WhatsApp Skip to main content

Dr. Harsh J Shah

Achalasia માં અન્નનળીની ચેતાઓ કેમ નાશ પામે છે?

છેલ્લે અપડેટ: 15-Nov-2026

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah, અન્નનળી અને પેટના સર્જન, અમદાવાદ

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Food Pipe & Gastro Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ

ટૂંકમાં

Achalasia ઓછો જોવા મળતો રોગ છે. અન્નનળીના નીચલા વાલ્વને ઢીલો કરતી ચેતાઓ ધીમે ધીમે નાશ પામે છે. પછી વાલ્વ બંધ રહે છે અને નળી ખોરાકને નીચે ધકેલતી નથી.

સંભવિત કારણ એ છે કે શરીરના પોતાના રક્ષક કોષો આ ચેતાઓ ઉપર હુમલો કરે છે. વ્યક્તિમાં જન્મથી તેનો ઝોક હોય છે. ચાલક શું છે તે જાણીતું નથી.

નાશ પામેલી ચેતાઓ પાછી ઊગતી નથી, એટલે સારવાર નળીને સુધારતી નથી પણ વાલ્વ ખોલે છે. વાલ્વ પાસેની ગાંઠ પણ આવું જ દેખાઈ શકે, તેથી તેને હંમેશાં પહેલાં બાદ કરાય છે.

Achalasia ની પૂરી માહિતી માટે, ટેસ્ટથી લઈને POEM અને Heller ઓપરેશન વચ્ચેની પસંદગી સુધી, અમારું achalasia ની સારવાર પાનું વાંચો. આ લેખ સમજાવે છે કે રોગ કેમ થાય છે અને કોને થાય છે.

Achalasia કેટલો સામાન્ય રોગ છે?

Achalasia ઓછો જોવા મળે છે. મોટા વસ્તી-અભ્યાસોમાં દર વર્ષે એક લાખ લોકોમાં આશરે એક કે બે નવા દર્દી મળે છે.

રોગ ઓછો હોવાથી ઘણા ડૉક્ટરો આખા કામકાજમાં તેને થોડી જ વાર જુએ છે. એટલે શરૂઆતમાં તે ઘણી વાર ચૂકી જવાય છે.

Achalasia ધરાવતા લોકોની કુલ સંખ્યા દર વર્ષના નવા કેસ કરતાં ઘણી વધારે છે. સારવાર પછી દર્દીઓ દાયકાઓ સુધી જીવે છે, એટલે સંખ્યા સમય સાથે જમા થાય છે. નવા અભ્યાસોમાં જૂના કરતાં વધુ કેસ નોંધાય છે. દબાણના ટેસ્ટથી હળવો રોગ પકડાય છે, અને ગળવાની તકલીફમાં ડૉક્ટર હવે achalasia વિશે વહેલો વિચારે છે.

Achalasia એક નજરમાં
પ્રશ્નઅભ્યાસો શું બતાવે છે
નવા કેસ કેટલી વાર આવે?દર વર્ષે એક લાખમાં આશરે એક કે બે વ્યક્તિ
પુરુષ કે સ્ત્રી?લગભગ સરખા
નિદાન વખતની સામાન્ય ઉંમરમોટા ભાગે 30 થી 60 વર્ષ, પણ કોઈ પણ ઉંમરે થઈ શકે
શું તે પરિવારમાં ચાલે છે?ભાગ્યે જ; મોટા ભાગના લોકોના સગામાં કોઈને હોતો નથી
શું સારવાર આયુષ્ય ઘટાડે છે?વાલ્વ ખુલ્યા પછી ખાસ નહીં

ભારતમાં મુશ્કેલી ઘણી વાર મોડા નિદાનની છે. ઘણા લોકોને વર્ષો સુધી એસિડની તકલીફ કે ગળાની ગભરામણ કહેવાય છે. દબાણનો ટેસ્ટ થાય ત્યાં સુધીમાં નળી પહોળી અને વજન ઓછું થઈ ગયું હોઈ શકે.

અન્નનળીની અંદર શું ખોટું થાય છે?

નળીના નીચલા છેડે સ્નાયુનું એક કડું વાલ્વ જેવું કામ કરે છે. Achalasia માં આ વાલ્વ ઢીલો થઈ શકતો નથી, અને ઉપરની નળી ખોરાકને નીચે ધકેલી શકતી નથી.

ગળવું એક સમયબદ્ધ ક્રિયા છે. સંકોચનનું મોજું નળીમાં નીચે જાય છે, અને તેની આગળ વાલ્વ ખૂલે છે. બંને ક્રિયા નળીની દીવાલમાંની ચેતાઓનું જાળું ચલાવે છે.

  • કેટલીક ચેતાઓ સ્નાયુને સંકોચાવાનું કહે છે.
  • બીજી ચેતાઓ સ્નાયુને ઢીલો થવાનું કહે છે. તે nitric oxide નામનું રસાયણ છોડે છે.
  • બંને મળીને મોજું અને વાલ્વને તાલમાં રાખે છે.

Achalasia માં મુખ્યત્વે ઢીલું કરનારી ચેતાઓ નાશ પામે છે. સંકોચાવનારી ચેતાઓ રહે છે. એટલે વાલ્વ સામે કોઈ વિરોધ વગર ચુસ્ત રહે છે, અને નળીનું મોજું પોતાનો તાલ ગુમાવે છે.

ચેતાઓ નાશ પામે તો શું થાય
શું ગુમાવાય છેનળીમાં શું થાય છેતમને શું લાગે છે
વાલ્વ પાસેની ઢીલું કરનારી ચેતાઓગળતી વખતે વાલ્વ ખૂલતો નથીછાતીના નીચેના ભાગમાં ખોરાક અને પાણી અટકે છે
સંકોચનનો તાલનળી ખોરાકને ક્રમમાં નીચે ધકેલતી નથીખોરાક પાછો આવે છે, ઘણી વાર રાત્રે
વર્ષો પછી નળીનો સ્નાયુનળી પહોળી થાય છે અને જૂનો ખોરાક રોકે છેખાંસી, મોંની દુર્ગંધ, વજન ઘટવું

આ ચેતાની તકલીફ છે, સ્નાયુની નહીં. સ્નાયુ ફક્ત જોનાર બની રહે છે. એટલે જ ઘણા લોકોને જે બળતરા લાગે છે તે ઘણી વાર એસિડની હોતી નથી. તે નળીમાં રોકાયેલા અને ખદબદતા ખોરાકની હોય છે, અને તેથી એસિડની ગોળીઓ ખાસ કામ કરતી નથી.

ચેતાકોષો કેમ નાશ પામે છે?

કોઈ એક કારણ સાબિત થયું નથી. વધુ માન્ય વિચાર એ છે કે શરીરના રક્ષક કોષો નળીની દીવાલની ચેતાઓ ઉપર હુમલો કરે છે. વ્યક્તિમાં તેનો ઝોક હોય છે.

સર્જરી વખતે લીધેલી પેશી જોતાં પેથોલોજિસ્ટને ઘટનાઓનો સ્પષ્ટ ક્રમ દેખાય છે. પહેલાં ચેતાકોષોની આસપાસ રક્ષક કોષો ભેગા થાય છે. પછી ચેતાકોષો ગાયબ થાય છે. છેલ્લે તેમની જગ્યાએ ડાઘવાળી પેશી આવે છે. મોડા રોગમાં લગભગ કોઈ ચેતાકોષ બચતો નથી.

  • રક્ષક કોષોનો હુમલો autoimmune પ્રક્રિયા તરફ ઇશારો કરે છે, જેમાં શરીર પોતાની પેશી સામે થઈ જાય છે.
  • કેટલાક વારસાગત રોગપ્રતિકારક ચિહ્નો achalasia ધરાવતા લોકોમાં વધુ મળે છે, જે જન્મજાત ઝોક સૂચવે છે.
  • હોઠ પરના ફોલ્લા કરતા વાઇરસ જેવો સામાન્ય વાઇરસ આ હુમલાની ચિનગારી હોઈ શકે. આ સિદ્ધાંત છે, હકીકત નથી.

Achalasia વાળા લોકોને બીજા autoimmune રોગો પણ વધુ વાર હોય છે, જે આ જ વાતને બંધબેસે છે. આમાંથી કશાનો અર્થ એવો નથી કે તમે તે કર્યું. તમે ખાધેલું કે કરેલું કશું તેને લાવે છે એવું જાણીતું નથી.

Achalasia કોને થવાની શક્યતા વધુ છે?

લગભગ કોઈને પણ થઈ શકે. તે ખોરાક, ટેવો કે જાતિ સાથે જોડાયેલો નથી, અને સામાન્ય રીતે પરિવારનો સંબંધ હોતો નથી.

થોડા જૂથો જાણવા જેવા છે.

  • બાળકોમાં ભાગ્યે જ થાય છે. થાય ત્યારે ડૉક્ટર વારસાગત કારણ શોધે છે.
  • Allgrove syndrome નામનો દુર્લભ વારસાગત રોગ achalasia સાથે નબળી adrenal ગ્રંથિ અને સૂકી આંખો જોડે છે. આ ત્રણે ધરાવતા યુવાનમાં તેની શંકા કરાય છે.
  • Down syndrome માં achalasia ની શક્યતા વધુ હોય છે.
  • Eosinophilic oesophagitis, નળીની એલર્જીનો રોગ, સમાન હલનચલનની તકલીફ કરી શકે છે, અને તેની biopsy થી તપાસ થાય છે.
  • લાંબા સમયની opioid પીડાની દવાઓ achalasia જેવો ખેંચાણનો પ્રકાર કરી શકે છે, એટલે ડૉક્ટર તમારી બધી ગોળીઓ વિશે પૂછે છે.

તમે આમાંના કોઈ જૂથમાં હો તો ડૉક્ટરને વહેલા કહો. તેનાથી પસંદ થતા ટેસ્ટ બદલાય છે.

Achalasia જેવું દેખાય પણ તે ન હોય તો?

વાલ્વ પાસેની ગાંઠ દબાણના ટેસ્ટમાં બરાબર achalasia જેવી દેખાઈ શકે. તેને pseudoachalasia કહે છે, અને તેને બાદ કરવા પહેલાં endoscopy કરાય છે.

Achalasia ની નકલ કરતી સ્થિતિઓ
સ્થિતિકેમ સરખી લાગે છેસંકેત
વાલ્વ પાસે ગાંઠતે માર્ગ રોકે છે અથવા ચેતાઓમાં ફેલાય છેમોટી ઉંમર, ટૂંકો ઇતિહાસ અને ઝડપી વજન ઘટવું
Chagas રોગએક પરોપજીવી એ જ ચેતાઓનો નાશ કરે છેલેટિન અમેરિકામાં રહેવું; ભારતમાં જોવા મળતો નથી
Opioid નો ઉપયોગદવા વાલ્વ અને નળીને કડક કરે છેનિયમિત કડક પીડાની દવાઓ
પહેલાંની પેટ કે વજન ઘટાડવાની સર્જરીચુસ્ત વીંટો કે પટ્ટો નીકળવાનો માર્ગ રોકે છેભૂતકાળમાં ઓપરેશન

આ તમારા માટે વ્યવહારુ રીતે મહત્ત્વનું છે. ધારો કે મોટી ઉંમરની વ્યક્તિને ફક્ત થોડા મહિનાથી તકલીફ છે અને વજન ખૂબ ઘટ્યું છે. કોઈ સારવાર વિચારતાં પહેલાં વાલ્વને biopsy અને ઘણી વાર scan સાથે ધ્યાનથી જોવો પડે. ભારતમાં પેટ અને અન્નનળીની ગાંઠો ઓછી નથી, એટલે આ તપાસ ક્યારેય છોડાતી નથી.

ટેસ્ટ કેવી રીતે થાય છે અને વંચાય છે તે માટે અમારો લેખ achalasia ના ટેસ્ટ: દબાણનો અભ્યાસ, barium અને endoscopy જુઓ.

Achalasia ની સારવાર ન થાય તો શું થાય?

તે ધીમે ધીમે વધતો જાય છે. નળી પહોળી થાય છે, ખોરાક રોકાય છે, અને ફેફસાં તથા વજનને નુકસાન થાય છે. સારવારનો સારો સમય વહેલો છે.

વર્ષો સાથે achalasia કેવી રીતે આગળ વધે છે
તબક્કોનળીતેનો અર્થ
શરૂઆતનોસામાન્ય પહોળાઈ, વાલ્વ ચુસ્તસારવાર ખૂબ સારું કામ કરે છે
સ્થાપિતપહોળી, સંકોચન વગરનીસારવાર હજી સારું કામ કરે છે
આગળ વધેલોખૂબ પહોળી, ખોરાક રોકાયેલોસારવાર મદદ કરે છે, પણ ખાલી થવું ઓછું પૂરું થાય છે
અંતિમ તબક્કોવળેલી અને લબડી પડેલીસારવાર કદાચ પૂરતી ન હોય; ક્યારેક નળી કાઢવી પડે છે

આ દરમિયાન ખોરાક ફેફસાંમાં સરકી શકે છે, જેનાથી છાતીમાં વારંવાર ચેપ લાગે છે. વજન ઘટે છે. ઘણાં વર્ષો પછી, જૂનો ખોરાક અસ્તરને ખૂંચે તેનાથી નળીના કેન્સરની નાની વધારાની શક્યતા રહે છે. આ ગભરાવાનું કારણ નથી. તે સારવાર કરવાનું અને ફોલો-અપમાં રહેવાનું કારણ છે.

ચેતાઓ પાછી આવતી નથી, તેથી દરેક સારવાર નળી પર નહીં પણ વાલ્વ પર કામ કરે છે. વહેલી સારવાર પછીનું પહોળું થવું ધીમું કરે છે કે નહીં તે સંભવ છે પણ હજી સાબિત નથી. ચેતાઓ સુધારવાની કે બદલવાની સારવાર હજી પ્રયોગના તબક્કામાં છે.

આનો સારવાર માટે શો અર્થ છે?

સમસ્યા વાલ્વ ન ખૂલવાની છે, એટલે સારવાર તેને ખોલે છે. બલૂન, વાલ્વના સ્નાયુમાં દૂરબીનથી ચીરો, અથવા અંદરથી endoscopy દ્વારા ચીરો, આમાંથી કોઈ પણ આ કરી શકે.

સ્નાયુ ઢીલા કરતી ગોળીઓ ફક્ત થોડી અને નબળી મદદ આપે છે. કારણ કે તે ગુમાવેલા ચેતા-સંકેતની જગ્યા લે છે, પણ તાલ પાછો લાવી શકતી નથી. તે ત્યારે જ વપરાય છે જ્યારે કોઈ પ્રક્રિયા શક્ય ન હોય.

કઈ સારવાર પસંદ થાય તે દબાણના ટેસ્ટના પ્રકાર, તમારી ઉંમર અને તંદુરસ્તી, અને નળી કેટલી પહોળી છે તેના પર આધારિત છે. Dr Harsh Shah દૂરબીનની અને ખુલ્લી સર્જરી કરે છે. બલૂન કે POEM તમને વધુ બંધબેસતું હોય તો, તમારા રિપોર્ટ તપાસ્યા પછી endoscopy ટીમ સાથે મળીને plan બને છે. ટેસ્ટનો પ્રકાર પસંદગીને કેવી રીતે ઘડે છે તે achalasia ના પ્રકાર I, II અને III અને પ્રકારનું મહત્ત્વ લેખમાં સમજાવ્યું છે.

સારવાર પછી તમે તપાસ હેઠળ રહો છો. તેનાં કારણો achalasia ની સારવાર પછી શું ખોટું થઈ શકે લેખમાં આપ્યાં છે.

ડૉક્ટરને ક્યારે બતાવવું?

ખોરાક અને પાણી બંને અટકે, અથવા ન પચેલો ખોરાક પાછો આવે, તો ડૉક્ટરને બતાવો. વજન ઘટવાની રાહ ન જુઓ.

  • શરૂઆતથી ઘન અને પ્રવાહી બંનેમાં ગળવાની તકલીફ.
  • જમ્યાના કલાકો પછી ખોરાક પાછો આવવો, ઘણી વાર રાત્રે.
  • એસિડની ગોળીઓથી ન શમતી છાતીની બળતરા.
  • છાતીમાં વારંવાર ચેપ અથવા રાતની ખાંસી.
  • પ્રયત્ન વગર વજન ઘટવું.

લક્ષણો કેવાં લાગે છે અને બીજું શું કારણ હોઈ શકે તે માટે achalasia ના લક્ષણો, જ્યારે ખોરાક અને પાણી બંને અટકે વાંચો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

Achalasia શાથી થાય છે?

ચોક્કસ કારણ જાણીતું નથી. વધુ માન્ય વિચાર એ છે કે શરીરના પોતાના રક્ષક કોષો નળીની દીવાલની ઢીલું કરનારી ચેતાઓ પર હુમલો કરે છે. વ્યક્તિમાં તેનો ઝોક હોય છે. કોઈ સામાન્ય વાઇરસ ચિનગારી હોઈ શકે, પણ તે ફક્ત સિદ્ધાંત છે.

શું achalasia વારસામાં મળતો રોગ છે?

ભાગ્યે જ. મોટા ભાગના લોકોના સગામાં કોઈને તે હોતો નથી. Achalasia વાળામાં કેટલાંક રોગપ્રતિકારક ચિહ્નો વધુ મળે છે. જન્મજાત ઝોક સંભવ છે, પણ તે સીધી રીતે આગળ વધતો નથી. Allgrove syndrome જેવા થોડા દુર્લભ રોગો પરિવારમાં ચાલે છે.

મેં ખાધેલા કે કરેલા કશાથી achalasia થયો?

ના. ખોરાક, તીખું ખાવું, તણાવ કે ટેવો તેને લાવે છે એવું જાણીતું નથી. આ ચેતાઓ ગુમાવવાનો રોગ છે, તમે કરેલા કશાનું પરિણામ નથી.

નાશ પામેલી ચેતાઓ પાછી ઊગે?

ના. ઢીલું કરનારી ચેતાઓ એક વાર ગુમાવાય પછી પાછી આવતી નથી. એટલે સારવાર નળીને સુધારતી નથી પણ વાલ્વ ખોલે છે. ચેતાઓ સુધારવાની રીતો હજી સંશોધનમાં ચકાસાઈ રહી છે.

શું achalasia અને એસિડની તકલીફ એક જ છે?

ના, જોકે ઘણી વાર એમ સમજાય છે. Achalasia માં વાલ્વ બંધ રહે છે, અને બળતરા મોટા ભાગે નળીમાં રોકાયેલા ખોરાકથી થાય છે. એટલે એસિડની ગોળીઓ ઓછી મદદ કરે છે. દબાણનો ટેસ્ટ બંનેને અલગ પાડે છે.

શું કેન્સર achalasia જેવું દેખાઈ શકે?

હા. વાલ્વ પાસેની ગાંઠ દબાણના ટેસ્ટમાં achalasia જેવી દેખાઈ શકે. તેને pseudoachalasia કહે છે. ટૂંકા ઇતિહાસ અને ઝડપી વજન ઘટવાવાળી મોટી ઉંમરની વ્યક્તિમાં તે વધુ સંભવ છે. એટલે પહેલાં endoscopy કરાય છે.

શું achalasia આયુષ્ય ઘટાડે છે?

સમયસર સારવાર થાય તો ખાસ નહીં. વાલ્વ ખુલ્યા પછી લોકો દાયકાઓ જીવે છે, અને એટલે જ નિયમિત તપાસ મહત્ત્વની છે. સારવાર વગર નળી પહોળી થાય છે અને ફેફસાં તથા વજનને નુકસાન થાય છે.

સંબંધિત પાનાં

Achalasia અને તેની સારવારની પૂરી માહિતી માટે achalasia ની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. મુસાફરી પહેલાંના પ્રશ્નો માટે +91-63555-64601 પર ફોન કરો.

Dr Harsh Shah ક્યાં તપાસે છે

ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601

તમને achalasia કહેવાયું છે અને તે કેવી રીતે શરૂ થયો તે સમજાતું નથી? કે વર્ષોથી ખોરાક અટકે છે અને તમને એસિડની તકલીફ કહેવામાં આવી છે? અમદાવાદના અન્નનળી અને પેટના સર્જન Dr Harsh Shah દર અઠવાડિયે ગળવાની તકલીફવાળા દર્દીઓને તપાસે છે. Endoscopy, barium અને દબાણના ટેસ્ટના રિપોર્ટ સાથે લાવો. નળીની અંદર શું થઈ રહ્યું છે અને કઈ સારવાર બંધબેસે છે તે તેઓ સમજાવશે. ફોન કે WhatsApp પર સંદેશ પણ કરી શકો. Call For Appointment Book on WhatsApp Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Get health updates from Dr Harsh Shah on WhatsApp

Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

Dr. Harsh J Shah
Dr Harsh Shah, Gastro, Cancer & Laparoscopic Surgeon, Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.