Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 4 નવેમ્બર 2026
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
GI & Proctology Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
તપાસનું એક જ કામ છે: “કંઈક નીચે આવે છે” કે “પેટ ખાલી થતું નથી” જેવી ફરિયાદને સ્પષ્ટ plan માં ફેરવવી. મોટા ભાગનું કામ તમારી વાત અને શારીરિક તપાસ કરે છે.
Defecography એટલે તાણ કરતી વખતે લેવાતો ચાલતો X-ray કે MRI. તે છુપાયેલી ગડી અને પેલ્વિસના તળિયાની ચાલ બતાવે છે. વાત કે તપાસ પછી પ્રશ્ન રહે ત્યારે જ તે કરાવાય છે.
આંતરડાનો સ્કોપ પણ તપાસનો ભાગ છે, કેમ કે લોહી પડવું કે ગાંઠ મળાશય બહાર આવવા જેવી લાગી શકે. દબાણની તપાસ અને સોનોગ્રાફી ફક્ત લીક કે પેટ ખાલી ન થવામાં ઉમેરાય છે.
મળાશય બહાર આવવા અને તેની સારવારની પૂરી માહિતી અમારા મળાશય બહાર આવવાની સર્જરી પાના પર છે. આ લેખમાં તેની તપાસ પગલે પગલે સમજાવી છે.
એક ફરિયાદ નીચે ત્રણ જુદી વાતો છુપાયેલી હોય છે. ડૉક્ટર પૂછે છે કે કઈ તમને વધુ પજવે છે, કારણ કે મુખ્ય લક્ષણ કોઈ પણ સ્કેન કરતાં plan વધુ બદલે છે.
| મુખ્ય તકલીફ | અમે શું પૂછીએ છીએ | તે ક્યાં દોરી જાય છે |
|---|---|---|
| કંઈક નીચે આવે છે | તાણ કે ચાલતી વખતે ગાંઠ, તેને પાછી ધકેલવી, ચીકણો સ્રાવ, લોહી, બોલ પર બેઠા હોય તેવું લાગવું | શારીરિક તપાસ, પછી સુધારાની પસંદગી |
| પેટ ખાલી થતું નથી | તાણ, અવરોધ લાગવો, ખાલી થવા યોનિ કે ગુદા પાસે દબાવવું, શૌચમાં લાંબો સમય | Defecography અને પેલ્વિસના તળિયાની કસરતની તાલીમ |
| મળ કે વાયુ લીક થાય છે | ખબર પડ્યા વગર ડાઘ, રોકી ન શકાય તેવી ઉતાવળ, પેડનો ઉપયોગ, રાતનું લીક | દબાણની તપાસ અને ગુદાના સ્નાયુની સોનોગ્રાફી |
મોટા ભાગના લોકોને આમાંથી મિશ્ર તકલીફ હોય છે. તમે પહેલાં કઈ સુધારવા માંગશો, તે અમને કહો.
થોડી વિગતો બાકીની કરતાં વધુ મહત્ત્વની છે. તેનાથી ખબર પડે કે વધુ તપાસ કરવી, પહેલાં કસરત અજમાવવી, કે કારણ કંઈક ગંભીર તો નથી.
શારીરિક તપાસ ઘણી કામની તપાસ છે. ઘણી વાર તે જ નિદાન નક્કી કરી દે છે, અને સ્પષ્ટ મળાશય બહાર આવતું હોય તેવા વૃદ્ધ, નબળા દર્દીમાં તે જ પૂરતી હોઈ શકે.
| પગલું | તે શું બતાવે છે |
|---|---|
| આરામમાં જોવું | ઢીલી ગુદા, ચામડીનો ફેરફાર, બહાર આવી ગયેલો ભાગ, નીચે ઊતરેલું પેલ્વિસનું તળિયું |
| પડખે સૂઈને તાણ | મળાશય બહાર આવી શકે અને અમે તેને જોઈ શકીએ |
| કમોડ પર બેસીને તાણ | ઘણાં ઊભા કે બેઠા હોય ત્યારે જ બહાર આવે છે, અને પલંગ પર ચૂકી જવાય છે |
| ગડીઓની ભાત જોવી | આખા ફરતી ગડીઓ અને ખાંચો હોય તો પૂરી દીવાલ. આરા જેવી ગડીઓ હોય તો અંદરનું પડ કે મસા |
| આંગળીથી તપાસ, આરામમાં અને કસતી વખતે | ગુદાના સ્નાયુનું જોર |
| તાણ કરતી વખતે આંગળીથી તપાસ | ઢીલા થવાને બદલે કસાય, તો સ્નાયુ તમારી સામે કામ કરે છે |
| સ્ત્રીમાં મળાશય અને યોનિમાં સાથે આંગળી | યોનિ તરફના ફુગ્ગાનું કદ, અને તેની પાછળ સરકતું આંતરડું |
| બહાર આવેલા ભાગને પાછો ધકેલવો | તે પાછો જાય છે કે નહીં. ન જાય, કાળો પડે કે દુખે તો એ જ દિવસે સારવાર જોઈએ |
| ગુદાનળીની ટૂંકી દૂરબીન તપાસ | આગળની દીવાલ પર ઘા કે પોલિપ, શંકા હોય તો નમૂનો લેવાય છે |
દવાખાનામાં મળાશય બહાર ન આવે એટલે તે નથી એવું નથી. ઘરે લીધેલો ફોટો કે defecography તે બતાવી શકે છે.
Defecography એટલે નરમ પેસ્ટ બહાર કાઢતી વખતે મળાશય અને પેલ્વિસના તળિયાનું ચાલતું ચિત્ર. પલંગ પરની તપાસ જે નકલ કરી શકતી નથી, તે સાચી મહેનત તે બતાવે છે.
તે ખાનગીમાં અને ટૂંકમાં થાય છે. સામાન્ય રીતે દુખતું નથી. સંકોચ કે ચિંતા હોય તો ટીમને કહો, અમે સાથ આપીશું.
ચિત્રો એક નાની યાદી મુજબ વંચાય છે. છુપાયેલી ગડીનો ગ્રેડ મુખ્ય તારણ છે, પણ ગ્રેડ એકલો ક્યારેય ઓપરેશન નક્કી કરતો નથી.
| તારણ | તેનો અર્થ | plan પર અસર |
|---|---|---|
| છુપાયેલી ગડી, ગ્રેડ એકથી પાંચ | વળેલું મળાશય મળાશયની અંદરથી ગુદા બહાર સુધી કેટલું જાય છે | ફરિયાદ સાથે મેળ ખાતો ઊંચો ગ્રેડ ઓપરેશન માંગી શકે |
| યોનિ તરફનો ફુગ્ગો | તેની ઊંડાઈ, અને તેમાં પેસ્ટ ફસાય છે કે નહીં | મોટો હોય, પેસ્ટ ફસાય અને તમે દબાવીને ખાલી કરતા હો, તો જ સુધારાય |
| યોનિ પાછળની જગ્યામાં આંતરડું | નાનું આંતરડું કે સિગ્મોઇડ નીચે સરકે છે | પેટ દ્વારા ઓપરેશન તરફ ઝોક |
| પેલ્વિસનું તળિયું ઊતરવું | તળિયું સામાન્ય સપાટીથી નીચે ઝૂકે છે | તળિયાની વ્યાપક નબળાઈ સૂચવે છે |
| બંધ રહેતો સ્નાયુ | ધક્કો મારતાં રસ્તો ખૂલતો નથી | ઓપરેશન પહેલાં કસરતની તાલીમ |
| કેટલું ખાલી થાય છે | ખાલી થવાનું પ્રમાણ અને ઝડપ | ઓછું ખાલી થાય તો બહાર નીકળવાના રસ્તામાં અવરોધ |
ગ્રેડ દિશા આપે છે, પણ નિર્ણય તમારાં લક્ષણ કરે છે. તકલીફ વગરની વ્યક્તિમાં ઊંચો ગ્રેડ ઘણી વાર એમ જ છોડી દેવાય છે.
કોઈ એક તપાસ બધું કહેતી નથી. દરેક એક પ્રશ્નનો જવાબ આપે છે. અમે મુખ્ય તકલીફ પ્રમાણે પસંદ કરીએ છીએ, અને plan ન બદલે એવી તપાસ કરાવતા નથી.
બે બાબતો વૈકલ્પિક નથી. લોહી, વજન ઘટવું કે મોટી ઉંમર હોય તો સ્કોપ પહેલાં આવે. અને ધીમા આંતરડાવાળાને એમ ન કહેવાય કે મળાશયના સુધારાથી કબજિયાત સારી થશે.
તપાસ થોડા રસ્તાઓમાંથી એક તરફ દોરી જાય છે. નબળા દર્દીમાં સ્પષ્ટ મળાશય બહાર આવવું સીધું સ્કોપ અને ઓપરેશનના આયોજન તરફ જાય છે. પેટ ખાલી ન થવામાં પહેલાં કસરતની તાલીમ.
લીક અને પેટ ખાલી થવાના સ્કોર પહેલી મુલાકાતે નોંધાય છે. તે આધારરેખા આપે છે, જેથી પછીથી તમને ખરેખર કેટલો ફેર પડ્યો તે ચકાસી શકાય.
દર વખતે નહીં. આંતરડું સ્પષ્ટ બહાર આવતું હોય અને તપાસમાં દેખાતું હોય, તો સ્કેન ઓછું ઉમેરે છે. ગડી અંદર છુપાયેલી હોય, કે પેટ ખાલી થવાની તકલીફ મુખ્ય હોય, ત્યારે defecography કામ આવે છે.
મળાશયમાં નરમ પેસ્ટ મૂકીને, તમે તે બહાર કાઢો ત્યારે લેવાતો ચાલતો X-ray કે MRI. તાણ કરતી વખતે આંતરડું અને પેલ્વિસનું તળિયું કેવું વર્તે છે, તે બતાવે છે.
તે ખાનગીમાં થાય છે, અને ટીમ આખો દિવસ આ જ કરે છે. સામાન્ય રીતે દુખતું નથી. ઘણાને તપાસ કરતાં પહેલાંની ચિંતા વધુ ભારે લાગે છે.
બહાર આવતા ભાગના છેડે પોલિપ કે ગાંઠ હોઈ શકે, અને લોહી પડવાનાં બીજાં કારણો પણ હોય. સ્કોપ એ બધું નકારે પછી જ તકલીફને સાદી ગણાય.
આવું ઘણી વાર થાય છે. અમે તમને કમોડ પર તાણ કરવા કહીએ, કે ઘરે ફોટો પાડવા કહીએ. કે પછી defecography કરાવીએ, જે સાચા શૌચ જેવી મહેનતની નકલ કરે છે.
પાતળી નળી વડે ગુદાના સ્નાયુ કેટલા કસાય અને કેટલા ઢીલા પડે છે તે મપાય છે. મળાશય ભરાય ત્યારે તમને કેટલું લાગે છે તે પણ મપાય. લીક અને પેટ ખાલી ન થવામાં તે મદદરૂપ છે.
તપાસ દિશા આપે છે. મુખ્ય નિર્ણય તમારી મુખ્ય તકલીફ પરથી થાય છે. ફરિયાદ વગરનું ચિત્ર ઘણી વાર એમ જ છોડાય છે, અને કેટલાકને ઓપરેશન પહેલાં કસરતની તાલીમ જોઈએ.
મળાશય બહાર આવવાની પૂરી સારવારની શરૂઆત મળાશય બહાર આવવાની સર્જરી પાનાથી કરો. આવતા પહેલાં પ્રશ્ન હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
મળ વખતે કંઈક નીચે આવે છે, કે પેટ પૂરું ખાલી થતું નથી? કઈ તપાસ કરાવવી તે તમારે જાતે નક્કી કરવાનું નથી. Dr Harsh Shah વિગતે વાત સાંભળે છે, તપાસે છે, અને તમારો plan બદલી શકે એવી તપાસ જ લખે છે. ફોન કરો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલો. Call +91-63555-64601 WhatsApp પર સલાહ માંગો
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.