Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 17 ઑક્ટોબર 2026
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Stomach Cancer Surgeon
Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar · Gota OPD, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
★★★★★ Google: 4.89, 216 reviews (Gota clinic) · 4.94, 18 reviews (Apollo, Bhat)
ટૂંકમાં
પેટના કેન્સરની ખાતરી endoscopy અને ઘણી biopsy થી થાય છે. પછી scan અને જરૂર પડે તો laparoscopy થી જોવાય છે કે ગાંઠ કેટલે સુધી ફેલાઈ છે.
છાતી, પેટ અને pelvis નો CT scan દરેક દર્દી માટે છે. EUS અને PET-CT ફક્ત અમુક પસંદ કરેલા દર્દીઓમાં જ થાય છે.
પેટના પડદા પરના નાના દાણા CT માં ઘણી વાર દેખાતા નથી. Staging laparoscopy અને ખારા પાણીની તપાસ તેને મોટા ઓપરેશન પહેલાં પકડે છે.
OPD માં ઘણી વાર જોવા મળે છે કે દર્દી મહિનાઓ સુધી acid ની ગોળી લેતા રહે છે, અને endoscopy મોડી થાય છે. એટલે આપણે ત્યાં પેટનું કેન્સર ઘણી વાર મોટું થયા પછી પકડાય છે. નીચેનાં લક્ષણો કેન્સરનો પુરાવો નથી, પણ endoscopy કરાવવાનું પૂરતું કારણ છે.
| દર્દીને શું લાગે | તેનો અર્થ શું હોઈ શકે |
|---|---|
| વજન ઘટે, ભૂખ ન લાગે, થોડું ખાતાં જ પેટ ભરાઈ જાય. | હોજરી (stomach) માં ક્યાંય પણ ગાંઠ. હોજરી કડક અને નાની થાય તો પૂરું ભોજન લઈ જ ન શકાય. |
| 45 વર્ષ પછી ઉપરના પેટમાં દુખાવો કે અપચો, જે acid ની દવાથી પણ શાંત ન થાય. | ગાંઠ કે ચાંદું, જેની biopsy જરૂરી છે. |
| લોહી ઓછું થવાથી થાક, કે કાળો ઝાડો. | ગાંઠમાંથી ધીમે ધીમે લોહી પડવું. |
| ખોરાક ગળેથી નીચે ઊતરતાં અટકે. | હોજરીના ઉપરના ભાગમાં, અન્નનળી પાસે ગાંઠ. |
| જમ્યા પછી ઉલટી થાય. | નીચેના ભાગમાં ગાંઠ, જે હોજરીનું મોં બંધ કરે. |
| ડાબી હાંસડી ઉપર કડક ગાંઠ, કે ડૂંટી પાસે ગઠ્ઠો. | મોડેથી થયેલો ફેલાવો. પછીની તપાસ બતાવે કે તે કેટલે સુધી છે. |
પહેલી endoscopy માં ગાંઠ બરાબર ક્યાં છે તે માપીને લખાય છે. આ અંતર પરથી પછી નક્કી થાય કે હોજરીનો એક ભાગ કાઢવો કે આખી હોજરી.
મોઢામાંથી camera વાળી પાતળી નળી હોજરીમાં જાય છે. ઉપરના ગુંબજથી હોજરીના મોં સુધી, અને આંતરડાના પહેલા ભાગ સુધી, બધું જોવાય છે. ખાસ પ્રકાશથી ગાંઠની કિનારી વધુ સાફ દેખાય છે.
ગાંઠના જુદા જુદા ભાગમાંથી અને તેના તળિયેથી ઘણા ટુકડા લેવાય છે. હોજરીના બાકીના ભાગમાંથી પણ થોડા ટુકડા લેવાય છે, જેથી આસપાસના અસ્તરની હાલત ખબર પડે. રિપોર્ટમાં ગાંઠનું કદ લખાય છે. દાંતથી, અન્નનળીના જોડાણથી અને હોજરીના મોંથી તેનું અંતર પણ લખાય છે. ફોટા સાચવી રખાય છે.
બે સ્થિતિમાં વધારે ધ્યાન જોઈએ:
ઓપરેશન પહેલાં, ઓપરેશન કરનાર surgeon પોતે ફરી endoscopy કરે છે. તેથી ગાંઠની જગ્યા પાકી થાય છે. કાપની કિનારી માટે શાહીનું નાનું નિશાન પણ મૂકી શકાય છે.
Pathologist પહેલાં કેન્સરનો પ્રકાર નક્કી કરે છે. પેટનાં મોટા ભાગનાં કેન્સર adenocarcinoma હોય છે. રિપોર્ટમાં intestinal type છે કે diffuse type, તે પણ લખાય છે. Signet-ring કેન્સર diffuse જૂથમાં આવે છે.
પછી એ જ ટુકડા પર દવા નક્કી કરવા માટેના marker તપાસાય છે. તે છે HER2, PD-L1, MMR (MSI) અને Claudin-18.2. કેન્સર ફેલાઈ ગયું હોય તો વિસ્તૃત gene test પણ ઉમેરાય છે.
છાતી, પેટ અને pelvis નો contrast CT દરેક દર્દીમાં થાય છે. તેમાં ગાંઠ, આસપાસની લસિકા ગાંઠો, અને liver, ફેફસાં કે પડદા પરનો ફેલાવો દેખાય છે.
Scan પહેલાં પાણી પીવડાવાય છે, જેથી હોજરી ફૂલે. Injection થી dye અપાય છે, અને બે તબક્કામાં ફોટા લેવાય છે. Radiologist ગાંઠ, નજીકની અને દૂરની લસિકા ગાંઠો, liver, ફેફસાં, હાડકાં અને પેટનો પડદો તપાસે છે. સ્ત્રીઓમાં અંડાશય પણ જોવાય છે, કારણ કે પેટનું કેન્સર ત્યાં પહોંચી શકે.
CT ની પણ મર્યાદા છે. પડદા પરના બહુ નાના દાણા ઘણી વાર દેખાતા નથી. અંડાશયનો નાનો ફેલાવો ચૂકી જવાય. Linitis plastica માં હોજરી બરાબર ન ફૂલે, તો ગાંઠ હોય તેના કરતાં ઓછી ઊંડી લાગે.
| તપાસ | કોને | શું જવાબ આપે |
|---|---|---|
| EUS (endoscopic ultrasound) | બહુ શરૂઆતની ગાંઠ. અન્નનળીના જોડાણ પરની ગાંઠ. છુપાયેલા linitis plastica ની શંકા. | ગાંઠ દીવાલમાં કેટલી ઊંડી છે, અને નજીકની ગાંઠો સંડોવાયેલી લાગે છે કે નહીં. શંકાસ્પદ ગાંઠમાંથી સોયથી નમૂનો લઈ શકાય. બહુ ઊંડી ગાંઠમાં ઓછું ભરોસાપાત્ર. |
| PET-CT | પસંદ કરેલા દર્દી, મોટે ભાગે intestinal type. CT માં દૂર કોઈ શંકાસ્પદ ડાઘ હોય તેવા દર્દી. | દૂરની ગાંઠો કે હાડકાંમાં ફેલાવો. Diffuse અને signet-ring કેન્સરમાં ઓછું ઉપયોગી. લાંબી chemotherapy દરમિયાન ગાંઠ વધે છે કે નહીં, તે પણ જોઈ શકાય. |
| Tumour marker (CEA, CA 19-9, CA 72-4) | ઘણી વાર શરૂઆતમાં. | તેનાથી કેન્સરનું નિદાન થતું નથી. શરૂઆતમાં વધેલા હોય તો પછી સરખામણી માટે કામ આવે. સામાન્ય આવે તો પણ ફેલાવો નથી એમ ન કહેવાય. |
બહુ શરૂઆતની ગાંઠમાં EUS એક મોટો સવાલ ઉકેલે છે. કેન્સર ફક્ત અંદરના પડમાં હોય, તો endoscopy થી જ કાઢી શકાય. તેની નીચેના પડ સુધી પહોંચ્યું હોય, તો સામાન્ય રીતે ઓપરેશન જોઈએ.
પડદા પરના નાના દાણા CT માં છુપાઈ જાય છે. Keyhole થી અંદર જોઈને અને ખારા પાણીથી ધોઈને તપાસવાથી, તે મોટા ઓપરેશન પહેલાં પકડાય છે.
ત્રણ નાના કાપથી camera અંદર જાય છે. પેટની દીવાલ, ચરબીનો પડદો, આંતરડાં, હોજરી પાછળની જગ્યા અને liver ની સપાટી ધ્યાનથી જોવાય છે. સ્ત્રીઓમાં અંડાશય પણ જોવાય છે. ઉપરના પેટ અને pelvis માં હૂંફાળું ખારું પાણી ફેરવીને, તે laboratory માં કેન્સરના કોષ શોધવા મોકલાય છે. શંકાસ્પદ ડાઘની biopsy લેવાય છે.
કોને જરૂરી છે:
નીચેના ભાગની નાની ગાંઠ, જેમાં લસિકા ગાંઠો સાફ હોય, તેમાં આ તપાસ વૈકલ્પિક છે. બહુ શરૂઆતની ગાંઠમાં તેની જરૂર નથી.
ક્યારેક ધોવાણના પાણીમાં કેન્સરના કોષ મળે, પણ કંઈ દેખાય નહીં. તો પણ તે ફેલાવો ગણાય છે. ત્યારે chemotherapy પહેલાં અપાય છે. પછી ફરી laparoscopy અને ધોવાણની તપાસ થાય છે. પાણી સાફ આવે તો જ ઓપરેશનનો વિચાર થાય છે.
લોહીની તપાસમાં હિમોગ્લોબિન, લોહતત્ત્વ, vitamin B12, ડાયાબિટીસ (HbA1c), liver અને કિડનીનું કામ, અને લોહી ગંઠાવાની ક્ષમતા જોવાય છે. ECG થાય છે. મોટી ઉંમર કે હૃદયની તકલીફ હોય તો echo થાય છે. ફેફસાંની તકલીફ હોય તો શ્વાસની તપાસ થાય છે. પોષણ તપાસાય છે અને હાથની પકડની તાકાત મપાય છે. CT માં સ્નાયુ કેટલા છે તે પણ જોવાય છે. તેનાથી ઓપરેશન પછી શરીર કેટલું સહન કરશે તેનો અંદાજ આવે છે.
ઓપરેશન પહેલાંની તૈયારી:
સ્નાયુના પડ સુધી કે તેનાથી આગળ પહોંચેલા દરેક પેટના કેન્સરની ચર્ચા, સારવાર પહેલાં tumour board માં થાય છે. Surgeon, medical oncologist, pathologist અને radiologist સાથે બેસે છે. જોડાણ પરની ગાંઠમાં radiation oncologist પણ જોડાય છે. જરૂર હોય તો પોષણ અને રાહતની સંભાળના ડૉક્ટર પણ જોડાય છે. પહેલાં ઓપરેશન કે પહેલાં chemotherapy, તે અહીં નક્કી થાય છે. Chemotherapy ક્યારે પહેલાં આવે, તે આ પાના પર સમજાવ્યું છે.
ના. CT scan દરેક દર્દીમાં થાય છે. PET-CT પસંદ કરેલા દર્દીમાં, મોટે ભાગે CT માં શંકાસ્પદ ડાઘ હોય ત્યારે થાય છે.
ઓપરેશન કરનાર surgeon ગાંઠની જગ્યા જાતે જુએ છે અને કાપની કિનારી નક્કી કરે છે. જરૂર પડે તો શાહીનું નિશાન મુકાય છે.
Linitis plastica અસ્તરની નીચે છુપાઈ શકે છે. ઊંડી biopsy કે EUS પછી જ કેન્સર નથી એમ કહેવાય.
એવું નથી. Marker થી નિદાન કે ફેલાવો નક્કી થતો નથી. શરૂઆતમાં વધેલા હોય તો પછીની સરખામણીમાં કામ આવે.
ના. તે ત્રણ નાના કાપથી થતી keyhole તપાસ છે. તે એવો ફેલાવો શોધે છે, જેમાં મોટું ઓપરેશન ફાયદો ન કરે.
સારવારના વિકલ્પો stomach cancer treatment પાના પર છે (English માં). પ્રવાસ પહેલાં કોઈ પ્રશ્ન હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre, Gota, Ahmedabad
Consultation, endoscopy, biopsy અને scan ના રિપોર્ટ જોવા, બીજો અભિપ્રાય અને નિયમિત તપાસ.
Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar
Apollo Hospital International Limited, GIDC Bhat Industrial Estate, Bhat, Gandhinagar. Endoscopy, staging laparoscopy, ઓપરેશન અને દાખલ દર્દીની સંભાળ.
Endoscopy માં હોજરીમાં ગાંઠ દેખાઈ છે? Endoscopy, biopsy અને CT ના રિપોર્ટ WhatsApp પર પહેલેથી મોકલી શકાય, જેથી consultation વખતે તે વાંચેલા હોય. હજી કઈ તપાસ બાકી છે, તે consultation માં તપાસ પછી નક્કી થાય છે. ફોન કરો +91-63555-64601 મુલાકાત પહેલાં રિપોર્ટ મોકલો
Swasth Parivar: twice a month, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
