WhatsApp Skip to main content

Dr. Harsh J Shah

ક્રોહનમાં સાંકડો ભાગ કે ભગંદર હોય, ઓપરેશન જોઈએ?

છેલ્લે સુધાર્યું: 22 નવેમ્બર 2026

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah, પેટ અને કેન્સરના સર્જન, અમદાવાદ

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Gastro & Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ

ટૂંકમાં

વર્ષો પછી ક્રોહન રોગમાં આંતરડું ડાઘથી સાંકડું થઈ શકે છે, અથવા તેની દીવાલમાંથી આરપાર નળી બનીને બીજા ભાગમાં ખુલી શકે છે. આ બે તકલીફોને કારણે મોટા ભાગે ઓપરેશનની જરૂર પડે છે.

સોજાથી થયેલો સાંકડો ભાગ દવાથી નાનો થઈ શકે છે. ડાઘથી થયેલો સાંકડો ભાગ દવાથી ખૂલતો નથી, તેને બલૂન, આંતરડું બચાવતું સમારકામ કે તે ભાગ કાઢવાની જરૂર પડે છે.

ભગંદર અને પરુના ફોલ્લાની સારવાર નક્કી ક્રમમાં થાય છે. પહેલાં પરુ કાઢવામાં આવે છે, પછી પોષણ સુધારાય છે, અને ત્યારબાદ જ રોગવાળું આંતરડું કાઢવામાં આવે છે.

દવાઓ, બાયોલોજિક અને સંપૂર્ણ માહિતી અમારા ક્રોહન રોગની સારવાર પાનામાં છે. આ લેખ તે બે તકલીફો વિશે છે જેમાં દર્દી સર્જન પાસે આવે છે.

ક્રોહનમાં આંતરડું સાંકડું કે ભગંદર કેમ?

ક્રોહન રોગમાં આંતરડાની દીવાલની આખી જાડાઈમાં સોજો આવે છે. રૂઝ આવતાં ડાઘ બને છે જે આંતરડું સાંકડું કરે છે, અને ઊંડા ચાંદા દીવાલમાંથી બહાર તરફ રસ્તો કરી લે છે.

ડૉક્ટરો સાંકડા થવાના પ્રકારને સ્ટ્રિક્ચરિંગ અને આરપાર નળી બનવાના પ્રકારને પેનિટ્રેટિંગ રોગ કહે છે. એક જ દર્દીમાં, ક્યારેક એક જ આંતરડાના ભાગમાં, બંને હોઈ શકે છે.

ક્રોહન રોગના બે જટિલ પ્રકાર
પ્રકારશું થાય છેતમને શું દેખાય
સાંકડો ભાગ (સ્ટ્રિક્ચરિંગ)આંતરડાની દીવાલ જાડી થઈને ડાઘવાળી બને છે અને અંદરનો રસ્તો સાંકડો થાય છેજમ્યા પછી પેટમાં ચૂંક, પેટ ફૂલવું, ઉલટી, વજન ઘટવું
ભગંદર કે ફોલ્લો (પેનિટ્રેટિંગ)ચાંદું દીવાલ તોડીને બાજુના આંતરડા, અવયવ, ચામડી કે પરુના ખિસ્સામાં ખુલે છેતાવ, દુખતી ગાંઠ, પેશાબમાં ગેસ કે મળ, ચામડીમાંથી પાણી કે પરુ નીકળવું

કેટલાક લોકો આ પ્રકાર તરફ કેમ આગળ વધે છે, તે અમારા ક્રોહન રોગ સમય સાથે કેવો વર્તે છે લેખમાં સમજાવ્યું છે.

સાંકડો ભાગ સોજો છે કે ડાઘ?

સર્જન સૌ પહેલાં આ જ પ્રશ્ન પૂછે છે. સોજો સારવારથી ઊતરી શકે છે, પણ ડાઘ કોઈ દવાથી ઓગળતો નથી.

મોટા ભાગના સાંકડા ભાગમાં બંને ભેગા હોય છે. ડૉક્ટર લોહીની તપાસ, મળનું કેલ્પ્રોટેક્ટિન (calprotectin) અને MR enterography નામના સ્કેનથી જોઈ લે છે કે કયો ભાગ વધારે છે.

સોજાવાળો સાંકડો ભાગ અને ડાઘવાળો સાંકડો ભાગ
બાબતસોજાવાળો ભાગડાઘવાળો (ફાઇબ્રોટિક) ભાગ
કારણસોજો અને ચાલુ બળતરાકાયમી ડાઘ
તપાસમાંબળતરાના આંકડા ઊંચા, સ્કેનમાં જાડી ચમકતી દીવાલઆંકડા શાંત, કડક સાંકડો ભાગ, તેની ઉપર આંતરડું ફૂલેલું
દવાથી ઊલટું થાય?ઘણી વાર, યોગ્ય દવાથીના
પહેલું પગલુંદવા સુધારીને ફરી તપાસબલૂનથી પહોળું કરવું કે ઓપરેશન

એક ચેતવણી મહત્ત્વની છે. વારંવાર અટકતા આંતરડા માટે કડક દવાની માત્રા વધાર્યા કરવી નહીં. જો સાંકડો ભાગ મોટા ભાગે ડાઘનો હોય, તો વિલંબથી જોખમ જ વધે છે. આ દવાઓ શું કરી શકે અને શું નહીં, તે અમારા ક્રોહન રોગની બાયોલોજિક અને નાની-અણુ દવાઓ લેખમાં છે.

બલૂનથી સાંકડો ભાગ પહોળો થાય?

ક્યારેક થાય. કોલોનોસ્કોપ દ્વારા મૂકેલો બલૂન ટૂંકા, સીધા અને સહેલાઈથી પહોંચાય તેવા સાંકડા ભાગને પહોળો કરી ઓપરેશન ટાળી શકે છે.

આ રીત એક ટૂંકા સાંકડા ભાગ માટે, ખાસ કરીને જૂના જોડાણ પર, યોગ્ય છે. લાંબા, વળાંકવાળા કે જેની બાજુમાં ભગંદર અથવા ફોલ્લો હોય તેવા ભાગ માટે તે યોગ્ય નથી.

  • તેમાં આંતરડાનો કોઈ ભાગ કાપવો પડતો નથી.
  • તે ઘણી વાર ફરી કરવી પડે છે, અને કેટલાકને પછી પણ ઓપરેશન કરાવવું પડે છે.
  • આંતરડાની દીવાલ ફાટવાનું નાનું પણ સાચું જોખમ છે, તેથી સર્જન તૈયાર રહે છે.
  • તે સમય મેળવવાની અને આંતરડું બચાવવાની રીત છે, કાયમી ઉકેલ નહીં.

Strictureplasty શું, આંતરડું ક્યારે કાઢવું?

Strictureplasty એટલે આંતરડું કાપ્યા વગર સાંકડા ભાગને પહોળો કરવો. જ્યારે ઘણા સાંકડા ભાગ હોય કે આંતરડું પહેલેથી ટૂંકું થઈ ગયું હોય ત્યારે તે ખાસ કામ લાગે છે.

ક્રોહન રોગમાં આખી જિંદગીમાં એક કરતાં વધુ ઓપરેશન થઈ શકે છે. નાના આંતરડાનો બચાવેલો દરેક સેન્ટિમીટર પાછળથી શોર્ટ બાવલ સિન્ડ્રોમથી રક્ષણ આપે છે. સાંકડા ભાગની લંબાઈ જોઈને રીત પસંદ થાય છે.

સાંકડા ભાગની લંબાઈ મુજબ આંતરડું બચાવતાં સમારકામ
રીતક્યાં યોગ્યકેવી રીતે કામ કરે
Heineke-Mikuliczટૂંકો સાંકડો ભાગઆંતરડું લંબાઈમાં ખોલી આડું સીવવામાં આવે છે, જેથી રસ્તો પહોળો થાય
Finneyમધ્યમ લંબાઈનો ભાગસાંકડા ભાગને વાળીને બંને બાજુ જોડવામાં આવે છે
Michelassiલાંબો કે ઘણા નજીક નજીક સાંકડા ભાગરોગવાળો ભાગ વચ્ચેથી વહેંચી, બંને અડધા બાજુ બાજુમાં ગોઠવી જોડાય છે, એટલે લંબાઈ ઘટતી નથી

અભ્યાસો બતાવે છે કે strictureplasty સલામત છે અને તકલીફ ઓછી કરે છે. નવા સાંકડા ભાગ બીજી જગ્યાએ બનવાનું વલણ રહે છે, પણ સમારેલી જગ્યા ભાગ્યે જ ફરી સાંકડી થાય છે.

જ્યાં strictureplasty સુરક્ષિત ન હોય ત્યાં તે ભાગ કાઢી નખાય છે. ઉદાહરણ તરીકે આંતરડું ફાટ્યું હોય, ભગંદર કે પરુ હોય, સક્રિય રક્તસ્રાવ હોય, લોહીમાં પ્રોટીન બહુ ઓછું હોય કે પેશી વિશે શંકા હોય.

  • મોટા આંતરડાનો સાંકડો ભાગ મોટા ભાગે સમારવાને બદલે કાઢી નખાય છે.
  • કડક કે શંકાસ્પદ સાંકડા ભાગની પેશી ઓપરેશન દરમિયાન તપાસ માટે લેવાય છે.
  • ક્યારેક વર્ષો જૂનો સાંકડો ભાગ બીજા રોગને છુપાવે છે, તેથી પેશીની તપાસ હંમેશા થાય છે.

ક્રોહનનો ભગંદર શું અને સારવાર કેવી?

ભગંદર એટલે રોગવાળા આંતરડામાંથી બીજા આંતરડા, મૂત્રાશય, યોનિ કે ચામડી સુધી બનેલી નળી. ઓપરેશનમાં રોગવાળું આંતરડું કાઢાય છે, અને જેમાં નળી ખુલી હોય તે અવયવનું માત્ર સમારકામ કરાય છે.

રોગવાળું આંતરડું મૂળ છે. સામે છેડે આવેલો તંદુરસ્ત અવયવ તો ભોગ બનેલો છે. તેને કાઢવાથી ફાયદા વગર આંતરડું ઓછું થાય છે અને જોખમી જોડાણ કરવું પડે છે.

ક્રોહનના સામાન્ય અંદરના ભગંદર અને તેની સારવાર
ભગંદરનિશાનીસામાન્ય ઓપરેશન
આંતરડાથી આંતરડાઘણી વાર કંઈ નહીં, ક્યારેક ઝાડા અને વજન ઘટવુંતકલીફ હોય તો ઓપરેશન, રોગવાળું આંતરડું કાઢવું
ઇલિયમથી સિગ્મોઇડ કોલોનપાતળા ઝાડા, દુખાવોઇલિયમ કાઢી તંદુરસ્ત કોલોનનું છિદ્ર બંધ કરવું
આંતરડાથી મૂત્રાશયપેશાબમાં ગેસ કે મળ, વારંવાર પેશાબનું ઇન્ફેક્શનરોગવાળું આંતરડું કાઢી મૂત્રાશય બંધ કરવું, આરામ માટે કેથેટર સાથે
આંતરડાથી યોનિયોનિમાંથી મળ કે ગેસ નીકળવોઘણી વાર સમારકામ સાથે થોડા સમય માટે સ્ટોમા
આંતરડાથી ચામડીચામડી કે જૂના ટાંકામાંથી પરુ નીકળવુંપહેલાં ઇન્ફેક્શન કાબૂમાં અને પોષણ સુધારવું, સમારકામ પછી

ગુદા પાસેના ભગંદર અલગ તકલીફ છે. તેના વિશે અમારો ગુદા પાસેનો ક્રોહન ભગંદર લેખ જુઓ.

ઓપરેશન પહેલાં પરુ કેમ કાઢવામાં આવે?

પરુ કાઢ્યા વગર ઓપરેશન કરવાથી ટાંકા લીક થવાનું અને સ્ટોમા કરવાનું જોખમ રહે છે. પહેલાં ચામડી વાટે પરુ કાઢવાથી કટોકટી આયોજિત ઓપરેશનમાં ફેરવાય છે.

રેડિયોલોજિસ્ટ સ્કેનની મદદથી પરુના ખિસ્સામાં પાતળી નળી મૂકે છે. એન્ટિબાયોટિક અપાય છે અને થોડા અઠવાડિયા દર્દીનું શરીર તૈયાર કરાય છે. ત્યારબાદ આયોજિત ઓપરેશન મોટા ભાગે એક જ તબક્કામાં થાય છે.

  • પહેલાં તાવ અને ઇન્ફેક્શન શાંત પડે છે.
  • જરૂર પડે તો નળી કે પીણાથી પોષણ સુધારાય છે.
  • શક્ય હોય તો ઓપરેશન પહેલાં સ્ટેરોઇડ ઘટાડાય છે.
  • સ્કેનના નકશાથી કયું આંતરડું રોગવાળું છે તે બરાબર ખબર પડે છે.

પહેલાના ઓપરેશન પછી આંતરડાથી ચામડી સુધીની નળી થઈ હોય તો પણ આ જ ક્રમ છે. ઇન્ફેક્શન કાબૂમાં લેવું, પોષણ આપવું અને નળીનો નકશો બનાવવો. દર્દી તૈયાર થાય ત્યારે, ઘણી વાર થોડા મહિના પછી, સમારકામ કરાય છે.

સ્ટોમા ક્યારે થોડા સમય માટે જરૂરી?

સ્ટોમા (પેટ પર કાઢેલું આંતરડાનું મોં) સલામતી માટેનું સાધન છે, નિષ્ફળતા નથી. જ્યારે આંતરડું જોડવું જોખમી હોય, જેમ કે ગંભીર ઇન્ફેક્શન કે નબળા પોષણમાં, ત્યારે તે વપરાય છે.

જો આંતરડું ફાટીને અંદરનું બધું પેટમાં ફેલાયું હોય, તો રોગવાળું આંતરડું કાઢીને તેનો છેડો ચામડી પર બહાર કાઢવામાં આવે છે. પછી બીજા ઓપરેશનથી આંતરડું ફરી જોડાય છે. ઘણા ડાઘવાળા પેટમાં સર્જન જોડાણને બચાવવા માટે પણ થોડા સમયનો સ્ટોમા કરી શકે છે.

Dr Harsh Shah ઓપરેશન પહેલાં જ આ શક્યતા તમારી સાથે ચર્ચે છે, જેથી તે તમારા માટે અચાનક ન બને.

સાંકડો ભાગ આંતરડાનો ક્ષય (TB) હોય?

હા, અને ભારતમાં ઓપરેશન પહેલાં આ તપાસવું જરૂરી છે. ક્ષય આંતરડું સાંકડું કરે છે અને ગાંઠ બનાવે છે જે બિલકુલ ક્રોહન રોગ જેવી દેખાય છે.

તપાસમાં બાયોપ્સી, ક્ષયનો જનીન ટેસ્ટ અને સ્કેનનો સમાવેશ થાય છે. સ્થિર દર્દીમાં શંકા રહે તો ઓપરેશન પહેલાં ક્ષયની સારવાર અજમાવી જોવાય છે. કાઢેલા ભાગમાં પણ ક્ષય તપાસાય છે. બંનેને અલગ કેવી રીતે પાડાય તે અમારા આંતરડાનો ક્ષય કે ક્રોહન, ડૉક્ટર કેવી રીતે ઓળખે લેખમાં છે.

Dr Harsh Shah ઓપરેશન કેવી રીતે ગોઠવે છે?

સારી તૈયારીથી આંતરડું બચે છે. તેમાં સ્કેનનો નકશો, પોષણ, સમારકામની રીત અને પછીની દવા આવરી લેવાય છે.

ક્રોહનના સાંકડા ભાગ કે ભગંદરના ઓપરેશન પહેલાં અને પછીનું વ્યવહારુ plan
તબક્કોશું કરાય છે
પહેલાંઆખા નાના આંતરડાનું MR enterography, લોહીમાં પ્રોટીન અને ફિકાશની તપાસ, ક્ષય નકારવો, ફોલ્લો હોય તો પરુ કાઢવું
દરમિયાનદૂરબીનથી કે ખુલ્લું ઓપરેશન, રોગનું મૂળ કાઢવું, સલામત હોય ત્યાં સાંકડા ભાગનું સમારકામ, પેશીની તપાસ, જરૂર પડે તો જ સ્ટોમા
પછીવહેલું ખાવાનું શરૂ, નળી અને ઘાની સંભાળ, પછી રોગ પાછો ન આવે તે માટે દવા

Dr Harsh Shah દૂરબીનથી કે ખુલ્લું, જે તમારા માટે વધુ સલામત હોય તે રીતે ઓપરેશન કરે છે. દવાખાનામાંથી રજા પહેલાં તેઓ રોગ પાછો ન આવે તે માટેની રીત નક્કી કરે છે. તેની વિગત અમારા ઓપરેશન પછી ક્રોહન રોગ પાછો ન આવે તે માટે શું કરવું લેખમાં છે.

પરામર્શમાં તમારા સ્કેન, કોલોનોસ્કોપી અને બાયોપ્સીના રિપોર્ટ, અગાઉના ઓપરેશનની નોંધ અને બધી દવાઓની યાદી સાથે લાવો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

ક્રોહન રોગમાં સાંકડો ભાગ એટલે શું?

સાંકડો ભાગ એટલે આંતરડાનો સાંકડો થયેલો હિસ્સો. તે સોજો હોઈ શકે જે દવાથી ઘટે, અથવા ડાઘ હોઈ શકે જે ઘટતો નથી. ડાઘવાળા ભાગને બલૂન, આંતરડું બચાવતું સમારકામ કે તે ભાગ કાઢવાની જરૂર પડે છે.

ક્રોહનનો સાંકડો ભાગ ઓપરેશન વગર સારો થઈ શકે?

ક્યારેક. સોજો સારી દવાથી શાંત થઈ શકે છે. ટૂંકો, સીધો અને સહેલાઈથી પહોંચાય તેવો સાંકડો ભાગ કોલોનોસ્કોપી દરમિયાન બલૂનથી પહોળો કરી શકાય. ઘણાને ફરી પહોળો કરવો પડે છે, અને કેટલાકને પછી પણ ઓપરેશન કરાવવું પડે છે.

Strictureplasty એટલે શું?

તે એવું ઓપરેશન છે જેમાં આંતરડાનો કોઈ ભાગ કાપ્યા વગર સાંકડો ભાગ પહોળો કરાય છે. સર્જનો આંતરડાની લંબાઈ બચાવવા માટે તે વાપરે છે, ખાસ કરીને જ્યારે ઘણા સાંકડા ભાગ હોય કે અગાઉ ઓપરેશન થયાં હોય.

ક્રોહન રોગમાં ભગંદર એટલે શું?

ભગંદર એટલે રોગવાળા આંતરડામાંથી બીજા આંતરડા, મૂત્રાશય, યોનિ કે ચામડી સુધી બનેલી નળી. તેનાથી ઇન્ફેક્શન, પેશાબમાં ગેસ કે મળ, અથવા ચામડીમાંથી પરુ નીકળવું થઈ શકે છે.

ઓપરેશન પહેલાં ફોલ્લાનું પરુ કેમ કઢાય છે?

ચામડી વાટે પરુ કાઢીને એન્ટિબાયોટિક આપવાથી ઇન્ફેક્શન પહેલાં શાંત પડે છે. પછી ઓપરેશન આયોજિત અને વધુ સલામત બને છે, અને ટાંકા લીક થવાની કે સ્ટોમા કરવાની શક્યતા ઘટે છે.

શું મારે સ્ટોમા કરાવવો પડશે?

દર વખતે નહીં. આંતરડું જોડવું જોખમી હોય, જેમ કે ગંભીર ઇન્ફેક્શન કે નબળા પોષણમાં, ત્યારે થોડા સમય માટેનો સ્ટોમા વપરાય છે. તે સામાન્ય રીતે પછીના ઓપરેશનમાં બંધ કરી દેવાય છે.

મારો સાંકડો ભાગ ક્રોહન નહીં પણ આંતરડાનો ક્ષય હોઈ શકે?

હા, અને ભારતમાં આ તપાસવું જરૂરી છે. બાયોપ્સી, ક્ષયનો જનીન ટેસ્ટ અને સ્કેન વપરાય છે. કાઢેલા આંતરડામાં પણ ક્ષય તપાસાય છે.

સંબંધિત પાનાં

દવાઓ, બાયોલોજિક અને ઓપરેશન માટે ક્રોહન રોગની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. આવતા પહેલાં પ્રશ્નો હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.

Dr Harsh Shah ક્યાં તપાસે છે

ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601

ક્રોહન રોગમાં આંતરડું સાંકડું થયું છે, ભગંદર બન્યું છે કે પરુનો ફોલ્લો થયો છે એવું કહેવાયું છે? અમદાવાદના પેટ અને કેન્સરના સર્જન Dr Harsh Shah સમજાવે છે કે ક્યારે ઓપરેશન જોઈએ અને આંતરડું કેવી રીતે બચાવાય. તમે અમને ફોન કે WhatsApp સંદેશ પણ કરી શકો. Call For Appointment Book on WhatsApp Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Get health updates from Dr Harsh Shah on WhatsApp

Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

Dr. Harsh J Shah
Dr Harsh Shah, Gastro, Cancer & Laparoscopic Surgeon, Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.