Skip to main contentછેલ્લે અપડેટ: 14-Nov-2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Food Pipe & Gastro Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
પ્રકાર એ અન્નનળીના દબાણના ટેસ્ટમાંથી મળતું નામ છે. તે ડૉક્ટરને કહે છે કે ચુસ્ત વાલ્વની ઉપરની અન્નનળીનો સ્નાયુ કેવી રીતે વર્તે છે.
પ્રકાર I અને II માં Heller ઓપરેશન, POEM કે બલૂનથી પહોળું કરવું, ત્રણેય મોટા ભાગે સારું કામ કરે છે. પ્રકાર III સંકોચનવાળો (spastic) પ્રકાર છે, અને તેમાં મોટા ભાગે POEM પસંદ થાય છે.
પ્રકાર લક્ષણો પરથી અનુમાન કરી શકાતો નથી. તે ફક્ત high-resolution manometry થી મળે છે, અને endoscopy તથા barium ની તપાસ સાથે મેળવીને પાકો થાય છે.
Achalasia ની આખી વાત, ટેસ્ટથી લઈને POEM અને Heller ઓપરેશન વચ્ચેની પસંદગી સુધી, અમારા achalasia ની સારવાર પાનામાં વાંચો. આ લેખ ફક્ત ત્રણ પ્રકાર સમજાવે છે.
ત્રણેય પ્રકારમાં અન્નનળીના નીચેના છેડાનો વાલ્વ ખૂલતો નથી. ફરક એ છે કે ગળતી વખતે વાલ્વની ઉપરની અન્નનળીનો સ્નાયુ શું કરે છે.
તંદુરસ્ત અન્નનળીમાં સંકોચનનું મોજું ખોરાકને નીચે ધકેલે છે, અને મોજું પહોંચે ત્યારે વાલ્વ ખૂલે છે. Achalasia માં વાલ્વ ચુસ્ત રહે છે. સંકોચનનું મોજું પણ ખોવાઈ જાય છે અથવા અવ્યવસ્થિત થઈ જાય છે. ખોરાક અને પાણી વાલ્વની ઉપર ભેગાં થાય છે, અને વર્ષો જતાં અન્નનળી પહોળી થઈ શકે છે.
ત્રણ પ્રકાર દબાણના ટ્રેસિંગ પરથી વાંચવામાં આવે છે, જે તમે પાણીના નાના ઘૂંટડા ગળો ત્યારે બને છે. આ વિભાગ Chicago Classification નો ભાગ છે, એટલે કે ડૉક્ટરો આ ટ્રેસિંગ વાંચવા માટે જે નિયમો વાપરે છે તેનો સમૂહ.
પ્રકાર high-resolution manometry થી મળે છે. અન્નનળીમાં પાતળી નળી મુકાય છે જેમાં દબાણ માપતા ઘણા સેન્સર હોય છે, અને ટ્રેસિંગ દરેક ઘૂંટડે વાંચવામાં આવે છે.
તમે બેસો કે સૂઓ, નળી નાકમાંથી મુકાય છે, અને તમે લગભગ દસ નાના ઘૂંટડા પાણી પીઓ છો. ટેસ્ટ ટૂંકા સમયમાં પૂરો થાય છે અને તેમાં બેભાન કરવાની જરૂર પડતી નથી. નાકમાં સુન્ન કરતી જેલી વપરાય છે.
પ્રકાર ફક્ત manometry પરથી ક્યારેય નક્કી થતો નથી. દરેક દર્દીમાં પહેલાં endoscopy કરવામાં આવે છે. તે વાલ્વ પાસે સાંકડાપણું કે ગાંઠ જુએ છે, જે achalasia જેવી દેખાઈ શકે છે. સમય સાથેની barium ની તપાસ પણ ઉમેરાય છે, કારણ કે તે અન્નનળી કેટલી સારી ખાલી થાય છે તે બતાવે છે અને પછીની સરખામણી માટે પાયો આપે છે.
પ્રકાર II માં સારવારથી મોટા ભાગે ખૂબ સારું પરિણામ મળે છે. પ્રકાર I પણ તેની નજીક છે. પ્રકાર III અઘરો છે, કારણ કે સંકોચન વાલ્વથી ઘણું ઉપર સુધી પહોંચે છે.
| મુદ્દો | પ્રકાર I | પ્રકાર II | પ્રકાર III |
|---|---|---|---|
| વાલ્વ | ખૂલતો નથી | ખૂલતો નથી | ખૂલતો નથી |
| વાલ્વની ઉપરની અન્નનળી | જરાય સંકોચન નહીં | આખી અન્નનળી એકસાથે દબાણ કરે | વહેલા, જોરદાર, તાલ વગરના સંકોચન |
| છાતીમાં દુખાવો | ઓછી વાર | ક્યારેક | વધુ વાર, અને તીવ્ર પણ હોઈ શકે |
| Barium ફિલ્મમાં અન્નનળી | ઘણી વાર પહોળી, મોડે ખેંચાયેલી હોઈ શકે | ઘણી વાર ફક્ત થોડી પહોળી | વળ ખાધેલી, ટૂંપણી જેવી દેખાઈ શકે |
| સારવારનો પ્રતિભાવ | Heller, POEM કે પહોળું કરવાથી સારો | મોટા ભાગે ખૂબ સારો | ઓછો અનુમાનિત, POEM તરફ ઝુકાવ |
આ ઢાંચા છે, નિયમો નથી. કેટલાક લોકો બે પ્રકારની વચ્ચે આવે છે, અને બીજું ટ્રેસિંગ પહેલા કરતાં જુદું વંચાઈ શકે છે. એટલે જ દબાણનો ટેસ્ટ એકલો નહીં, પણ endoscopy અને barium ફિલ્મ સાથે મળીને વંચાય છે.
દરેક સારવાર ચુસ્ત વાલ્વને ખોલે છે. પ્રકાર નક્કી કરે છે કે કાપ કે ખેંચાણ અન્નનળીમાં કેટલું ઉપર સુધી જવું જોઈએ, અને તેથી તમારે માટે કઈ રીત બંધબેસે.
Dr Harsh Shah દૂરબીનની અને ખુલ્લી સર્જરી કરે છે. POEM કે બલૂનથી પહોળું કરવા માટે, તમારા રિપોર્ટ તપાસ્યા પછી endoscopy ટીમ સાથે મળીને plan બને છે. કોઈ સારવાર ખોવાયેલું સંકોચનનું મોજું પાછું લાવતી નથી. બધી સારવારનું લક્ષ્ય એટલું જ છે કે ખોરાક વાલ્વમાંથી પસાર થાય.
| તમારો પ્રકાર | મોટા ભાગે પસંદગી | મુખ્ય વિચારવાની વાત |
|---|---|---|
| પ્રકાર I, ઓપરેશન માટે યોગ્ય | વીંટા સાથે Heller, કે POEM | POEM પછી reflux, અને અન્નનળી કેટલી પહોળી છે |
| પ્રકાર II, ઓપરેશન માટે યોગ્ય | વીંટા સાથે Heller, POEM કે પહોળું કરવું | પસંદગી તમારી પ્રાથમિકતા પર ટકે છે |
| પ્રકાર III | લાંબા કાપ સાથે POEM | ટ્રેસિંગમાં સંકોચનની લંબાઈ |
| ઓપરેશન માટે યોગ્ય નથી | પહોળું કરવું કે botulinum ઇન્જેક્શન | રાહત ફરી ફરી લેવી પડી શકે |
ના. ઘન અને પ્રવાહી બંને ગળવામાં તકલીફ, ખોરાક પાછો આવવો અને વજન ઘટવું ત્રણેય પ્રકારમાં જોવા મળે છે. છાતીનો દુખાવો પ્રકાર III માં ઘણી વાર હોય છે, પણ તે સાબિતી નથી.
ઘણા લોકો સાચું નિદાન થાય તે પહેલાં વર્ષો સુધી એસિડિટી કે reflux નું નામ લઈને ફરે છે. એસિડની ગોળીઓથી બહુ ફરક પડતો નથી. ખોરાક અટકે છે, અને કેટલોક પચ્યા વગર પાછો આવે છે, ક્યારેક રાત્રે ઓશીકા પર પણ.
છાતીનો દુખાવો હૃદયમાંથી પણ આવી શકે. દુખાવો નવો કે તીવ્ર હોય તો હૃદયની તપાસ કરાવવી સમજદારી છે. દુખાવો “ફક્ત સંકોચન” છે એમ માની લેવું સલામત નથી.
પૂછો કે તમને કયો પ્રકાર કહેવાયો. પૂછો કે endoscopy માં વાલ્વ પાસે ગાંઠ નથી એમ નક્કી થયું કે નહીં, અને barium ફિલ્મમાં શું દેખાયું. આ ત્રણ જવાબો સારવારની સલાહ ઘડે છે.
લાળ પણ ગળી ન શકાય તો જલદી ફોન કરો. વજન ઝડપથી ઘટતું હોય, કે ખોરાક શ્વાસનળીમાં જઈને ખાંસી કે છાતીનો ચેપ થતો હોય, તો પણ જલદી ફોન કરો. આ બધામાં આગામી અપોઇન્ટમેન્ટની રાહ જોવાને બદલે તરત તપાસ જોઈએ.
પ્રકાર I ક્લાસિક સ્વરૂપ છે, જેમાં વાલ્વની ઉપરની અન્નનળી સંકોચાતી નથી. પ્રકાર II માં આખી અન્નનળી એકસાથે દબાણ કરે છે. પ્રકાર III સંકોચનવાળો છે, જેમાં વહેલા અને તાલ વગરના સંકોચન થાય છે. ત્રણેયમાં નીચેનો વાલ્વ ખૂલતો નથી.
પ્રકાર high-resolution manometry થી વંચાય છે, જે અન્નનળીમાં પાતળી નળી મૂકીને કરાતો દબાણનો ટેસ્ટ છે. તેને endoscopy અને સમય સાથેની barium તપાસ સાથે મેળવાય છે, જેથી વાલ્વ પાસેની ગાંઠ ચૂકી ન જવાય.
પ્રકાર II માં સારવારથી મોટા ભાગે ખૂબ સારું પરિણામ મળે છે, અને પ્રકાર I પણ સારો રહે છે. પ્રકાર III અઘરો છે, કારણ કે સંકોચન અન્નનળીમાં વધુ ઉપર હોય છે. દરેક વ્યક્તિને અલગથી તપાસાય છે.
ના. ગળવામાં તકલીફ, ખોરાક પાછો આવવો અને વજન ઘટવું દરેક પ્રકારમાં જોવા મળે છે. છાતીનો દુખાવો પ્રકાર III માં ઘણી વાર હોય છે, પણ પ્રકાર ફક્ત દબાણનો ટેસ્ટ જ નક્કી કરે છે.
મોટા ભાગે POEM પસંદ થાય છે, કારણ કે તેમાં સંકોચનવાળા ભાગને અનુસરતો લાંબો કાપ મુકાય છે. કેટલાક કિસ્સામાં Heller ઓપરેશન લંબાવી શકાય છે. પસંદગી તમારા ટ્રેસિંગ, તંદુરસ્તી અને ડૉક્ટરોની ટીમ પર ટકે છે.
ફરી ટેસ્ટ કરતાં વાંચન જુદું આવી શકે, ખાસ કરીને પહેલું ટ્રેસિંગ સીમા પર હોય ત્યારે. લાંબા સમયથી પ્રકાર I હોય તો અન્નનળી વધુ પહોળી થઈ શકે. ચિત્ર અસ્પષ્ટ હોય ત્યારે ફરી ટ્રેસિંગ અને barium ફિલ્મ એટલે જ વપરાય છે.
લાળ પણ ગળી ન શકાય કે વજન ઝડપથી ઘટતું હોય તો જલદી ડૉક્ટરને બતાવો. ખોરાક શ્વાસનળીમાં જઈને ખાંસી કે છાતીનો ચેપ થતો હોય તો પણ જાઓ. આ બધામાં તરત તપાસ જોઈએ.
Achalasia અને તેની સારવારની પૂરી માહિતી માટે achalasia ની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. મુસાફરી પહેલાંના પ્રશ્નો માટે +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
Achalasia છે એમ કહેવાયું, અને પછી રિપોર્ટમાં "પ્રકાર I, II કે III" લખેલું જોયું? અમદાવાદના અન્નનળી અને પેટના સર્જન Dr Harsh Shah સમજાવે છે કે આ પ્રકારનો અર્થ શું છે અને manometry રિપોર્ટમાં એક પ્રકાર કેમ લખાય છે. તમારો રિપોર્ટ અને barium ની ફિલ્મ સાથે લાવો. ફોન કે WhatsApp સંદેશ પણ કરી શકો. Call For Appointment Book on WhatsApp Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
