Skip to main contentDr Harsh Shah · Gota OPD, અમદાવાદ · Apollo Hospital, Bhat
છેલ્લે સુધાર્યું: 18-Oct-2026
હરસ-મસા (piles) ની તપાસ, banding અને ઓપરેશન, અમદાવાદ · Gota OPD, Gota, Ahmedabad · Apollo Hospital, Bhat, ગાંધીનગર
આ પાનું અંગ્રેજીમાં પણ વાંચો
ટૂંકમાં: Dr Harsh Shah હરસ-મસાની સારવાર ત્રણ પગલાંમાં કરે છે. પહેલાં ખોરાક, દવા અને હૂંફાળા પાણીમાં બેસવું. પછી grade 1 થી 3 ના અંદરના મસામાં OPD માં rubber band ligation. મોટા, બહાર રહેતા કે વારંવાર પાછા આવતા મસામાં open ઓપરેશન.
સંડાસમાં લોહી પડે એટલે હરસ જ છે, એવું માની લેવાતું નથી. પહેલાં તપાસ થાય છે, અને જરૂર હોય તો colonoscopy.
Banding પછી એક-બે દિવસ હળવો દુખાવો રહે, અને બીજા દિવસે કામ પર જઈ શકાય. Open ઓપરેશન પછી એક-બે અઠવાડિયાં દુખાવો રહે, અને ઘા ચારથી સાત અઠવાડિયામાં રૂઝાય.
ગુદાની અંદર લોહીથી ભરેલી નરમ ગાદી જેવા ભાગ દરેક માણસમાં હોય છે. એ સૂજીને નીચે સરકે ત્યારે એને હરસ-મસા કહેવાય. મસો કેટલો બહાર આવે છે એ પરથી grade નક્કી થાય, અને grade પરથી સારવાર.
Dr Harsh Shah ને પેટ, આંતરડા અને ગુદાની surgery માં 18 વર્ષનો અનુભવ છે. તપાસ, grade, સારવાર અને પછીની મુલાકાત, બધું એક જ surgeon પાસે થાય છે.
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
GI & Proctology Surgeon · Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar · Gota OPD, Ahmedabad
Gota clinic પર 216 Google reviews માં 4.89, અને Apollo, Bhat પર 18 reviews માં 4.94 rating.
ઘણા લોકો વર્ષો સુધી મસાની વાત કોઈને કરતા નથી. ઘરમાં કહેતાં સંકોચ થાય, અને મનમાં બીક હોય કે ડૉક્ટર પાસે જઈશું તો સીધું ઓપરેશન કહેશે. હકીકત જુદી છે. Grade 1 અને 2 ના મોટા ભાગના મસા ખોરાક, દવા કે OPD માં નાની પ્રક્રિયાથી કાબૂમાં આવી જાય છે. ઓપરેશન અમુક જ મસામાં જોઈએ.
આ ગાદી ગુદાને સજ્જડ બંધ રાખવામાં મદદ કરે છે. કબજિયાત, કઠણ ઝાડો, જોર કરવું, toilet માં લાંબો સમય બેસી રહેવું, ગર્ભાવસ્થા અને ઉંમર એનો આધાર નબળો પાડે છે. વારંવાર ઝાડા થવાથી પણ આવું થાય. પછી ગાદી સૂજે, એમાંથી લોહી પડે અને એ નીચે સરકે.
અંદરના મસા (internal piles) ગુદાની અંદર હોય છે, જ્યાં અંદરની ચામડીમાં સંવેદના ઓછી છે. એટલે એમાં મોટે ભાગે લોહી પડે કે મસો બહાર આવે, દુખાવો ઓછો થાય. બહારના મસા (external piles) ગુદાની કિનારે, સંવેદનશીલ ચામડી નીચે હોય છે. એમાં લોહી જામી જાય તો સખત દુખે. ઘણા લોકોને બંને હોય છે.
| Grade | તમને શું લાગે |
|---|---|
| Grade 1 | Toilet paper પર કે પોટમાં ચોખ્ખું લાલ લોહી. કંઈ બહાર ન આવે. |
| Grade 2 | ઝાડે જતી વખતે કંઈક બહાર આવે, અને જાતે અંદર જતું રહે. |
| Grade 3 | મસો બહાર આવે, અને આંગળીથી અંદર ધકેલવો પડે. |
| Grade 4 | મસો બહાર જ રહે, અંદર ન જાય. ઘણી વાર ભીનાશ, ખંજવાળ કે બળતરા. |
ગુદાની બીજી તકલીફો, જેમ કે ચીરો અને ભગંદર, વિશે અમારા હરસ, ચીરો અને ભગંદર clinic ના પાના પર વાંચી શકો.
જેટલું નાનું પગલું તકલીફ કાબૂમાં લાવે, એટલું જ લેવું. Grade 1 અને 2 ના મોટા ભાગના મસામાં ઓપરેશન જોઈતું નથી. Grade 4 માં મોટે ભાગે જોઈએ.
| Grade કે પ્રકાર | પહેલું પગલું | એનાથી ન સુધરે તો |
|---|---|---|
| Grade 1 | ફાઇબર, પાણી, ઝાડો નરમ કરવાની દવા, ગોળી કે મલમ. | OPD માં rubber band ligation. |
| Grade 2 | ફાઇબર અને સંડાસની ટેવ સુધારવી, પછી rubber band ligation. | બીજી કે ત્રીજી વાર banding. |
| Grade 3, નાના અને ઓછા મસા | Rubber band ligation, ઘણી વાર બે-ત્રણ વારમાં. | Open haemorrhoidectomy. |
| Grade 3 ના મોટા મસા, grade 4, અંદર-બહાર બંને, કે banding પછી પાછા આવેલા મસા | Open haemorrhoidectomy. | — |
| બહારના મસામાં જામેલું લોહી | વહેલા આવો અને ખૂબ દુખે તો નાના કાપથી ગાંઠ કાઢવી; મોડા આવો તો ગોળી અને મલમ. | વારંવાર થાય તો જ ઓપરેશન. |
ફાઇબર અને સંડાસની સારી ટેવ દરેક સારવાર પછી પણ ચાલુ રાખવાની છે. એ વગર, ગમે તે સારવાર કરી હોય, મસા વહેલા પાછા આવે છે.
ચોખ્ખું લાલ લોહી પડવાનું સામાન્ય કારણ હરસ છે, પણ એકમાત્ર કારણ નથી. પહેલી મુલાકાતમાં ખાતરી કરાય છે કે લોહી બીજા કોઈ કારણથી નથી પડતું.
લોહી ચીરા (fissure), polyp, આંતરડાના સોજા, આંતરડાની દીવાલની નાની કોથળીઓ કે ગાંઠમાંથી પણ પડી શકે. એટલે દરેક દર્દીની આંગળીથી તપાસ થાય છે, અને proctoscope નામની ટૂંકી નળીથી અંદર જોવાય છે.
દરેક દર્દીની સારવાર અહીંથી શરૂ થાય છે. Grade 1 અને 2 ના ઘણા દર્દીઓમાં ફક્ત આટલાથી લોહી અને સોજો કાબૂમાં આવી જાય છે.
ઘણા લોકો ઘરગથ્થુ ઉપાય કે જાહેરાત જોઈને લીધેલી દવામાં મહિનાઓ કાઢી નાખે છે. લોહી પડવાનું ચાલુ રહે તો રાહ ન જુઓ.
મસાના ઉપરના ભાગે, જ્યાં સંવેદના ઓછી છે ત્યાં, એક નાનો rubber band મુકાય છે. મસો સુકાઈને લગભગ એક અઠવાડિયામાં ખરી પડે છે. બેભાન કરવાની કે દાખલ થવાની જરૂર પડતી નથી.
તમે પડખે સૂઓ, અને Dr Harsh Shah proctoscope વડે band મૂકે. Band મસાના ઉપરના ભાગે બેસે, જ્યાં અંદરની ચામડીમાં સંવેદના ઓછી હોય. Band મૂકતાં જ તીવ્ર દુખાવો થાય, તો એનો અર્થ એ કે band નીચો બેઠો છે, અને એને તરત ખસેડાય છે.
એક મુલાકાતમાં એકથી ત્રણ મસા પર band મુકાય છે. જરૂર હોય તો ચારથી છ અઠવાડિયાં પછી ફરી. બે-ત્રણ વાર પછી પણ લોહી પડે કે મસો બહાર આવે, તો open ઓપરેશનની વાત થાય છે.
ચીરો (fissure) ચાલુ હોય કે ચેપ હોય ત્યારે band મુકાતો નથી; પહેલાં એની સારવાર થાય છે. લોહી પાતળું કરવાની દવા, કાબૂ બહારનો ડાયાબિટીસ કે ઓછી રોગપ્રતિકારક શક્તિ હોય, તો વધારે ધ્યાનથી plan થાય છે.
Open (Milligan-Morgan) haemorrhoidectomy માં મસા કાઢી લેવાય છે, અને નાના ઘા ખુલ્લા રૂઝાવા દેવાય છે. આમાં મસા પાછા આવવાની શક્યતા ઓછી છે, પણ રૂઝ આવતાં દુખાવો વધારે રહે છે.
ઓપરેશન Apollo Hospital, Bhat માં, કમરમાં ઇન્જેક્શન (spinal) આપીને કે પૂરા બેભાન કરીને થાય છે. Dr Harsh Shah મુખ્ય મસા, મોટે ભાગે ત્રણ સુધી, કાઢે છે અને દરેકની લોહીની નસ ઉપરથી બાંધે છે. બે ઘા વચ્ચે તંદુરસ્ત ચામડીની પટ્ટી રખાય છે, જેથી રૂઝ આવતાં ગુદા સાંકડી ન થાય.
ઝાડો રોકતો ગુદાનો ગોળ સ્નાયુ (sphincter) કાપવામાં આવતો નથી, જેથી ઝાડો અને ગેસ રોકવાનો કાબૂ જળવાય. વધારે ચામડી કાપવા કરતાં નાનો ચામડીનો ટુકડો (skin tag) રહી જાય, એ સ્વીકારાય છે. મોટા ભાગના દર્દી એ જ દિવસે કે બીજા દિવસે સવારે ઘરે જાય છે.
ફાઇબર, ઝાડો નરમ કરવાની દવા અને દુખાવાની ગોળી ઓપરેશન પહેલાંથી શરૂ થાય છે, અને પછી ઓછામાં ઓછાં બે અઠવાડિયાં ચાલુ રહે છે.
બહારના મસામાં લોહી જામી જાય, તો ભૂરી-જાંબલી અને અડતાં દુખે એવી ગાંઠ થાય છે. દુખાવો બે-ત્રણ દિવસ વધે, પછી બે-ચાર અઠવાડિયામાં ધીમે ધીમે ઓછો થાય.
લગભગ ત્રણ દિવસમાં બતાવો અને દુખાવો સખત હોય, તો એ ભાગ બહેરો કરીને (local anaesthesia) નાના કાપથી ગાંઠ કાઢી શકાય. એથી દુખાવો વહેલો ઓછો થાય અને ફરી થવાની શક્યતા ઘટે. ફક્ત ગાંઠ ફોડીને લોહી કાઢવાનું ટાળવામાં આવે છે, કારણ કે લોહી ફરી જામે છે.
દુખાવો પહેલેથી ઓછો થતો હોય, તો ગોળી, હૂંફાળું પાણી અને મલમથી એક-બે અઠવાડિયામાં સારું થાય.
મસો બહાર આવીને અંદર ન જાય, સૂજી જાય, ખૂબ દુખે કે કાળો પડવા લાગે, તો એ જ દિવસે બતાવો. આ ફસાયેલો મસો છે. એમાં તાત્કાલિક સારવાર, અને ક્યારેક ઓપરેશન જોઈએ.
Banding પછી થોડો દુખાવો અને બીજા દિવસથી લગભગ રોજિંદું જીવન. Open ઓપરેશન પછી પહેલું અઠવાડિયું દુખાવાવાળું, બીજામાં સતત સુધારો, અને ચારથી સાત અઠવાડિયામાં પૂરી રૂઝ.
| ક્યારે | Rubber band ligation પછી | Open ઓપરેશન પછી |
|---|---|---|
| સારવારનો દિવસ | થોડા કલાક ભાર અને હળવો દુખાવો. તરત ઘરે. | Spinal કે બેભાન કરીને ઓપરેશન. પેશાબ થયા પછી એ જ સાંજે કે બીજા દિવસે સવારે ઘરે. |
| દિવસ 1–2 | હળવો દુખાવો અને ઝાડે જવાની લાગણી. રોજનું કામ ચાલુ, ભારે વજન નહીં. | દુખાવો, જે ગોળી અને હૂંફાળા પાણીથી કાબૂમાં રહે. પહેલો ઝાડો બીજા-ત્રીજા દિવસે. |
| દિવસ 3–10 | મસો અને band ખરી પડે; paper પર થોડું લોહી સામાન્ય છે. | દુખાવો ધીમે ધીમે ઘટે. બીજા અઠવાડિયા સુધીમાં મોટા ભાગના લોકો બેઠાડુ કામ પર પાછા જાય. |
| અઠવાડિયું 4–7 | જરૂર હોય તો બીજી વાર band. | ઘા પૂરા રૂઝાય; ત્યાં સુધી pad ઉપયોગી. |
| ફરી બતાવવું | ચારથી છ અઠવાડિયે. | બે અઠવાડિયે, અને ફરી છ-આઠ અઠવાડિયે. |
પહેલા અઠવાડિયામાં દુખાવાની ગોળી સમયસર લો, ઝાડો નરમ કરવાની દવા રોજ લો, અને દરેક વખત સંડાસ ગયા પછી હૂંફાળા પાણીમાં બેસો. Banding પછી એક અઠવાડિયું aspirin જેવી દુખાવાની ગોળી સલાહ વગર ન લેવી, કારણ કે એનાથી લોહી પડવાની શક્યતા વધે છે.
આમાંનું કંઈ પણ થાય તો તરત ફોન કરો કે પાછા આવો.
સખત દુખાવો, તાવ અને પેશાબ અટકવો સાથે હોય, તો એ ભાગ્યે જ થતો ઊંડો ચેપ હોઈ શકે.
Banding માં જોખમ નાનાં છે. Open ઓપરેશનમાં વધારે છે, પણ મોટા ભાગનાં થોડા સમય પૂરતાં હોય છે. દરેક જોખમ સંમતિ પહેલાં રૂબરૂ સમજાવાય છે.
Banding પછી: એક-બે દિવસ ભાર અને દુખાવો; band ખરે ત્યારે થોડું લોહી, અને થોડા લોકોમાં પાંચમાથી ચૌદમા દિવસ વચ્ચે વધારે લોહી; બાજુના મસામાં લોહી જામવું; થોડો સમય પેશાબમાં તકલીફ; અને ભાગ્યે જ ઊંડો ચેપ. મસા પાછા આવી શકે, અને ફરી band કે ઓપરેશન જોઈએ.
Open ઓપરેશન પછી:
અમદાવાદમાં બીજાં કેટલાંક સેન્ટર હરસ માટે laser કે stapler વાપરે છે. Dr Harsh Shah banding અને open ઓપરેશન કરે છે, જે લાંબા સમયથી ચકાસાયેલી રીતો છે. સરખામણી નીચે છે.
| વિકલ્પ | Dr Harsh Shah કરે છે? | શરૂઆતનો દુખાવો | મસા પાછા આવવાની શક્યતા | કોને માટે |
|---|---|---|---|---|
| ખોરાક, ફાઇબર, દવા, હૂંફાળું પાણી | હા | નહીં | ફક્ત આનાથી વધારે | દરેક grade માં પહેલું પગલું |
| Rubber band ligation | હા | હળવો, એક-બે દિવસ | મધ્યમ; ફરી band મૂકવાથી ફાયદો | Grade 1 થી 3 ના અંદરના મસા |
| Open haemorrhoidectomy | હા | વધારે; એક-બે અઠવાડિયાં | ઓછી | Grade 3 અને 4, અંદર-બહાર બંને મસા, banding થી ન સુધરેલા મસા |
| Laser કે stapler | ના. બીજાં સેન્ટર કરે છે. | Open ઓપરેશન કરતાં ઓછો | Open ઓપરેશન કરતાં વધારે | અમુક grade 2 અને 3 ના મસા |
Dr Shah laser કે stapler કેમ નથી વાપરતા? અભ્યાસો બતાવે છે કે એ પછી મસા વધારે વાર પાછા આવે છે, અને મોટા બહારના ભાગવાળા કે grade 4 ના મસામાં એ બરાબર કામ કરતા નથી. શરૂઆતમાં ઓછો દુખાવો એક સાચો ફાયદો છે. સામે ફરી સારવારની શક્યતા વધે છે. Consultation માં આ બંને બાજુ સમજાવાય છે.
અંદાજ સારવાર પર આધાર રાખે છે. Banding OPD માં થાય છે. Open ઓપરેશનમાં હોસ્પિટલમાં થોડું રોકાણ, બેભાન કરવાનો અને operation theatre નો ખર્ચ આવે છે.
ખર્ચ આ બાબતોથી બદલાય છે: banding કેટલી વાર, colonoscopy, બેભાન કરવાની રીત, એ જ દિવસે રજા કે એક રાતનું રોકાણ, રૂમનો પ્રકાર, અને બીજી બીમારીઓ. Haemorrhoidectomy સામાન્ય રીતે દાખલ થઈને થતી સારવાર તરીકે insurance માં આવે છે; OPD banding કદાચ ન આવે, એટલે તમારી policy તપાસી લો. Apollo Hospital, Bhat મોટી insurance કંપનીઓ અને cashless સુવિધા સાથે કામ કરે છે, અને pre-authorisation ની કાર્યવાહી office સંભાળે છે. સાથે લાવો: report, દવાઓની યાદી, insurance card અને ઓળખપત્ર. શું લાવવું એ પૂછવા +91-63555-64601 પર ફોન કરી શકો.
ના. Grade 1 અને 2 ના મોટા ભાગના મસા ફાઇબર, પાણી, toilet ની સારી ટેવ અને દવાના ટૂંકા કોર્સથી, કે OPD માં banding થી કાબૂમાં આવે છે. ઓપરેશન મોટે ભાગે grade 3 અને 4, અંદર-બહાર બંને મસા, કે banding પછી વારંવાર પાછા આવતા મસામાં જ થાય છે.
મોટા ભાગના લોકોને એક-બે દિવસ ભાર અને હળવો દુખાવો લાગે છે. Band ગુદાના એ ભાગથી ઉપર મુકાય છે જ્યાં સંવેદના ઓછી છે. મૂકતાં તીવ્ર દુખે તો તરત ખસેડાય છે. મોટા ભાગના લોકો બીજા દિવસે કામ પર જાય છે.
પહેલું અઠવાડિયું દુખાવાવાળું હોય છે, ખાસ સંડાસ વખતે. ગોળી, હૂંફાળા પાણીમાં બેસવું અને ઝાડો નરમ કરવાની દવાથી એ કાબૂમાં રહે છે. બેઠાડુ કામ પર મોટે ભાગે બે અઠવાડિયામાં પાછા જવાય, અને ઘા ચારથી સાત અઠવાડિયામાં પૂરા રૂઝાય છે.
લોહી આંતરડાના ઉપરના ભાગના polyp, સોજા કે ગાંઠમાંથી પણ આવી શકે છે. 40 વર્ષથી વધુ ઉંમર, સંડાસની ટેવમાં ફેરફાર, વજન ઘટવું, લોહી ઓછું હોવું કે નજીકના સગામાં આંતરડાની બીમારી હોય, તો colonoscopy ની સલાહ અપાય છે.
થઈ શકે. ફક્ત દવા કે banding પછી, open ઓપરેશન કરતાં વધારે વાર પાછા આવે છે. ફાઇબર, પાણી અને toilet ની સારી ટેવ જીવનભર રાખવાથી શક્યતા ઘટે છે. Banding પછી પાછા આવેલા મસા પર ફરી band મુકાય, કે એ કાઢી શકાય.
મોટે ભાગે હા, plan કરીને. અમુક દવા banding પછી કે ઓપરેશનની આસપાસ લગભગ એક અઠવાડિયું બંધ રખાય, તે પણ ફક્ત હૃદયના ડૉક્ટર હા પાડે તો. તાજેતરમાં હૃદયમાં stent મુકાયું હોય તો એ દવા મસા માટે ક્યારેય બંધ કરાતી નથી; બીજો રસ્તો પસંદ કરાય છે.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre — Gota, Ahmedabad
SF-203, 2nd Floor, Olive Greens, Gota, Ahmedabad.
Consultation, હરસની તપાસ અને grade, rubber band ligation, અને ફરી બતાવવું.
Google: Dr Harsh Shah · 216 reviews માં 4.89
Gota clinic નો રસ્તો · +91-63555-64601
Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar
Apollo Hospital International Limited, Plot No. 1 A, GIDC Bhat Industrial Estate, Bhat, Gandhinagar.
Open haemorrhoidectomy, અને ફસાયેલા કે લોહી પડતા મસાની emergency સારવાર.
Google: Dr Harsh Shah – Robotic GI Surgeon · 18 reviews માં 4.94
Apollo, Bhat નો રસ્તો · WhatsApp +91-63555-64601
ગાંધીનગર, મહેસાણા, નડિયાદ, આણંદ, રાજકોટ, કચ્છ સહિત આખા ગુજરાતમાંથી અને દક્ષિણ રાજસ્થાનમાંથી દર્દીઓ અમદાવાદ આવે છે.
સંડાસ વખતે લોહી પડે છે, મસો બહાર આવે છે, કે અચાનક સૂજેલી દુખતી ગાંઠ થઈ છે? Colonoscopy અને લોહીના report WhatsApp પર પહેલાં મોકલી શકો, જેથી consultation વખતે એ વાંચેલા હોય. સારવાર તપાસ પછી જ નક્કી થાય છે. ગઠ્ઠા સાથે ઘણું લોહી પડે, કે તાવ સાથે દુખાવો અને પેશાબ ન થાય, તો આજે જ નજીકના emergency વિભાગમાં જાઓ. ફોન કરો +91-63555-64601 · Reports WhatsApp પર મોકલો
Swasth Parivar: twice a month, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
