WhatsApp Skip to main content

Dr. Harsh J Shah

જોર કરવા છતાં મળ નીકળતો નથી? કારણ અને સારવાર

છેલ્લે સુધાર્યું: 4 નવેમ્બર 2026

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah, પેટ અને આંતરડાના સર્જન, અમદાવાદ

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
GI & Proctology Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ

ટૂંકમાં

મળ ન નીકળવાની તકલીફમાં હાજત તો થાય છે, પણ મળ સહેલાઈથી નીકળતો નથી. જોર કરવું પડે, લાંબો સમય બેસવું પડે અને છતાં અધૂરું લાગે.

બે અલગ કારણો હોય છે. એકમાં પેલ્વિક ફ્લોરના સ્નાયુ ઢીલા પડવાને બદલે ભીંસાય છે. બીજામાં આંતરડાની દીવાલ વળી જાય છે કે ફૂલે છે અને રસ્તો રોકે છે.

સારવાર પહેલાં કારણ અલગ તારવવું જરૂરી છે. પહેલા કારણમાં તાલીમ કામ લાગે છે. ઓપરેશન બીજા કારણ માટે છે, અને તે પણ સાદી સારવાર અજમાવ્યા પછી જ.

જો ગુદામાંથી કંઈક બહાર પણ આવતું હોય, તો અમારું મળાશય બહાર આવવાની સર્જરી પાનું વાંચો. આ લેખમાં આંતરડું કેમ અટકેલું લાગે છે અને કારણ કેવી રીતે શોધાય છે તે સમજાવ્યું છે.

મળ ન નીકળવાની તકલીફ એટલે શું?

આ તકલીફ મળ બહાર કાઢવામાં છે, કેટલી વાર જાઓ છો તેમાં નથી. આંતરડું સારું ચાલતું હોય, છતાં છેલ્લો તબક્કો નિષ્ફળ જાય.

  • વારંવાર ખૂબ જોર કરવું પડે અને પરિણામ ઓછું મળે.
  • થોડો મળ હજી અંદર રહી ગયો હોય એવી લાગણી.
  • મળ કાઢવા માટે ગુદા, યોનિ કે તેની પાછળના ભાગ પર દબાણ કરવું પડે.
  • શૌચાલયમાં લાંબો સમય બેસવું અને દિવસમાં કેટલીય વાર જવું.

સ્ત્રીઓમાં, ખાસ કરીને પ્રસૂતિ પછી, આ સામાન્ય છે. ઘણી વાર તેને કબજિયાત ગણીને વધુ ને વધુ કડક જુલાબ અપાય છે, જે ખરા કારણને અડકતા પણ નથી.

સ્નાયુનો પ્રશ્ન કે આંતરડાના આકારનો?

એક પ્રશ્ન સારવાર નક્કી કરે છે: બહાર નીકળવાનો રસ્તો ઢીલા ન પડતા સ્નાયુથી રોકાયો છે, કે મળને ફસાવતી રચનાથી?

મળ ન નીકળવાનાં બે કારણો અને તેમનો તફાવત
મુદ્દોઢીલો ન પડતો સ્નાયુઆંતરડાની દીવાલમાં રચનાની ખામી
શું ખોટું થાય છેજોર કરતી વખતે પેલ્વિક ફ્લોરનો સ્નાયુ છૂટો પડવાને બદલે ભીંસાય છેઆંતરડાની દીવાલ અંદર તરફ વળી જાય છે, કે ફૂલેલો ભાગ મળને ફસાવે છે
સામાન્ય ચિહ્નખૂબ જોર, મળ નહીં, અને કસાયેલી લાગણીખાલી કરવા માટે યોનિ કે ગુદા પર દબાણ કરવું પડે
તપાસમાં શું દેખાયજોર કરતી વખતે સ્નાયુ સંકોચાય છે કે કસાયેલો રહે છેએક્સ-રેમાં વળાંક, ફૂલેલો ભાગ કે આંતરડાનું નીચે ઊતરવું
સામાન્ય પહેલી સારવારથેરાપિસ્ટ સાથે સ્નાયુને ફરી તાલીમપહેલાં સાદી સારવાર, જરૂર હોય તો પછી સુધારો
શું ટાળવુંઓપરેશન, જે સ્નાયુની તકલીફ સુધારતું નથીવર્ષો સુધી ફક્ત જુલાબ

કેટલાકને બંને હોય છે. ત્યારે અમે પહેલાં સ્નાયુની તકલીફની સારવાર કરીએ અને પછી શું બાકી છે તે તપાસીએ. સ્નાયુ ઢીલો ન પડતો હોય એવા આંતરડા પર ઓપરેશન કરવાથી ઘણી વાર નિરાશા મળે છે.

રેક્ટોસીલ અને આંતરિક પ્રોલેપ્સ શું છે?

બંને મળાશયની દીવાલના વળાંક કે ફૂલેલા ભાગ છે. ઘણા અકસ્માતે મળે છે અને સારવારની જરૂર પડતી નથી. તે ત્યારે જ મહત્ત્વના બને છે જ્યારે મળ ફસાવે અને તકલીફ કરે.

  • રેક્ટોસીલ એટલે મળાશયની આગળની દીવાલનો યોનિની પાછળની દીવાલમાં ફૂલેલો ભાગ. બાળકોને જન્મ આપનાર ઘણી સ્ત્રીઓમાં નાનો ભાગ હોય છે.
  • આંતરિક પ્રોલેપ્સ, જેને ઇન્ટસસેપ્શન પણ કહે છે, એટલે મળાશયની દીવાલ પોતાની અંદર ઘૂસી જાય પણ ગુદા નળીની અંદર જ રહે.
  • નાનો ફૂલેલો ભાગ કે હળવો વળાંક ઘણી વાર કારણ હોતો નથી. મળ પકડી રાખતો મોટો ફૂલેલો ભાગ, જેમાં ખાલી કરવા દબાણ કરવું પડે, કારણ હોવાની શક્યતા વધુ છે.
  • આ તારણો તમારી તકલીફ સાથે મૂલવાય છે. ફક્ત સ્કેનનો અહેવાલ ઓપરેશન નક્કી કરતો નથી.

એકલ મળાશય ચાંદું શું છે?

આ મળાશયની અંદરની દીવાલ પરનું ચાંદું છે, જે લાંબા જોર અને દીવાલ ઘસાવાથી થાય છે. તે કૅન્સર નથી.

એકલ મળાશય ચાંદું: શું જાણવું
મુદ્દોતેનો અર્થ
કોને થાયઘણી વાર યુવાન પુખ્ત, જે ખૂબ જોર કરે, શૌચાલયમાં લાંબો સમય બેસે કે ખાલી કરવા દબાણ કરે
તકલીફોલોહી પડવું, લાળ, અધૂરા ખાલી થવાની લાગણી અને ક્યારેક દુખાવો
નામભ્રામક છે. એકથી વધુ ચાંદાં, કે લાલ કે ઊપસેલો ભાગ હોઈ શકે
કેવી રીતે નક્કી થાયદૂરબીનથી જોવું અને બાયોપ્સી, જેથી બીજી તકલીફો બાકાત થાય
મુખ્ય સારવારજોર અને દબાણ બંધ કરવું, રેસા અને પ્રવાહી વધારવાં, અને જરૂર હોય તો સ્નાયુની તાલીમ
ઓપરેશન ક્યારે મદદ કરેજ્યારે સ્પષ્ટ આંતરિક પ્રોલેપ્સ તેને ચલાવતો હોય અને ટેવ બદલવાથી ફેર ન પડ્યો હોય

ચાંદું ધીમે ધીમે રુઝાય છે. શૌચની ટેવ બદલવી એ સારવારનો પાયો છે, અને ધીરજ મહત્ત્વની છે.

કઈ તપાસથી કારણ અલગ પડે?

પહેલાં વિગતવાર વાતચીત અને તપાસ. પછી અમે ફક્ત એ તપાસ કરાવીએ જેનાથી સારવારનો નિર્ણય બદલાય.

મળ ન નીકળવાનું કારણ શોધવાની તપાસ
પગલુંશું દેખાયક્યારે વપરાય
વાતચીત અને તપાસજોર કરતી વખતે સ્નાયુ ઢીલો પડે છે કે નહીં, અને ફૂલેલો ભાગ અનુભવાય છે કે નહીંબધાને
મળાશયનું દૂરબીનસોજો, ચાંદું કે ગાંઠ, જરૂર હોય તો બાયોપ્સી સાથેલોહી પડતું હોય કે લાળ આવતી હોય ત્યારે
ફુગ્ગાની કસોટીનાનો ફુગ્ગો સામાન્ય સમયમાં બહાર કાઢી શકાય છે કે નહીંસ્નાયુની તકલીફની શંકા હોય ત્યારે
ગુદાના દબાણની તપાસજોર કરતી વખતે સ્નાયુ ઢીલા પડવાને બદલે કસાય છે કે નહીંકારણ હજી સ્પષ્ટ ન હોય ત્યારે
ખાલી થવાનો એક્સ-રે કે એમઆરઆઈવળાંક, ફૂલેલા ભાગ અને પેલ્વિક અવયવો કેવી રીતે હલે છેઓપરેશનનો નિર્ણય લેતા પહેલાં

આ તપાસો વિશે વધુ જાણવા પેલ્વિક ફ્લોરની તપાસ કેવી થાય છે લેખ વાંચો.

સારવાર કેવી રીતે થાય છે?

લગભગ બધા કેટલાંક અઠવાડિયાં સાદી સારવારથી શરૂ કરે છે. પછીનું પગલું તપાસમાં શું દેખાયું તેના પર આધારિત છે.

  • રેસા અને પૂરતાં પ્રવાહીથી મળને નરમ અને બંધાયેલો રાખો.
  • પગ નીચે નાનો ટેકો રાખીને બેસો, શરીર ઢીલું રાખો, જોર ન કરો અને લાંબો સમય ન બેસો.
  • સ્નાયુ ઢીલો ન પડતો હોય તો બાયોફીડબેકથી પેલ્વિક ફ્લોરને ફરી તાલીમ આપો.
  • થાઇરોઇડ, ડાયાબિટીસ કે અમુક દવાઓ જેવાં બીજાં કારણોની સારવાર કરો.
જ્યારે સાદી સારવાર પૂરતી નથી
તારણઅમે ચર્ચીએ તે વિકલ્પ
ઢીલો ન પડતો સ્નાયુબાયોફીડબેક તાલીમ, વારંવાર અને ઘરે અભ્યાસ સાથે
સ્પષ્ટ આંતરિક પ્રોલેપ્સ કે ફૂલેલો ભાગ જે મળ ફસાવે, અને તકલીફ ચાલુ રહેદૂરબીનથી મળાશયને ઉપર ઉઠાવી ગોઠવતું ઓપરેશન, જેને વેન્ટ્રલ રેક્ટોપેક્સી કહે છે
એકલ મળાશય ચાંદું, જેની પાછળ સ્પષ્ટ આંતરિક પ્રોલેપ્સ હોયટેવ બદલવાના પ્રયત્ન પછી તે જ સુધારો
ધીમું ચાલતું મોટું આંતરડું, પણ બહાર નીકળવાનો રસ્તો સામાન્યબહારના રસ્તાના સુધારાથી અલગ plan. મોટું આંતરડું કાઢવું ભાગ્યે જ યોગ્ય છે અને ખૂબ ધ્યાનથી પસંદગી માંગે છે

ગુદા માર્ગે વધારાની દીવાલ કાઢતાં ઓપરેશન પણ છે, જેમાં કેટલાક સ્ટેપલર વાપરે છે. તે તાત્કાલિક હાજત અને બીજી તકલીફો કરી શકે છે, અને ઢીલા ન પડતા સ્નાયુ માટે તે ખોટાં છે. નિર્ણય લેતા પહેલાં અમે વિકલ્પો અને સંભવિત ફાયદો સમજાવીએ છીએ.

પેલ્વિક ફ્લોરને સાથે મળીને તપાસવું ક્યારે?

પેલ્વિક ફ્લોર એક એકમ તરીકે કામ કરે છે. ગર્ભાશય કે મૂત્રાશય નીચે ઊતરતું હોય, કે પેશાબની તકલીફ હોય, તો બધું સાથે તપાસવું જોઈએ.

આંતરડાના સર્જન અને યુરોગાયનેકોલોજિસ્ટની સંયુક્ત તપાસ plan બદલી શકે છે. જરૂર હોય તો અમે તમને મોકલીએ છીએ. દૂરબીનનું ઓપરેશન કેવી રીતે થાય છે તે જાણવા પેટ દ્વારા સુધારો લેખ વાંચો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

શું મળ ન નીકળવાની તકલીફ અને કબજિયાત એક જ છે?

હંમેશાં નહીં. કબજિયાતમાં આંતરડું ધીમે ચાલે છે અને હાજત થતી નથી. આ તકલીફમાં હાજત થાય છે પણ ગમે તેટલું જોર કરો તોય ખાલી થતું નથી. બંને સાથે હોઈ શકે, અને સારવાર અલગ છે.

મળ કાઢવા માટે મારે યોનિ કે ગુદા પર દબાણ કેમ કરવું પડે છે?

આને સ્પ્લિન્ટિંગ કે આંગળીથી મદદ કહે છે. સામાન્ય રીતે તેનો અર્થ એ કે રેક્ટોસીલ જેવો ફૂલેલો ભાગ મળને ફસાવે છે, કે સ્નાયુ ઢીલા પડતા નથી. આ ડૉક્ટરને કહેવા જેવો મહત્ત્વનો સંકેત છે.

શું જુલાબથી આ તકલીફ મટી શકે?

મળ કડક હોય તો જુલાબ મદદ કરે છે, પણ ઢીલા ન પડતા સ્નાયુ કે વળી જતી આંતરડાની દીવાલને તે સુધારતા નથી. યોગ્ય તપાસ વગર વર્ષો સુધી વધુ કડક જુલાબ લેવાથી ઘણી વાર ફેર પડતો નથી.

શું મારે ઓપરેશન કરાવવું પડશે?

શરૂઆતમાં મોટા ભાગના લોકોને નહીં. પહેલાં તાલીમ અને શૌચની ટેવ. સ્પષ્ટ રચનાની ખામી મળે અને સાદી સારવારનો યોગ્ય પ્રયત્ન નિષ્ફળ જાય, ત્યારે જ ઓપરેશન વિચારાય છે.

એકલ મળાશય ચાંદું શું છે?

તે મળાશયની અંદરની દીવાલ પરનું ચાંદું છે, જે લાંબા જોર અને દીવાલ પોતાની સાથે ઘસાવાથી થાય છે. નામ ભ્રામક છે, કારણ કે એકથી વધુ ચાંદાં હોઈ શકે. તેમાં લોહી અને લાળ પડે છે, અને બાયોપ્સીથી નિદાન પાકું થાય છે.

શું એકલ મળાશય ચાંદું કૅન્સરમાં ફેરવાઈ શકે?

તે કૅન્સર નથી અને કૅન્સરમાં ફેરવાતું જાણીતું નથી. છતાં અમે બાયોપ્સી લઈએ છીએ, કારણ કે બીજી તકલીફો સરખી દેખાઈ શકે અને તેમને બાકાત કરવી જરૂરી છે.

તપાસમાં સ્નાયુ ઢીલો ન પડતો જણાય તો શું?

ત્યારે ઓપરેશન કામ નહીં આવે, અને ક્યારેક સ્થિતિ બગાડી પણ શકે. થેરાપિસ્ટ સાથે સ્નાયુની ફરી તાલીમ એ સારવાર છે, અને તે ઘણી વાર સારું કામ કરે છે.

સંબંધિત લેખ

મળાશય બહાર આવવાની પૂરી સારવારની શરૂઆત મળાશય બહાર આવવાની સર્જરી પાનાથી કરો. આવતા પહેલાં પ્રશ્ન હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.

Dr Harsh Shah ક્યાં મળે છે

ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601

શું તમે શૌચાલયમાં લાંબો સમય બેસો છો, ખૂબ જોર કરો છો અને છતાં આંતરડું ખાલી થયું નથી એવું લાગે છે? મળ બહાર કાઢવા માટે તમારે ગુદા કે યોનિ પર દબાણ કરવું પડે છે? ઘણા લોકો વર્ષો સુધી આ સહન કરે છે. Dr Harsh Shah શાંતિથી સાંભળશે, તપાસશે અને ખરો અવરોધ ક્યાં છે તે શોધશે. ફોન કરો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલો. Call +91-63555-64601 WhatsApp પર સલાહ માંગો

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Get health updates from Dr Harsh Shah on WhatsApp

Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

Dr. Harsh J Shah
Dr Harsh Shah, Gastro, Cancer & Laparoscopic Surgeon, Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.