Skip to main contentછેલ્લે અપડેટ: 15-Nov-2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Food Pipe & Gastro Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
Achalasia માં ઘન ખોરાક અને પ્રવાહી, બંને ગળામાંથી નીચે ઊતરતાં અટકે છે. ન પચેલું ખાધેલું પાછું આવે છે, ઘણી વાર રાત્રે.
છાતીમાં બળતરા પણ થતી હોવાથી વર્ષો સુધી તેને એસિડની તકલીફ ગણી લેવાય છે. સાચી નિશાની એ છે કે એસિડની ગોળીઓથી ફરક પડતો નથી.
અન્નનળીનું સાંકડાપણું, વાલ્વ પાસેની ગાંઠ અને શરીરના કેટલાક રોગો પણ આવાં જ લાગે છે. એટલે નિદાન લક્ષણોથી નહીં, ટેસ્ટથી થાય છે.
Achalasia ની આખી વાત, ટેસ્ટથી લઈને POEM અને Heller ઓપરેશન વચ્ચેની પસંદગી સુધી, અમારા achalasia ની સારવાર પાનામાં વાંચો. આ લેખ ફક્ત તે કેવું લાગે છે અને તે સિવાય બીજું શું હોઈ શકે તે સમજાવે છે.
મુખ્ય નિશાની ઘન ખોરાક અને પ્રવાહી, બંને ગળવામાં તકલીફ છે, ઘણી વાર શરૂઆતથી જ. સાદું સાંકડાપણું મોટા ભાગે પહેલાં ઘન ખોરાકને અટકાવે છે, પણ achalasia માં એવી રાહ જોવાતી નથી.
Achalasia માં અન્નનળીના નીચેના છેડાનો વાલ્વ સારી રીતે ખૂલતો નથી, અને તેની ઉપરની નળી ખોરાકને નીચે ધકેલતી નથી. ખોરાક પેટમાં જવાને બદલે નળીમાં રાહ જોતો રહે છે. આ હલનચલનની તકલીફ છે, કાયમી અવરોધ નથી.
લોકો લગભગ એક જ રીતે વાત કરે છે. તેઓ ધીમે ખાય છે. કોળિયા વચ્ચે પાણીના ઘૂંટડા લે છે. કેટલાક ઊભા થઈને હાથ ઊંચા કરે છે કે છાતી દબાવે છે, જેથી ખોરાક નીચે ઊતરે. કેટલાકને સોડા પીવાથી ખોરાક સરકે છે.
લક્ષણો મહિનાઓ કે વર્ષોમાં ધીમે ધીમે વધે છે, એટલે ઘણા લોકો તેનાથી ટેવાઈ જાય છે. કેટલાકને એક દિવસ તકલીફ વધુ અને બીજા દિવસે ઓછી લાગે છે.
| લક્ષણ | સામાન્ય રીતે કેવું લાગે | કેમ થાય છે |
|---|---|---|
| ગળવામાં તકલીફ | ઘન અને પ્રવાહી બંને અટકે, ઘણી વાર શરૂઆતથી | વાલ્વ ચુસ્ત રહે છે અને નળી ખોરાકને નીચે ધકેલતી નથી |
| ખોરાક પાછો આવવો | ન પચેલો ખોરાક કે ફીણવાળી લાળ, ઘણી વાર રાત્રે, ખાટો નહીં | બંધ વાલ્વની ઉપર નળીમાં ખોરાક જમા થાય છે |
| છાતીમાં દુખાવો | છાતીના હાડકા પાછળ, ક્યારેક હૃદયના દુખાવા જેવો | નળીના જોરદાર સંકોચન કે ખેંચાયેલી નળી |
| વજન ઘટવું | ભોજન નાનું અને ધીમું હોવાથી ધીમે ધીમે વજન ઘટે છે | ઓછો ખોરાક પેટ સુધી પહોંચે છે |
| છાતીમાં બળતરા | એસિડની ગોળીઓથી ન ઘટતી બળતરા | નળીમાં રહેલો વાસી ખોરાક ખદબદે છે, એ એસિડની તકલીફ નથી |
ઘણા લોકો કહે છે કે તેમણે ધીમે ધીમે ખાવાની, ઓછું ખાવાની અને જમણ ટાળવાની ટેવ પાડી લીધી છે. સામાજિક પ્રસંગોમાં લોકો સાથે જમવું મુશ્કેલ બને છે. આ બધું એક જ દિશા બતાવે છે: ખોરાક નીચે ઊતરવામાં અડચણ છે, અને તે સામાન્ય ટેવ નથી.
બધાને બધાં લક્ષણો હોતાં નથી. કેટલાકને મુખ્યત્વે છાતીનો દુખાવો હોય છે, અને કેટલાકને મુખ્યત્વે ખોરાક પાછો આવે છે.
છાતીમાં બળતરા અને ખોરાક પાછો આવવો, એ reflux નાં પણ મુખ્ય લક્ષણો છે. એટલે પહેલું અનુમાન લગભગ હંમેશાં એસિડનું જ હોય છે. ગોળીઓ કામ ન કરે ત્યારે પણ અનુમાન ફરી તપાસાતું નથી, અને વર્ષો નીકળી જાય છે.
ફરક શું પાછું આવે છે તેમાં છે. Reflux માં સ્વાદ ખાટો કે કડવો હોય છે, કારણ કે પેટનો રસ ઉપર આવે છે. Achalasia માં ખોરાક ફીકો અને બદલાયા વગરનો હોય છે, કારણ કે તે પેટ સુધી પહોંચ્યો જ નથી.
આ ભૂલ સામાન્ય છે, કારણ કે achalasia દુર્લભ છે અને reflux ખૂબ સામાન્ય. ડૉક્ટર પણ પહેલાં સામાન્ય કારણ ધારે છે. મુશ્કેલી ત્યારે થાય છે જ્યારે ગોળીઓ કામ ન કરે અને છતાં ધારણા બદલાતી નથી.
મહિનાઓ સુધી એસિડની ગોળીઓ લીધી હોય, છતાં ગળવામાં તકલીફ અને ખોરાક પાછો આવવાનું ચાલુ હોય, તો અન્નનળીની તપાસ કરાવવાનું કહો. ફક્ત ડોઝ વધારવાનું ન રાખો.
અન્નનળીની ઘણી સ્થિતિઓમાં ગળવામાં તકલીફ થાય છે. લક્ષણોની પેટર્ન પહેલો સંકેત આપે છે, અને ટેસ્ટ તે પાક્કું કરે છે.
| સ્થિતિ | કેવી રીતે જુદી પડે | કેવી રીતે પારખાય |
|---|---|---|
| Reflux ના નુકસાનથી સાંકડાપણું | પહેલાં ઘન ખોરાક અટકે, અને તેની પહેલાં છાતીની બળતરા હોય | Endoscopy માં સાંકડાપણું દેખાય છે |
| નીચેના છેડે ગોળ કાંઠલો | બ્રેડ કે માંસથી અચાનક ખોરાક અટકે અને પછી સરકી જાય | Endoscopy કે barium ની ફિલ્મ |
| અન્નનળીમાં એલર્જીની બળતરા | ખોરાક અટકે છે, ઘણી વાર એલર્જીવાળા નાની ઉંમરના લોકોમાં | Endoscopy વખતે નાના નમૂના લેવાય છે |
| નળીનું સ્પેઝમ | છાતીનો દુખાવો અને જકડાવું, વાલ્વ ખૂલે છે | દબાણનો ટેસ્ટ |
| Scleroderma જેવા રોગો | નબળી નળી, સાથે ચામડી, સાંધા કે આંગળીઓમાં ફેરફાર | લોહીના ટેસ્ટ અને દબાણનો ટેસ્ટ |
| પેટ ખાલી થવામાં નબળાઈ | જમ્યાના કલાકો પછી પેટ ભરેલું લાગે અને ઊલટી થાય | પેટ ખાલી થવાનો ટેસ્ટ અને endoscopy |
જે બાળકને ગળવામાં તકલીફ હોય, આંસુ બરાબર ન બને અને થાક રહે, તેને ખાસ તપાસની જરૂર પડે છે. આ દુર્લભ લક્ષણોનો સમૂહ હોર્મોનની તકલીફ સાથે જોડાયેલો હોય છે અને તે શોધવો જરૂરી છે. ગળવામાં તકલીફવાળા બાળકને હંમેશાં બાળરોગ નિષ્ણાતને બતાવો.
હા. નીચેના વાલ્વ પાસેની ગાંઠ તેને દબાવીને બંધ કરી શકે છે અને દબાણના ટેસ્ટમાં achalasia જેવી દેખાઈ શકે છે. તેને pseudoachalasia કહે છે. તે દુર્લભ છે, પણ ક્યારેય ચૂકવી ન જોઈએ.
ચેતવણીની નિશાનીઓ ટૂંકો ઇતિહાસ, ઝડપથી વજન ઘટવું અને મધ્યમ ઉંમર પછીની ઉંમર છે. જેને ગળવાની તકલીફ ફક્ત થોડા મહિનાથી હોય અને વજન ઘણું ઘટ્યું હોય, તેના વાલ્વને સારવાર પહેલાં બારીકાઈથી જોવો જરૂરી છે.
પેટની આસપાસની કેટલીક જૂની સર્જરી, જેમ કે ચુસ્ત વીંટો કે બેન્ડ, પણ વાલ્વને સાંકડો કરી શકે છે. તમારા સર્જન તેના વિશે પૂછશે. એટલે જ દબાણના ટેસ્ટ એકલાથી સારવાર નક્કી ન થવી જોઈએ.
બંને પહેલી નિશાની હોઈ શકે. છાતીના હાડકા પાછળનો દુખાવો નળીના જોરદાર સંકોચનથી થાય છે, અને રાતની ખાંસી ખોરાક કે લાળ શ્વાસનળીમાં સરકી જવાથી થાય છે.
અન્નનળીનો છાતીનો દુખાવો ગણવાની પહેલાં હૃદયની તપાસ કરાવીને તે ચોખ્ખું કરાય છે. આ તપાસ વગર છાતીના દુખાવાને એસિડ ન ગણશો. શ્રમ કરતાં દુખાવો, પરસેવો કે શ્વાસ ચડતો હોય તો તરત ડૉક્ટરને બતાવો.
રાતની ખાંસી, વારંવાર છાતીનો ચેપ કે સવારે ભીનું ઓશીકું સૂચવે છે કે નળીનો ખોરાક ફેફસાંમાં જઈ રહ્યો હોઈ શકે. કેટલાક લોકોની અન્નનળી જોવાય તે પહેલાં લાંબો સમય દમ કે ફેફસાંના ચેપની સારવાર ચાલે છે.
ફેફસાંમાં ખોરાક જવાથી થતો ચેપ ગંભીર બની શકે છે, એટલે તેને હળવાશથી ન લો. સૂતી વખતે માથું ઊંચું રાખવું અને રાત્રે ઓછું ખાવું થોડી રાહત આપે છે, પણ તે સાચું નિદાન થવાની રાહ જોવાનું કારણ નથી.
આવું થતું હોય તો ડૉક્ટરને ગળવાની નાની લાગતી તકલીફ પણ જરૂર કહો. તેનાથી plan બદલાય છે.
પહેલાં ધ્યાનથી વાત સાંભળે છે, પછી એક પછી એક ટેસ્ટ કરે છે. દરેક ટેસ્ટ જુદો સવાલ પૂછે છે.
દબાણનો રિપોર્ટ કેવી રીતે વંચાય છે તે અમે અલગ લેખમાં સમજાવ્યું છે: અન્નનળીના દબાણ ટેસ્ટના રિપોર્ટનો અર્થ. Achalasia ના ત્રણ પ્રકાર achalasia ના પ્રકાર I, II અને III લેખમાં છે.
ગળવાની તકલીફ થોડા અઠવાડિયાથી વધુ ચાલે, એસિડની ગોળીઓથી ફરક ન પડે ત્યારે ડૉક્ટરને બતાવો. વજન ઝડપથી ઘટે કે પોતાની લાળ પણ ગળી ન શકાય તો તરત બતાવો.
ક્લિનિકમાં તમારો ઇતિહાસ વિગતવાર પૂછાય છે: તકલીફ ક્યારે શરૂ થઈ, કયો ખોરાક વધુ અટકે છે, વજન કેટલું ઘટ્યું અને કઈ દવાઓ લીધી. આ જવાબો ટેસ્ટ જેટલા જ મહત્ત્વના છે.
પહેલાંનો endoscopy, barium ની ફિલ્મ અને દવાઓની યાદી સાથે લાવો. Dr Harsh Shah દૂરબીનની અને ખુલ્લી સર્જરી કરે છે. POEM કે બલૂનથી પહોળું કરવું તમને વધુ બંધબેસતું હોય તો, તમારા રિપોર્ટ તપાસ્યા પછી endoscopy ટીમ સાથે મળીને plan બને છે.
ઘન ખોરાક અને પ્રવાહી, બંને ગળવામાં તકલીફ મુખ્ય નિશાની છે. ન પચેલો ખોરાક પાછો આવી શકે છે, ઘણી વાર રાત્રે. છાતીનો દુખાવો, ધીમે ધીમે વજન ઘટવું અને એસિડની ગોળીઓથી ન ઘટતી બળતરા પણ હોઈ શકે.
બળતરા નળીમાં રહેલા વાસી ખોરાકના ખદબદવાથી થાય છે, પેટના એસિડથી નહીં. એટલે એસિડ ઘટાડતી ગોળીઓ ખાસ અસર કરતી નથી. ગોળીઓ કામ ન કરે તો અન્નનળીની તપાસ કરાવવી જોઈએ.
સાંકડાપણું મોટા ભાગે પહેલાં ઘન ખોરાકને અટકાવે છે અને ધીમે ધીમે વધે છે. Achalasia માં ઘન અને પ્રવાહી બંને અટકે છે, અને endoscopy માં નળી ખુલ્લી દેખાય છે. બંનેને જુદાં પાડવા ટેસ્ટ જોઈએ.
ક્યારેક નીચેના વાલ્વ પાસેની ગાંઠ તેવી દેખાય છે. ટૂંકો ઇતિહાસ, ઝડપથી વજન ઘટવું અને મોટી ઉંમર ચેતવણીની નિશાનીઓ છે. સારવાર પહેલાં endoscopy અને સ્કેનથી તે નકારવામાં આવે છે.
હા. રાત્રે ખોરાક કે લાળ શ્વાસનળીમાં સરકી શકે છે. રાતની ખાંસી, વારંવાર છાતીનો ચેપ કે સવારે ભીનું ઓશીકું હોય તો ડૉક્ટરને ગળવાની તકલીફ વિશે જરૂર કહો.
દુખાવો પોતે હૃદયના રોગની નિશાની નથી, પણ છાતીના દુખાવામાં પહેલાં હંમેશાં હૃદયની તપાસ કરાવવી. શ્રમ કરતાં દુખાવો, પરસેવો કે શ્વાસ ચડતો હોય તો તરત સારવાર જોઈએ.
અન્નનળી અને પેટના સર્જન કે gastroenterologist ને બતાવો. તેઓ endoscopy, barium ગળવાનો ટેસ્ટ અને દબાણનો ટેસ્ટ કરાવે છે, અને બધાને સાથે જોઈને સારવારનો plan બનાવે છે.
Achalasia અને તેની સારવારની પૂરી માહિતી માટે achalasia ની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. મુસાફરી પહેલાંના પ્રશ્નો માટે +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
પાણી પીતાં પણ ગળામાં કંઈક અટકે છે અને કલાકો પછી ખાધેલું પાછું આવે છે? વર્ષો સુધી "એસિડ છે" એમ કહેવાયું હોય એવા ઘણા લોકો અમદાવાદના અન્નનળી અને પેટના સર્જન Dr Harsh Shah પાસે આવે છે. જૂના રિપોર્ટ અને દવાઓની યાદી સાથે લાવો. તેઓ આખી વાત સાંભળીને કયા ટેસ્ટ ખરેખર જરૂરી છે તે કહેશે. ફોન કે WhatsApp પર સંદેશ પણ કરી શકો. Call For Appointment Book on WhatsApp Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.