Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 18 ઑક્ટોબર 2026
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Stomach Cancer Surgeon
Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar · Gota OPD, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
★★★★★ Google: 4.89, 216 reviews (Gota clinic) · 4.94, 18 reviews (Apollo, Bhat)
ટૂંકમાં
શરૂઆતના કેન્સરમાં ગાંઠ હોજરીના અસ્તર કે તેની નીચેના પડથી આગળ ગઈ નથી. તેની ઊંડાઈ અને કદ નક્કી કરે કે endoscope ચાલે કે ઓપરેશન જોઈએ.
ફક્ત અસ્તરમાં રહેલી, નાની અને નિયમમાં બેસતી ગાંઠ ESD થી, પેટ પર કાપા વગર, નીકળી શકે. ઊંડી ગાંઠમાં લસિકા ગાંઠો સાથે ઓપરેશન જોઈએ.
ઓપરેશન જોઈએ તો ગાંઠ હોજરીના કયા ભાગમાં છે તે પરથી નક્કી થાય કે કેટલું કાઢવું. અમુક ગાંઠોમાં હોજરીનો ભાગ બચાવી શકાય છે.
હોજરી (stomach) ની દીવાલ જુદાં જુદાં પડની બનેલી છે. અંદરનું પહેલું પડ અસ્તર (mucosa) કહેવાય. તેની નીચેનું પડ submucosa કહેવાય. કેન્સર આ બે પડથી આગળ ન ગયું હોય, તો તેને શરૂઆતનું કેન્સર, એટલે T1, કહે છે.
T1 ના બે ભાગ છે. T1a એટલે ગાંઠ ફક્ત અસ્તરમાં છે. T1b એટલે ગાંઠ નીચેના પડ સુધી પહોંચી છે. આ ફરક endoscopic ultrasound (EUS) થી સારવાર પહેલાં જાણી શકાય.
આખી વાત આ એક ફરક પર ટકેલી છે. નીચેના પડમાં પહોંચેલી ગાંઠ લસિકા ગાંઠો સુધી પહોંચી હોવાની શક્યતા ઘણી વધારે હોય છે.
Biopsy, endoscopy ના ફોટા અને EUS પરથી ગાંઠ વિશે પાંચ વાત જાણવા મળે છે. આ પાંચ વાત નક્કી કરે કે ગાંઠ endoscope થી નીકળી શકે કે ઓપરેશન જોઈએ.
| બાબત | Endoscope થી કાઢવા તરફ | ઓપરેશન તરફ |
|---|---|---|
| ઊંડાઈ | ફક્ત અસ્તરમાં (T1a). | નીચેના પડ સુધી (T1b). લગભગ હંમેશાં ઓપરેશન. |
| કદ | નાની ગાંઠ. સામાન્ય મર્યાદા 2 cm. | તેના પ્રકાર માટેની મર્યાદાથી મોટી. |
| કોષનો પ્રકાર | સારી રીતે ઘડાયેલા કોષ (differentiated). | અવ્યવસ્થિત કોષ, સિવાય કે ગાંઠ નાની અને ચાંદા વગરની હોય. |
| ચાંદું | ગાંઠ પર ચાંદું નથી. | ચાંદું છે, સિવાય કે ગાંઠ નાની અને સારા કોષવાળી હોય. |
| નાની નળીઓ | લોહી કે લસિકાની નાની નળીઓમાં કેન્સર નથી. | નાની નળીઓમાં કેન્સર દેખાય છે. |
Endoscope લસિકા ગાંઠો કાઢી શકતું નથી. એટલે લસિકા ગાંઠમાં કેન્સર હોવાની શક્યતા વધે, ત્યારે ઓપરેશન જ સાચો રસ્તો બને છે.
Endoscope થી ગાંઠ કાઢવાની રીતને ESD (endoscopic submucosal dissection) કહે છે. ગાંઠને નીચેના પડથી ઉખેડીને આખી એક ટુકડામાં મોં વાટે કાઢી લેવાય છે. પેટ પર કાપો નથી, અને આખી હોજરી રહે છે.
જાપાનના મૂળ નિયમ પ્રમાણે ESD ત્યારે થાય, જ્યારે ગાંઠ સારા કોષવાળી હોય, ફક્ત અસ્તરમાં હોય, 2 cm કે નાની હોય, ચાંદા વગરની હોય અને નાની નળીઓમાં કેન્સર ન હોય.
હવે વિસ્તૃત નિયમો થોડી વધુ ગાંઠોમાં ESD ની છૂટ આપે છે:
ESD માટે કુશળ endoscopy ટીમ જોઈએ. ભારતમાં તે મોટે ભાગે મોટાં નિષ્ણાત endoscopy કેન્દ્રોમાં થાય છે.
ગાંઠ એક ટુકડામાં નીકળી હોય, બધી કિનારી સાફ હોય, નાની નળીઓ સાફ હોય અને કદ નિયમમાં હોય, ત્યારે જ ESD પૂરતું ગણાય.
આમાંથી એક પણ શરત પૂરી ન થાય, તો આગળનું પગલું ઓપરેશન છે. તેમાં હોજરીનો ભાગ કે આખી હોજરી, લસિકા ગાંઠો સાથે, કઢાય છે. ઊંડી કિનારીમાં કેન્સર, નાની નળીઓમાં કેન્સર, કે નિયમ કરતાં ઊંડી ગાંઠ, આ સામાન્ય કારણો છે. આ ઓપરેશન આયોજનનો ભાગ છે, નિષ્ફળતા નથી.
ESD શક્ય ન હોય, ત્યારે ઓપરેશન મોટે ભાગે ગાંઠ હોજરીના કયા ભાગમાં છે તે પરથી નક્કી થાય છે.
| ગાંઠ ક્યાં છે | સામાન્ય ઓપરેશન |
|---|---|
| નીચેનો ભાગ (antrum) | હોજરીનો નીચેનો ભાગ કાઢવો (distal કે subtotal gastrectomy). બાકીની હોજરી આંતરડા સાથે જોડાય છે. |
| વચલો ભાગ (body) | ભાગ કે આખી હોજરી કાઢવી. સલામત કિનારી અને બાકી રહેતી તંદુરસ્ત હોજરી પર આધાર. |
| ઉપરનો ભાગ (cardia) | ઉપરનો ભાગ કાઢીને double-tract જોડાણ, કે મોટી ગાંઠમાં આખી હોજરી કાઢવી. |
| અનેક જગ્યાએ, કે દીવાલમાં ફેલાતી ગાંઠ | આખી હોજરી કાઢવી. શરૂઆતના કેન્સરમાં આવું ભાગ્યે જ બને. |
દરેક ઓપરેશનની વધુ વાત હોજરીના નીચેના ભાગ, વચલા ભાગ અને ઉપરના ભાગ ના પાના પર છે.
શંકાસ્પદ લસિકા ગાંઠ ન હોય એવા શરૂઆતના કેન્સરમાં D1 કે D1+ જેટલી ઓછી ગાંઠો કાઢવી પૂરતી છે. મોટું D2 શંકાસ્પદ ગાંઠો માટે રખાય છે.
લસિકા ગાંઠમાં ફેલાવો ન હોય એવી, ધ્યાનથી પસંદ કરેલી ગાંઠોમાં બે ઓપરેશન હોજરીનો વધુ ભાગ બચાવે છે:
નાનો ફાચર જેવો ટુકડો કાઢવો (wedge) આ કેન્સર માટે ધોરણ નથી. તે GIST જેવી બીજી ગાંઠોમાં વપરાય છે. એક sentinel લસિકા ગાંઠ જોઈને નાનું ઓપરેશન કરવાની રીત હજી અભ્યાસમાં છે.
શરૂઆતના કેન્સરમાં દૂરબીન (laparoscopic) ઓપરેશન ધોરણ છે. પસંદ કરેલા દર્દીમાં robotic ઓપરેશન થાય છે.
કાઢેલી હોજરીનો અંતિમ રિપોર્ટ આ નક્કી કરે છે. કેન્સર પહેલાં પડમાં જ હોય, કિનારી સાફ હોય અને કોઈ લસિકા ગાંઠમાં કેન્સર ન હોય, તો સામાન્ય રીતે ગાંઠ પૂરી કાઢવી એ જ આખી સારવાર છે. Chemotherapy ની જરૂર નથી.
લસિકા ગાંઠમાં કેન્સર મળે, કે stage વધારે નીકળે, તો ઓપરેશન પછી chemotherapy નો વિચાર થાય છે. આગળના stage માં chemotherapy અને ઓપરેશનનો ક્રમ આ પાના પર છે.
નિયમિત મુલાકાતમાં endoscopy, scan અને લોહીની તપાસ થાય છે. લોહીના કણ, vitamin B12 અને લોહતત્ત્વ જોવાય છે, કારણ કે હોજરીના ઓપરેશન પછી શોષણ બદલાઈ શકે. શરૂઆતનાં વર્ષોમાં મુલાકાત નજીક નજીક, પછી વર્ષમાં એક વાર.
વર્ષો પછી હોજરીના બીજા ભાગમાં નવું શરૂઆતનું કેન્સર થઈ શકે. એટલે ESD પછી endoscopy આખી જિંદગી ચાલુ રહે છે. ભાગ કાઢ્યો હોય તો બાકીની હોજરી પણ તપાસાય છે.
ક્યારેક. ગાંઠ ફક્ત અસ્તરમાં, નાની અને બીજી શરતોમાં બેસતી હોવી જોઈએ. EUS અને biopsy પરથી આ નક્કી થાય.
રિપોર્ટમાં ચારમાંથી કોઈ શરત પૂરી નથી થઈ. મોટે ભાગે કિનારી સાફ નથી, કે નાની નળીઓમાં કેન્સર દેખાયું છે. ઓપરેશનમાં લસિકા ગાંઠો પણ નીકળે છે.
હંમેશાં નહીં. નીચેના કે વચલા ભાગની ગાંઠમાં ઘણી વાર ભાગ જ કઢાય છે. અમુક ગાંઠોમાં વાલ્વ કે નીચેની હોજરી બચાવતાં ઓપરેશન થઈ શકે.
સામાન્ય રીતે નહીં, જો અંતિમ રિપોર્ટમાં કેન્સર પહેલાં પડમાં જ હોય અને લસિકા ગાંઠ સાફ હોય. Stage વધે તો વિચાર થાય.
શરૂઆતનાં વર્ષોમાં વધુ વાર, પછી વર્ષમાં એક વાર. ESD પછી endoscopy આખી જિંદગી, કારણ કે હોજરીમાં બીજે નવું કેન્સર થઈ શકે.
પેટના કેન્સરની આખી સારવાર stomach cancer treatment પાના પર છે (English માં). પ્રવાસ પહેલાં કોઈ પ્રશ્ન હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre, Gota, Ahmedabad
Consultation, endoscopy, biopsy અને scan ના રિપોર્ટ જોવા, બીજો અભિપ્રાય અને નિયમિત તપાસ.
Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar
Apollo Hospital International Limited, GIDC Bhat Industrial Estate, Bhat, Gandhinagar. Endoscopy, staging laparoscopy, ઓપરેશન અને દાખલ દર્દીની સંભાળ.
Biopsy કે EUS માં શરૂઆતનું પેટનું કેન્સર આવ્યું છે, અને endoscope કે ઓપરેશન વચ્ચે મૂંઝવણ છે? Endoscopy, biopsy, EUS અને CT ના રિપોર્ટ WhatsApp પર પહેલેથી મોકલી શકાય, જેથી consultation વખતે તે વાંચેલા હોય. સારવાર consultation માં તપાસ પછી નક્કી થાય છે. ફોન કરો +91-63555-64601 મુલાકાત પહેલાં રિપોર્ટ મોકલો
Swasth Parivar: twice a month, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
