વાર જુએ છે. એટલે શરૂઆતમાં તે ઘણી વાર ચૂકી જવાય છે.
Achalasia ધરાવતા લોકોની કુલ સંખ્યા દર વર્ષના નવા કેસ કરતાં ઘણી વધારે છે. સારવાર પછી દર્દીઓ દાયકાઓ સુધી જીવે છે, એટલે સંખ્યા સમય સાથે જમા થાય છે. નવા અભ્યાસોમાં જૂના કરતાં વધુ કેસ નોંધાય છે. દબાણના ટેસ્ટથી હળવો રોગ પકડાય છે, અને ગળવાની તકલીફમાં ડૉક્ટર હવે achalasia વિશે વહેલો વિચારે છે.
| પ્રશ્ન | અભ્યાસો શું બતાવે છે |
|---|---|
| નવા કેસ કેટલી વાર આવે? | દર વર્ષે એક લાખમાં આશરે એક કે બે વ્યક્તિ |
| પુરુષ કે સ્ત્રી? | લગભગ સરખા |
| નિદાન વખતની સામાન્ય ઉંમર | મોટા ભાગે 30 થી 60 વર્ષ, પણ કોઈ પણ ઉંમરે થઈ શકે |
| શું તે પરિવારમાં ચાલે છે? | ભાગ્યે જ; મોટા ભાગના લોકોના સગામાં કોઈને હોતો નથી |
| શું સારવાર આયુષ્ય ઘટાડે છે? | વાલ્વ ખુલ્યા પછી ખાસ નહીં |
ભારતમાં મુશ્કેલી ઘણી વાર મોડા નિદાનની છે. ઘણા લોકોને વર્ષો સુધી એસિડની તકલીફ કે ગળાની ગભરામણ કહેવાય છે. દબાણનો ટેસ્ટ થાય ત્યાં સુધીમાં નળી પહોળી અને વજન ઓછું થઈ ગયું હોઈ શકે.
નળીના નીચલા છેડે સ્નાયુનું એક કડું વાલ્વ જેવું કામ કરે છે. Achalasia માં આ વાલ્વ ઢીલો થઈ શકતો નથી, અને ઉપરની નળી ખોરાકને નીચે ધકેલી શકતી નથી.
ગળવું એક સમયબદ્ધ ક્રિયા છે. સંકોચનનું મોજું નળીમાં નીચે જાય છે, અને તેની આગળ વાલ્વ ખૂલે છે. બંને ક્રિયા નળીની દીવાલમાંની ચેતાઓનું જાળું ચલાવે છે.
Achalasia માં મુખ્યત્વે ઢીલું કરનારી ચેતાઓ નાશ પામે છે. સંકોચાવનારી ચેતાઓ રહે છે. એટલે વાલ્વ સામે કોઈ વિરોધ વગર ચુસ્ત રહે છે, અને નળીનું મોજું પોતાનો તાલ ગુમાવે છે.
| શું ગુમાવાય છે | નળીમાં શું થાય છે | તમને શું લાગે છે |
|---|---|---|
| વાલ્વ પાસેની ઢીલું કરનારી ચેતાઓ | ગળતી વખતે વાલ્વ ખૂલતો નથી | છાતીના નીચેના ભાગમાં ખોરાક અને પાણી અટકે છે |
| સંકોચનનો તાલ | નળી ખોરાકને ક્રમમાં નીચે ધકેલતી નથી | ખોરાક પાછો આવે છે, ઘણી વાર રાત્રે |
| વર્ષો પછી નળીનો સ્નાયુ | નળી પહોળી થાય છે અને જૂનો ખોરાક રોકે છે | ખાંસી, મોંની દુર્ગંધ, વજન ઘટવું |
આ ચેતાની તકલીફ છે, સ્નાયુની નહીં. સ્નાયુ ફક્ત જોનાર બની રહે છે. એટલે જ ઘણા લોકોને જે બળતરા લાગે છે તે ઘણી વાર એસિડની હોતી નથી. તે નળીમાં રોકાયેલા અને ખદબદતા ખોરાકની હોય છે, અને તેથી એસિડની ગોળીઓ ખાસ કામ કરતી નથી.
કોઈ એક કારણ સાબિત થયું નથી. વધુ માન્ય વિચાર એ છે કે શરીરના રક્ષક કોષો નળીની દીવાલની ચેતાઓ ઉપર હુમલો કરે છે. વ્યક્તિમાં તેનો ઝોક હોય છે.
સર્જરી વખતે લીધેલી પેશી જોતાં પેથોલોજિસ્ટને ઘટનાઓનો સ્પષ્ટ ક્રમ દેખાય છે. પહેલાં ચેતાકોષોની આસપાસ રક્ષક કોષો ભેગા થાય છે. પછી ચેતાકોષો ગાયબ થાય છે. છેલ્લે તેમની જગ્યાએ ડાઘવાળી પેશી આવે છે. મોડા રોગમાં લગભગ કોઈ ચેતાકોષ બચતો નથી.
Achalasia વાળા લોકોને બીજા autoimmune રોગો પણ વધુ વાર હોય છે, જે આ જ વાતને બંધબેસે છે. આમાંથી કશાનો અર્થ એવો નથી કે તમે તે કર્યું. તમે ખાધેલું કે કરેલું કશું તેને લાવે છે એવું જાણીતું નથી.
લગભગ કોઈને પણ થઈ શકે. તે ખોરાક, ટેવો કે જાતિ સાથે જોડાયેલો નથી, અને સામાન્ય રીતે પરિવારનો સંબંધ હોતો નથી.
થોડા જૂથો જાણવા જેવા છે.
તમે આમાંના કોઈ જૂથમાં હો તો ડૉક્ટરને વહેલા કહો. તેનાથી પસંદ થતા ટેસ્ટ બદલાય છે.
વાલ્વ પાસેની ગાંઠ દબાણના ટેસ્ટમાં બરાબર achalasia જેવી દેખાઈ શકે. તેને pseudoachalasia કહે છે, અને તેને બાદ કરવા પહેલાં endoscopy કરાય છે.
| સ્થિતિ | કેમ સરખી લાગે છે | સંકેત |
|---|---|---|
| વાલ્વ પાસે ગાંઠ | તે માર્ગ રોકે છે અથવા ચેતાઓમાં ફેલાય છે | મોટી ઉંમર, ટૂંકો ઇતિહાસ અને ઝડપી વજન ઘટવું |
| Chagas રોગ | એક પરોપજીવી એ જ ચેતાઓનો નાશ કરે છે | લેટિન અમેરિકામાં રહેવું; ભારતમાં જોવા મળતો નથી |
| Opioid નો ઉપયોગ | દવા વાલ્વ અને નળીને કડક કરે છે | નિયમિત કડક પીડાની દવાઓ |
| પહેલાંની પેટ કે વજન ઘટાડવાની સર્જરી | ચુસ્ત વીંટો કે પટ્ટો નીકળવાનો માર્ગ રોકે છે | ભૂતકાળમાં ઓપરેશન |
આ તમારા માટે વ્યવહારુ રીતે મહત્ત્વનું છે. ધારો કે મોટી ઉંમરની વ્યક્તિને ફક્ત થોડા મહિનાથી તકલીફ છે અને વજન ખૂબ ઘટ્યું છે. કોઈ સારવાર વિચારતાં પહેલાં વાલ્વને biopsy અને ઘણી વાર scan સાથે ધ્યાનથી જોવો પડે. ભારતમાં પેટ અને અન્નનળીની ગાંઠો ઓછી નથી, એટલે આ તપાસ ક્યારેય છોડાતી નથી.
ટેસ્ટ કેવી રીતે થાય છે અને વંચાય છે તે માટે અમારો લેખ achalasia ના ટેસ્ટ: દબાણનો અભ્યાસ, barium અને endoscopy જુઓ.
તે ધીમે ધીમે વધતો જાય છે. નળી પહોળી થાય છે, ખોરાક રોકાય છે, અને ફેફસાં તથા વજનને નુકસાન થાય છે. સારવારનો સારો સમય વહેલો છે.
| તબક્કો | નળી | તેનો અર્થ |
|---|---|---|
| શરૂઆતનો | સામાન્ય પહોળાઈ, વાલ્વ ચુસ્ત | સારવાર ખૂબ સારું કામ કરે છે |
| સ્થાપિત | પહોળી, સંકોચન વગરની | સારવાર હજી સારું કામ કરે છે |
| આગળ વધેલો | ખૂબ પહોળી, ખોરાક રોકાયેલો | સારવાર મદદ કરે છે, પણ ખાલી થવું ઓછું પૂરું થાય છે |
| અંતિમ તબક્કો | વળેલી અને લબડી પડેલી | સારવાર કદાચ પૂરતી ન હોય; ક્યારેક નળી કાઢવી પડે છે |
આ દરમિયાન ખોરાક ફેફસાંમાં સરકી શકે છે, જેનાથી છાતીમાં વારંવાર ચેપ લાગે છે. વજન ઘટે છે. ઘણાં વર્ષો પછી, જૂનો ખોરાક અસ્તરને ખૂંચે તેનાથી નળીના કેન્સરની નાની વધારાની શક્યતા રહે છે. આ ગભરાવાનું કારણ નથી. તે સારવાર કરવાનું અને ફોલો-અપમાં રહેવાનું કારણ છે.
ચેતાઓ પાછી આવતી નથી, તેથી દરેક સારવાર નળી પર નહીં પણ વાલ્વ પર કામ કરે છે. વહેલી સારવાર પછીનું પહોળું થવું ધીમું કરે છે કે નહીં તે સંભવ છે પણ હજી સાબિત નથી. ચેતાઓ સુધારવાની કે બદલવાની સારવાર હજી પ્રયોગના તબક્કામાં છે.
સમસ્યા વાલ્વ ન ખૂલવાની છે, એટલે સારવાર તેને ખોલે છે. બલૂન, વાલ્વના સ્નાયુમાં દૂરબીનથી ચીરો, અથવા અંદરથી endoscopy દ્વારા ચીરો, આમાંથી કોઈ પણ આ કરી શકે.
સ્નાયુ ઢીલા કરતી ગોળીઓ ફક્ત થોડી અને નબળી મદદ આપે છે. કારણ કે તે ગુમાવેલા ચેતા-સંકેતની જગ્યા લે છે, પણ તાલ પાછો લાવી શકતી નથી. તે ત્યારે જ વપરાય છે જ્યારે કોઈ પ્રક્રિયા શક્ય ન હોય.
કઈ સારવાર પસંદ થાય તે દબાણના ટેસ્ટના પ્રકાર, તમારી ઉંમર અને તંદુરસ્તી, અને નળી કેટલી પહોળી છે તેના પર આધારિત છે. Dr Harsh Shah દૂરબીનની અને ખુલ્લી સર્જરી કરે છે. બલૂન કે POEM તમને વધુ બંધબેસતું હોય તો, તમારા રિપોર્ટ તપાસ્યા પછી endoscopy ટીમ સાથે મળીને plan બને છે. ટેસ્ટનો પ્રકાર પસંદગીને કેવી રીતે ઘડે છે તે achalasia ના પ્રકાર I, II અને III અને પ્રકારનું મહત્ત્વ લેખમાં સમજાવ્યું છે.
સારવાર પછી તમે તપાસ હેઠળ રહો છો. તેનાં કારણો achalasia ની સારવાર પછી શું ખોટું થઈ શકે લેખમાં આપ્યાં છે.
ખોરાક અને પાણી બંને અટકે, અથવા ન પચેલો ખોરાક પાછો આવે, તો ડૉક્ટરને બતાવો. વજન ઘટવાની રાહ ન જુઓ.
લક્ષણો કેવાં લાગે છે અને બીજું શું કારણ હોઈ શકે તે માટે achalasia ના લક્ષણો, જ્યારે ખોરાક અને પાણી બંને અટકે વાંચો.
ચોક્કસ કારણ જાણીતું નથી. વધુ માન્ય વિચાર એ છે કે શરીરના પોતાના રક્ષક કોષો નળીની દીવાલની ઢીલું કરનારી ચેતાઓ પર હુમલો કરે છે. વ્યક્તિમાં તેનો ઝોક હોય છે. કોઈ સામાન્ય વાઇરસ ચિનગારી હોઈ શકે, પણ તે ફક્ત સિદ્ધાંત છે.
ભાગ્યે જ. મોટા ભાગના લોકોના સગામાં કોઈને તે હોતો નથી. Achalasia વાળામાં કેટલાંક રોગપ્રતિકારક ચિહ્નો વધુ મળે છે. જન્મજાત ઝોક સંભવ છે, પણ તે સીધી રીતે આગળ વધતો નથી. Allgrove syndrome જેવા થોડા દુર્લભ રોગો પરિવારમાં ચાલે છે.
ના. ખોરાક, તીખું ખાવું, તણાવ કે ટેવો તેને લાવે છે એવું જાણીતું નથી. આ ચેતાઓ ગુમાવવાનો રોગ છે, તમે કરેલા કશાનું પરિણામ નથી.
ના. ઢીલું કરનારી ચેતાઓ એક વાર ગુમાવાય પછી પાછી આવતી નથી. એટલે સારવાર નળીને સુધારતી નથી પણ વાલ્વ ખોલે છે. ચેતાઓ સુધારવાની રીતો હજી સંશોધનમાં ચકાસાઈ રહી છે.
ના, જોકે ઘણી વાર એમ સમજાય છે. Achalasia માં વાલ્વ બંધ રહે છે, અને બળતરા મોટા ભાગે નળીમાં રોકાયેલા ખોરાકથી થાય છે. એટલે એસિડની ગોળીઓ ઓછી મદદ કરે છે. દબાણનો ટેસ્ટ બંનેને અલગ પાડે છે.
હા. વાલ્વ પાસેની ગાંઠ દબાણના ટેસ્ટમાં achalasia જેવી દેખાઈ શકે. તેને pseudoachalasia કહે છે. ટૂંકા ઇતિહાસ અને ઝડપી વજન ઘટવાવાળી મોટી ઉંમરની વ્યક્તિમાં તે વધુ સંભવ છે. એટલે પહેલાં endoscopy કરાય છે.
સમયસર સારવાર થાય તો ખાસ નહીં. વાલ્વ ખુલ્યા પછી લોકો દાયકાઓ જીવે છે, અને એટલે જ નિયમિત તપાસ મહત્ત્વની છે. સારવાર વગર નળી પહોળી થાય છે અને ફેફસાં તથા વજનને નુકસાન થાય છે.
Achalasia અને તેની સારવારની પૂરી માહિતી માટે achalasia ની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. મુસાફરી પહેલાંના પ્રશ્નો માટે +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
તમને achalasia કહેવાયું છે અને તે કેવી રીતે શરૂ થયો તે સમજાતું નથી? કે વર્ષોથી ખોરાક અટકે છે અને તમને એસિડની તકલીફ કહેવામાં આવી છે? અમદાવાદના અન્નનળી અને પેટના સર્જન Dr Harsh Shah દર અઠવાડિયે ગળવાની તકલીફવાળા દર્દીઓને તપાસે છે. Endoscopy, barium અને દબાણના ટેસ્ટના રિપોર્ટ સાથે લાવો. નળીની અંદર શું થઈ રહ્યું છે અને કઈ સારવાર બંધબેસે છે તે તેઓ સમજાવશે. ફોન કે WhatsApp પર સંદેશ પણ કરી શકો. Call For Appointment Book on WhatsApp Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.