WhatsApp Skip to main content

Dr. Harsh J Shah

Achalasia ની ખાતરી કરવા કયા ટેસ્ટ થાય છે?

છેલ્લે અપડેટ: 15-Nov-2026

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah, અન્નનળી અને પેટના સર્જન, અમદાવાદ

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Food Pipe & Gastro Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ

ટૂંકમાં

Achalasia ની ખાતરી ત્રણ ટેસ્ટ સાથે મળીને કરે છે: પહેલાં endoscopy, રોગનું નામ આપતો દબાણનો ટેસ્ટ (manometry), અને સમયસર barium ગળવાનો ટેસ્ટ, જે આગળ ચકાસી શકાય તેવો આંકડો આપે છે.

ક્રમ મહત્ત્વનો છે. દૂરબીન પહેલાં આવે છે, કારણ કે અન્નનળીના નીચેના છેડે ગાંઠ દબાણના ટેસ્ટમાં બિલકુલ achalasia જેવી દેખાઈ શકે છે.

ચોથો ટેસ્ટ અસ્પષ્ટ કિસ્સા માટે રાખવામાં આવે છે. બધા ટેસ્ટ એક જ ગોઠવેલી મુલાકાતમાં કરવાથી વારંવારની મુસાફરી બચે છે.

જો ટેસ્ટ થઈ ગયા હોય અને તમે POEM, Heller ઓપરેશન અને બલૂનમાંથી પસંદ કરી રહ્યા હો, તો અમારું achalasia ની સારવાર પાનું વાંચો. આ લેખ ટેસ્ટને એક પછી એક સમજાવે છે.

કયા ટેસ્ટ, અને કયા ક્રમમાં?

દરેક ટેસ્ટ જુદા પ્રશ્નનો જવાબ આપે છે. સાથે મળીને તે બતાવે છે કે વાલ્વ ખૂલતો નથી, નળી સંકોચાતી નથી, અને પાછળ કોઈ ખતરનાક વસ્તુ છુપાયેલી નથી.

ઘણા લોકો આ ટેસ્ટ કોઈ ક્રમ વગર, ઘણા મહિનામાં, જુદા જુદા શહેરોમાં કરાવે છે. ગોઠવેલા ક્રમથી જવાબ વહેલો અને સલામત મળે છે.

Achalasia ના ત્રણ મુખ્ય ટેસ્ટ અને દરેક કયો પ્રશ્ન ઉકેલે છે
ક્રમટેસ્ટતે કયા પ્રશ્નનો જવાબ આપે
1ઉપલું દૂરબીન (endoscopy)કોઈ ગાંઠ કે બીજો રોગ છે? દૂરબીનથી હળવું દબાવતાં વાલ્વ ખૂલે છે?
2દબાણનો ટેસ્ટ (high-resolution manometry)વાલ્વ ઢીલો થતો નથી અને નળી સંકોચાતી નથી? કયો પ્રકાર છે?
3સમયસર barium ગળવાનો ટેસ્ટથોડી મિનિટો પછી નળીમાં કેટલું બાકી રહે છે? શરૂઆતનો આંકડો શું છે?

આમાંથી એકલો કોઈ પણ ટેસ્ટ પૂરતો નથી. શરૂઆતના achalasia માં દૂરબીન સામાન્ય દેખાઈ શકે છે. જેમના દબાણના ટેસ્ટમાં બીજું જ નીકળે, તેમની barium ફિલ્મ સામાન્ય રીતે લાક્ષણિક દેખાઈ શકે. દબાણનો ટેસ્ટ રોગનું નામ આપે છે, પણ ગાંઠ જોઈ શકતો નથી.

Endoscopy પહેલાં કેમ કરાય છે?

દૂરબીન એવી સ્થિતિ શોધે છે જે ચૂકવી ન જોઈએ: નળીના નીચેના છેડે achalasia જેવી દેખાતી ગાંઠ. તે achalasia ને ટેકો આપતી નિશાનીઓ પણ બતાવે છે.

  • ઉપવાસ પછી પણ પહોળી નળીમાં ખોરાક, લાળ કે ફીણ બાકી રહેવું.
  • ચુસ્ત વાલ્વ, જે દૂરબીનના હળવા દબાણથી ખૂલી જાય.
  • સ્વચ્છ અસ્તર, જેમાં ચાંદું, ગાંઠ કે એક તરફ જાડાપણું ન હોય.

વાલ્વ બિલકુલ ન ખૂલે, અથવા અસ્તર કઠણ અને અસમતલ લાગે, તો તે ચેતવણી છે. થોડા જ મહિનાની તકલીફ અને સ્પષ્ટ વજન ઘટાડો ધરાવતી મોટી ઉંમરની વ્યક્તિમાં પણ એવું જ ગણાય. આવા કિસ્સામાં સારવાર નક્કી કરતાં પહેલાં બાયોપ્સી, endoscopic ultrasound અને CT scan કરાવવાં જોઈએ. એક સામાન્ય દૂરબીન અસ્તરની નીચે છુપાયેલી ગાંઠને નકારી શકતું નથી.

નાની ઉંમરની વ્યક્તિમાં નળીમાંથી નાની બાયોપ્સી પણ ઘણી વાર લેવાય છે. તે નળીની એલર્જીવાળી સોજાની બીમારી શોધે છે, જેમાં ગળવાની એવી જ તકલીફ થાય છે અને સારવાર જુદી છે.

તમારી તકલીફ achalasia સાથે બંધબેસે છે કે કેમ તેની ખાતરી ન હોય, તો achalasia ના લક્ષણો અને તેના જેવી તકલીફો લેખથી શરૂ કરવું સારું છે.

દબાણના ટેસ્ટમાં શું થાય છે?

તમે જાગતા હો ત્યારે નાકમાંથી પાતળી નરમ નળી અન્નનળીમાં મૂકાય છે. તમે પાણીના નાના ઘૂંટ પીઓ છો અને સેન્સર નળી તથા વાલ્વની પ્રતિક્રિયા નોંધે છે.

  1. નાકને જેલ કે સ્પ્રેથી સુન્ન કરાય છે.
  2. નળી પેટ સુધી જાય છે અને પછી વાલ્વની આરપાર ગોઠવાય છે.
  3. તમે બેસીને કે સૂઈને સ્થિર રહો છો અને થોડી સેકન્ડના અંતરે પાણીના લગભગ દસ નાના ઘૂંટ ગળો છો.
  4. નળી કાઢી લેવાય છે. આખી મુલાકાત એક કલાકથી ઓછી ચાલે છે.

મોટા ભાગના લોકોને તે દુખાવાને બદલે અસ્વસ્થતા જેવું લાગે છે. શરૂઆતમાં ઊબકા આવી શકે અને આંખમાં પાણી આવે. નળી ગોઠવાઈ જાય એટલે તે શમી જાય છે. ટેસ્ટ તમારા સહકાર પર આધારિત છે, એટલે ટૂંકો વિરામ જોઈએ તો ટીમને કહો.

Achalasia બે તારણો એક સાથે હોય ત્યારે નક્કી થાય છે: વાલ્વ પૂરતો ઢીલો થતો નથી, અને નળી યોગ્ય મોજામાં સંકોચાતી નથી. બાકી રહેલા સંકોચનની ભાત પછી પ્રકાર I, II કે III નક્કી કરે છે, જે સારવારને દિશા આપે છે. પ્રકારો achalasia ના પ્રકાર I, II અને III અને પ્રકારનું મહત્ત્વ લેખમાં, અને છાપેલો રિપોર્ટ કેવી રીતે વંચાય તે અન્નનળીના દબાણ ટેસ્ટના રિપોર્ટનો અર્થ લેખમાં સમજાવ્યું છે.

પહેલા ઘૂંટ ઉપરાંત ક્યારેક વધારાના ગળવા ઉમેરાય છે, જેમ કે ઝડપથી ઘણી વાર ગળવું, ઝડપી પાણી પીવું કે નાનું ઘન ભોજન. પહેલું પરિણામ સીમા પર હોય ત્યારે તે છુપાયેલો અવરોધ બહાર લાવે છે. નળી સહન ન થાય કે ટેસ્ટ અધૂરો રહે, તો બીજો ટેસ્ટ (નીચે જુઓ) ખૂટતી કડી પૂરી કરી શકે છે.

સમયસર barium ગળવાથી શું મળે છે?

તમે માપેલું barium પીઓ છો અને ઊભા રહીને 1, 2 અને 5 મિનિટે ફિલ્મ લેવાય છે. પાછળ રહેલા barium ની ઊંચાઈ એ જ આંકડો છે.

લાક્ષણિક ચિત્ર નીચેના છેડે સરળ, ટેપર થતી “પક્ષીની ચાંચ” જેવી સાંકડી જગ્યા છે, જેની ઉપર પ્રવાહી ભરેલી પહોળી નળી હોય છે. પણ મુખ્ય મૂલ્ય માપમાં છે. લક્ષણો ઘણી વાર ભ્રમ પાડે છે, એટલે ખાલી થવાની તકલીફ કેટલી ગંભીર છે તે આ આંકડો કહે છે.

સમયસર barium ગળવાનો ટેસ્ટ શું બતાવે છે
તારણતેનો અર્થ
વાલ્વ પાસે પક્ષીની ચાંચ જેવી સાંકડી જગ્યાAchalasia માં લાક્ષણિક
પ્રવાહીની સપાટી સાથે પહોળી નળીખોરાક અને પ્રવાહી વાલ્વની ઉપર અટકે છે
1, 2 અને 5 મિનિટે barium ની ઊંચાઈશરૂઆતનો આંકડો, સારવાર પછી સરખાવવા માટે
ખૂબ પહોળી, વળેલી નળીમોડો તબક્કો, જે સારવારની ચર્ચા બદલે છે

આ ટેસ્ટ માટે માત્ર X-ray રૂમ અને barium જોઈએ, એટલે કરાવવો સહેલો છે. જ્યાં દબાણનો ટેસ્ટ મળવો મુશ્કેલ હોય, ત્યાં સારી રીતે કરેલા barium ટેસ્ટનું વધારે વજન પડે છે. લખેલા રિપોર્ટ ઉપરાંત ફિલ્મ પણ માંગો અને સાચવી રાખો.

સારવાર પહેલાંનો barium નો ટેસ્ટ સસ્તો અને ઉપયોગી છે. વર્ષો પછી તકલીફ પાછી આવે તો “શું આ ફરી થયું છે?” નો જવાબ સરખામણીથી મળે છે. તે અમે achalasia ની સારવાર પછીની તકલીફો અને તપાસ લેખમાં સમજાવ્યું છે.

ચોથા ટેસ્ટની જરૂર ક્યારે પડે?

ફક્ત ત્યારે, જ્યારે પહેલા ત્રણ ટેસ્ટ સ્પષ્ટ જવાબ ન આપે, અથવા તેમાં કોઈ ચેતવણી દેખાય. દરેકને આની જરૂર પડતી નથી.

Achalasia માં વપરાતા વધારાના ટેસ્ટ અને ક્યારે
ટેસ્ટક્યારે વપરાયતે શું ઉમેરે
FLIP (દૂરબીન દરમિયાન બલૂન પ્રોબ)દબાણનું પરિણામ સીમા પર હોય, અથવા નળી સહન ન થઈવાલ્વ કેટલો ખૂલી શકે અને નળી કેવી પ્રતિક્રિયા આપે તે માપે છે
Endoscopic ultrasound અને CT scanદૂરબીન શંકાસ્પદ લાગે, ટૂંકો ઇતિહાસ, વજન ઘટાડો, મોટી ઉંમરઅસ્તરની નીચે કે બહાર ગાંઠ શોધે છે
બાયોપ્સીનાની ઉંમર, અથવા અસ્તર વિચિત્ર લાગેએલર્જીવાળો સોજો કે બીજો રોગ શોધે છે
એસિડનો અભ્યાસછાતીની બળતરા મુખ્ય ફરિયાદ હોય, અથવા POEM પછીસાચો એસિડ reflux અને વાસી ખોરાકનું આથવું જુદાં પાડે છે

એસિડના અભ્યાસ વિશે એક વાત નોંધવા જેવી છે. Achalasia માં છાતીની બળતરા ઘણી વાર એસિડની હોતી જ નથી. નળીમાં બેઠેલો ખોરાક આથીને બળતરા કરી શકે છે. એસિડની ગોળીઓથી જ સારવાર કરવાથી સાચું નિદાન વર્ષો મોડું થઈ શકે છે.

ટેસ્ટના પરિણામ મેળ ન ખાય તો?

એક ટેસ્ટના આધારે સારવાર ન કરો. પરિણામ મેળ ન ખાય ત્યારે અંદાજ લગાવવાને બદલે ટેસ્ટ ફરી કરવો કે એક ઉમેરવો એ સલામત પગલું છે.

  • સીમા પરનો દબાણનો ટેસ્ટ, જેમાં થોડું સંકોચન હજી હોય, તે લાક્ષણિક achalasia નહીં પણ હળવો વાલ્વ અવરોધ હોઈ શકે.
  • દૂરબીન સામાન્ય હોય પણ barium ફિલ્મ લાક્ષણિક હોય, તો પણ દબાણનો ટેસ્ટ જરૂરી છે.
  • ગળવાની તકલીફ સાથે Raynaud’s, કડક ચામડી અને reflux હોય તો બીજી બીમારી, scleroderma, તરફ ઇશારો થાય છે, જેમાં વાલ્વ ચુસ્ત નહીં પણ ઢીલો હોય છે.

અમારો નિયમ સરળ છે: દબાણનો ટેસ્ટ રોગનું નામ આપે, દૂરબીન ખતરનાક નકલ બાકાત રાખે, અને barium ગળવાનો ટેસ્ટ આગળ ચકાસવા માટે આંકડો આપે.

ટેસ્ટ પહેલાં તૈયારી કેવી રીતે કરવી?

ટેસ્ટને એક જ ગોઠવણ તરીકે આયોજો, ઉપવાસની સલાહ ધ્યાનથી પાળો અને બધા જૂના રિપોર્ટ તથા ફિલ્મ સાથે લાવો.

  • પહોળી નળી હોય તો લાંબો ઉપવાસ કહેવાય, ક્યારેક આગલા દિવસે ફક્ત પ્રવાહી, જેથી ખોરાક રહી ન જાય.
  • લોહી પાતળું કરતી દવા, ડાયાબિટીસની ગોળીઓ કે ઇન્સ્યુલિન, અને હૃદય કે ફેફસાંની કોઈ તકલીફ હોય તો ટીમને જણાવો.
  • જૂની દૂરબીનની નોંધ, barium ની ફિલ્મ, CT scan અને દવાઓની યાદી સાથે લાવો.
  • બીજા શહેરથી આવતા હો, તો બાયોપ્સી સાથે દૂરબીન, દબાણનો ટેસ્ટ અને barium ગળવાનો ટેસ્ટ એક કે બે દિવસમાં ગોઠવવાનું કહો.

Dr Harsh Shah દૂરબીનની અને ખુલ્લી સર્જરી કરે છે. બલૂન કે POEM તમને વધુ બંધબેસતું હોય તો, તમારા રિપોર્ટ તપાસ્યા પછી endoscopy ટીમ સાથે મળીને plan બને છે. રિપોર્ટ હાથમાં હોય તો પહેલી મુલાકાતમાં ઘણી વાર નિર્ણય સ્પષ્ટ થઈ જાય છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

કયો ટેસ્ટ achalasia ની ખાતરી કરે છે?

દબાણનો ટેસ્ટ, એટલે high-resolution manometry, ખાતરી કરે છે. તે બતાવે છે કે વાલ્વ ઢીલો થતો નથી અને નળી સંકોચાતી નથી. તે endoscopy અને barium ટેસ્ટ સાથે વપરાય છે, કારણ કે દરેક જુદા પ્રશ્નનો જવાબ આપે છે.

Manometry પહેલાં endoscopy કેમ કરાય છે?

અન્નનળીના નીચેના છેડે ગાંઠ દબાણના ટેસ્ટમાં achalasia જેવી દેખાઈ શકે છે. દૂરબીન પહેલાં તે શોધે છે. તે નળીમાં રહેલો ખોરાક અને હળવા દબાણે ખૂલતો ચુસ્ત વાલ્વ પણ બતાવે છે.

Manometry નો ટેસ્ટ દુખે છે?

તે દુખાવાને બદલે અસ્વસ્થતા જેવું લાગે છે. સુન્ન કરેલા નાકમાંથી પાતળી નળી જાય છે અને તમે પાણીના નાના ઘૂંટ ગળો છો. શરૂઆતમાં ઊબકા આવે તે શમી જાય છે. આખી મુલાકાત એક કલાકથી ઓછી ચાલે છે.

સમયસર barium ગળવાનો ટેસ્ટ શું છે?

તમે barium પીઓ છો અને ઊભા રહીને 1, 2 અને 5 મિનિટે ફિલ્મ લેવાય છે. નળીમાં બાકી રહેલા barium ની ઊંચાઈ મપાય છે. તે બતાવે છે કે નળી કેટલી ખરાબ રીતે ખાલી થાય છે અને આગળ ચકાસવા માટે શરૂઆતનો આંકડો આપે છે.

Manometry વગર achalasia નું નિદાન થઈ શકે?

ઘણી વાર દૂરબીન અને barium ફિલ્મ પરથી તેની મજબૂત શંકા થાય છે, અને જ્યાં manometry મળવો મુશ્કેલ હોય ત્યાં તે ઉપયોગી છે. પાક્કા નિદાન અને પ્રકાર માટે દબાણનો ટેસ્ટ કહેવાય છે, અને નળી સહન ન થાય તો FLIP કરાય છે.

FLIP શું છે અને કોને જોઈએ?

FLIP દૂરબીન દરમિયાન મૂકાતો નાનો બલૂન પ્રોબ છે. તે વાલ્વ કેટલો ખૂલી શકે તે માપે છે. દબાણનું પરિણામ સીમા પર હોય, અથવા manometry ની નળી સહન ન થાય, ત્યારે જ તે વપરાય છે.

બધા ટેસ્ટ એક જ દિવસે થઈ શકે?

ઘણી વાર હા, અથવા બે દિવસમાં. દૂરબીન, દબાણનો ટેસ્ટ અને barium ગળવાનો ટેસ્ટ સાથે ગોઠવવાથી બીજા શહેરથી આવતા લોકોની મુસાફરી બચે છે.

સંબંધિત પાનાં

Achalasia અને તેની સારવારની પૂરી માહિતી માટે achalasia ની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. મુસાફરી પહેલાંના પ્રશ્નો માટે +91-63555-64601 પર ફોન કરો.

Dr Harsh Shah ક્યાં તપાસે છે

ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601

તમને achalasia હોવાની શંકા કહેવાઈ છે, અથવા ઘણા ટેસ્ટ પછી પણ સ્પષ્ટ જવાબ મળ્યો નથી? અમદાવાદના અન્નનળી અને પેટના સર્જન Dr Harsh Shah એક જ મુલાકાતમાં આખી તપાસ ગોઠવે છે: દૂરબીન, દબાણનો ટેસ્ટ અને barium ગળવાનો ટેસ્ટ. જૂના endoscopy અને barium ના રિપોર્ટ સાથે લાવો. કયા ટેસ્ટ ખરેખર જરૂરી છે અને કયા ક્રમમાં, તે તેઓ કહેશે. ફોન કે WhatsApp પર સંદેશ પણ કરી શકો. Call For Appointment Book on WhatsApp Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Get health updates from Dr Harsh Shah on WhatsApp

Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

Dr. Harsh J Shah
Dr Harsh Shah, Gastro, Cancer & Laparoscopic Surgeon, Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.