WhatsApp Skip to main content

Dr. Harsh J Shah

એપેન્ડિક્સનું ઓપરેશન: દૂરબીનથી કે પેટ ખોલીને?

છેલ્લે સુધાર્યું: 19 નવેમ્બર 2026

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah, પેટ અને કેન્સરના સર્જન, અમદાવાદ

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Gastro & Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ

ટૂંકમાં

એપેન્ડિસાઇટિસની માન્ય સારવાર એપેન્ડિક્સ કાઢી નાખવું છે. સામાન્ય રીતે પહેલી પસંદગી દૂરબીનનું ઓપરેશન છે, કારણ કે તેમાં નાના કાપા, ઓછો દુખાવો અને જલદી રોજિંદા કામે પાછા ફરવાનું મળે છે.

એક નાના કાપાથી પેટ ખોલીને કરેલું ઓપરેશન પણ યોગ્ય છે. દૂરબીનનાં સાધનો ન હોય, દર્દી ઘણો બીમાર હોય કે જગ્યા સલામત ન હોય ત્યારે તે સાચી પસંદગી છે.

તમારું રક્ષણ કરતાં પગલાં બંનેમાં એક જ છે: ટૂંકું ઠૂંઠું, મૂળનું સુરક્ષિત બંધ, કાઢેલા ભાગ માટે થેલી અને લેબોરેટરીમાં તપાસ.

પહેલા દુખાવાથી સાજા થવા સુધીનું આખું ચિત્ર અમારા તીવ્ર એપેન્ડિસાઇટિસની સારવાર પાનામાં છે. આ લેખ એક જ સવાલનો જવાબ આપે છે: ઓપરેશન કેવી રીતે થાય છે અને દૂરબીન તથા પેટ ખોલીને થતા ઓપરેશનમાં શું ફરક છે.

દૂરબીન કે પેટ ખોલીને, કયું ઓપરેશન સારું?

મોટા ભાગનાં પુખ્ત અને બાળકો માટે દૂરબીનનું ઓપરેશન પહેલી પસંદગી છે. પેટ ખોલીને થતા ઓપરેશન કરતાં તેમાં ઘાનો ચેપ ઓછો, દુખાવો ઓછો, દવાખાનામાં રોકાણ ટૂંકું અને કામે વહેલું પાછા ફરવાનું થાય છે.

એપેન્ડિક્સનું ઓપરેશન: દૂરબીન અને પેટ ખોલીને સરખામણી
મુદ્દોદૂરબીન (laparoscopic)પેટ ખોલીને
કાપાબે કે ત્રણ નાના કાપાજમણી બાજુ નીચે એક નાનો કાપો
ઘાનો ચેપઓછી વારવધુ વાર, મુખ્યત્વે ફાટેલા એપેન્ડિક્સ પછી
દુખાવો અને રોકાણસામાન્ય રીતે ઓછો દુખાવો અને ટૂંકું રોકાણથોડો વધુ દુખાવો, રોકાણ થોડું લાંબું
બાકીના પેટની તપાસકેમેરાથી આખું પેટ દેખાય છે, નિદાન પાકું ન હોય ત્યારે ઉપયોગીદેખાવ કાપાની આસપાસ પૂરતો મર્યાદિત
ઓપરેશનનો સમયથોડો વધુથોડો ઓછો
સાધનો અને ખર્ચકેમેરા સેટ અને એક વાર વપરાતી વસ્તુઓ જોઈએફક્ત સાદાં સાધનો જોઈએ

એક વાત જાણવા જેવી છે. ખૂબ ફાટેલા એપેન્ડિક્સ પછી પેટમાં પરુનો ભરાવો કેટલાક અભ્યાસમાં દૂરબીનમાં થોડો વધુ વાર નોંધાયો છે. સાવચેત પદ્ધતિથી આ અંતર ઘટ્યું છે. એટલે સર્જન દરેક કિસ્સામાં અલગથી નિર્ણય લે છે.

ક્યારે પેટ ખોલીને ઓપરેશન વધુ સલામત છે?

દૂરબીનનાં સાધનો ન હોય, દર્દી આઘાતમાં હોય, કે ગાઢ સૂજનવાળી જગ્યાએ કેમેરાથી જોવું અસલામત હોય ત્યારે પેટ ખોલીને ઓપરેશન વધુ સારો રસ્તો છે.

  • દૂરબીનની સગવડ નથી. નાના કાપાથી થતું ઓપરેશન પણ બરાબર છે. રાહ જોવા કે દૂર જવા કરતાં તે સારું છે.
  • ખૂબ બીમાર દર્દી. પેટમાં ભરેલો ગેસ હૃદય અને ફેફસાં પર ભાર નાખી શકે, એટલે આઘાતમાં રહેલા દર્દીને પેટ ખોલીને ઓપરેશન વધુ અનુકૂળ છે.
  • મુશ્કેલ પેટ. અગાઉનાં ઓપરેશન કે ગાઢ ડાઘ અને સૂજનને કારણે કેમેરા મૂકવો અસલામત હોઈ શકે.
  • સર્જન અને દર્દીની પસંદગી. બંને રસ્તા સલામત હોય ત્યારે નિર્ણય અનુભવ અને તમારી ઇચ્છા પર રહે છે.

Dr Shah દૂરબીનથી અને પેટ ખોલીને, બંને રીતે ઓપરેશન કરે છે. હેતુ તમારા માટે વધુ સલામત રસ્તો પસંદ કરવાનો છે, નવો રસ્તો નહીં.

દૂરબીનથી એપેન્ડિક્સનું ઓપરેશન કેવી રીતે થાય?

તમને સામાન્ય બેભાન કરવામાં આવે છે. સર્જન પેટમાં ગેસ ભરે છે, નાના કાપાથી કેમેરા અને બે પાતળાં સાધનો નાખે છે, એપેન્ડિક્સ કાઢે છે અને કાપા બંધ કરે છે.

  1. પ્રવેશ. નાભિ પાસે નાનો કાપો કરીને કેમેરા નાખવામાં આવે છે. સાધનો માટે બીજા બે નાના કાપા થાય છે.
  2. આખા પેટની તપાસ. સર્જન નાના આંતરડાના છેલ્લા ભાગ સહિત આખું પેટ અને સ્ત્રીઓમાં અંડાશય અને નળીઓ જુએ છે.
  3. એપેન્ડિક્સને અલગ કરવું. એપેન્ડિક્સને લોહી આપતી નાની નસ બંધ કરીને કાપવામાં આવે છે.
  4. મૂળ બંધ કરવું. એપેન્ડિક્સ મોટા આંતરડાને અડીને કાપવામાં આવે છે, જેથી લાંબું ઠૂંઠું રહી ન જાય.
  5. થેલીમાં બહાર કાઢવું. એપેન્ડિક્સ થેલીમાં મૂકીને કઢાય છે, એટલે તે ઘાને અડતું નથી.
  6. સફાઈ અને બંધ કરવું. પ્રવાહી ચૂસી લેવાય છે, ગેસ કાઢી નંખાય છે અને કાપા બંધ થાય છે.

સાદા એપેન્ડિક્સમાં ઓપરેશન સામાન્ય રીતે ટૂંકું હોય છે. ફાટેલા કે ખૂબ સૂજેલા એપેન્ડિક્સમાં વધુ સમય લાગે છે.

એપેન્ડિક્સનું મૂળ સુરક્ષિત રીતે કેવી રીતે બંધ થાય?

મૂળ તંદુરસ્ત હોય તો દોરાના ફંદાથી અને દીવાલ સૂજેલી કે નરમ હોય તો સ્ટેપલરથી બંધ કરાય છે. પદ્ધતિ પેશીની સ્થિતિ પ્રમાણે પસંદ કરાય છે.

  • તંદુરસ્ત મૂળ. મજબૂત દોરાના બે ફંદા મૂળ પર બાંધીને બંને વચ્ચેથી એપેન્ડિક્સ કાપવામાં આવે છે.
  • સૂજેલું કે નરમ મૂળ. નરમ પેશીમાં ફંદો કપાઈ જઈને લીક થઈ શકે. સ્ટેપલર તંદુરસ્ત આંતરડાની દીવાલ પર બંધ કરીને કાપે છે.
  • અડીને કાપવું. લાંબું ઠૂંઠું રહી જાય તો મહિનાઓ કે વર્ષો પછી તે ઠૂંઠામાં જ સૂજન આવી શકે.

પેટ ખોલીને કરેલા ઓપરેશનમાં પણ આ જ નિયમ છે. મૂળ બાંધીને અડીને કાપવામાં આવે છે, અને તંગ કે ફાટેલું મૂળ ફક્ત અંદર દબાવી દેવાતું નથી.

એપેન્ડિક્સ સામાન્ય દેખાય તો શું?

સર્જન પહેલાં દુખાવાનું બીજું કારણ શોધે છે. ન મળે તો સામાન્ય રીતે એપેન્ડિક્સ કાઢી લેવાય છે, કારણ કે દેખાવમાં સામાન્ય એપેન્ડિક્સ પણ અંદરથી સૂજેલું હોઈ શકે.

દૂરબીનની આ એક સાચી તાકાત છે. કેમેરાથી સર્જન નાનું આંતરડું, મેકેલ્સ ડાઇવર્ટિક્યુલમ નામની કોથળી, અને સ્ત્રીઓમાં અંડાશય તથા નળીઓ જોઈ શકે છે. બીજું કારણ મળે તો તેની સારવાર થાય છે અને આગળનો plan તમારી સાથે ચર્ચાય છે.

રોગગ્રસ્ત એપેન્ડિક્સ રહી જાય તો દુખાવો પાછો આવી શકે, અને પછીના હુમલાને બીજું કારણ ગણી લેવાય. સારો સ્કેન પણ તેને પૂરેપૂરું નકારી શકતો નથી, તે એપેન્ડિસાઇટિસ કેવી રીતે પાકું થાય: તપાસ અને સ્કેન લેખમાં સમજાવ્યું છે.

દૂરબીનમાંથી ક્યારે ખુલ્લું ઓપરેશન કરવું પડે?

દૂરબીનથી જોવું અસલામત હોય ત્યારે સર્જન પેટ ખોલવા તરફ વળે છે. આ તમારી સલામતી માટે થાય છે, ઓપરેશનની નિષ્ફળતા નથી.

  • ગાઢ સૂજન. જાડો, ચોંટેલો ભાગ સામાન્ય રચના છુપાવે છે અને આંતરડાને ઈજાનું જોખમ રહે છે.
  • રક્તસ્રાવ. નાના કાપાથી કાબૂમાં ન આવતો રક્તસ્રાવ.
  • મૂળ સ્પષ્ટ ન દેખાય. મૂળ સુરક્ષિત રીતે બંધ કરવા જેટલું બરાબર દેખાતું નથી.
  • અણધારી શોધ. કઠણ ગઠ્ઠો કે બીજી તકલીફ, જેને મોટા ઓપરેશનની જરૂર પડે.

તમે સહી કરેલી સંમતિમાં આ શક્યતા આવરી લેવાય છે. જગ્યા એટલી સૂજેલી હોય કે એપેન્ડિક્સ સલામત રીતે ન કાઢી શકાય, તો સર્જન ત્યાં અટકીને તેને ગઠ્ઠા તરીકે સંભાળી પછી ફરી ઓપરેશન કરે એવું પણ બને. જુઓ એપેન્ડિસાઇટિસનો ગઠ્ઠો: પછીથી ઓપરેશન.

બાળકો, ગર્ભાવસ્થા કે ફાટેલા એપેન્ડિક્સમાં ફરક પડે?

પગલાં એ જ રહે છે, પણ વિગતો બદલાય છે. ગર્ભાવસ્થામાં ગેસનું દબાણ ઓછું અને ટેબલ નમાવવું પડે. ફાટેલા એપેન્ડિક્સમાં પરુ વધુ સાફ કરવું પડે અને ક્યારેક ડ્રેન રાખવી પડે.

  • બાળકો. નાનાં સાધનો સાથે દૂરબીનનું ઓપરેશન સામાન્ય છે, અને સાજા થવાનું ઝડપી છે.
  • ગર્ભાવસ્થા. અનુભવી ટીમ કોઈ પણ તબક્કે તે કરી શકે છે. સર્જન કાળજીથી પેટમાં પ્રવેશે છે, ઓછું ગેસ દબાણ વાપરે છે અને ટેબલ ડાબી બાજુ નમાવે છે.
  • ફાટેલું એપેન્ડિક્સ. પ્રવાહીથી ધોવાને બદલે પરુ ચૂસી લેવાય છે. એન્ટિબાયોટિક વધુ દિવસ ચાલે છે. જુઓ ફાટેલું એપેન્ડિક્સ: પરુ કાઢવું કે પહેલાં એન્ટિબાયોટિક.

ડ્રેન અને એન્ટિબાયોટિકની જરૂર પડે?

ડ્રેન નિયમિત નથી. પરુનો ખરેખર ભરાવો રહી જાય ત્યારે જ રખાય છે. ઓપરેશન પહેલાં એન્ટિબાયોટિકનો એક ડોઝ અપાય છે, અને એપેન્ડિક્સ ફાટ્યું હોય તો જ લાંબો કોર્સ ચાલે છે.

પેટને ઘણા પ્રવાહીથી ધોવાથી પછીથી પરુનો ભરાવો અટકે છે એમ સાબિત થયું નથી. ઊલટું, તે ચેપ ફેલાવી શકે. એટલે સર્જન પ્રવાહી ચૂસી લે છે અને જાડું પરુ હોય ત્યાં જ ધુએ છે.

ફક્ત એન્ટિબાયોટિકની સરખામણી ઓપરેશન સાથે કરતા હો તો પહેલાં એન્ટિબાયોટિક ઓપરેશનની જગ્યા લઈ શકે? વાંચો.

ઓપરેશન પહેલાં અને પછી શું કરવું?

ઓપરેશન પહેલાં કહ્યા પછી કંઈ ખાવું-પીવું નહીં અને રિપોર્ટ સાથે લાવવા. ઓપરેશન પછી વહેલા ચાલવું, દવાઓ પૂરી કરવી અને તાવ કે લાલ, ઝરતા ઘા પર ધ્યાન રાખવું.

  1. કહ્યા પ્રમાણે ભૂખ્યા રહો. ટીમ પરવાનગી આપે તો જ પાણીના ઘૂંટડા.
  2. દવાઓ વિશે જણાવો. લોહી પાતળું કરતી દવા અને ડાયાબિટીસની ગોળીઓ માટે ખાસ સૂચના જોઈએ.
  3. પછી જલદી ચાલો. વહેલું ચાલવાથી લોહી ગંઠાવાનું અને આંતરડું ધીમું પડવાનું જોખમ ઘટે છે.
  4. ઘા સૂકો અને સ્વચ્છ રાખો. ડ્રેસિંગની સલાહ પ્રમાણે કરો.
  5. લેબોરેટરીના રિપોર્ટ માટે આવો. સર્જન તે ફોલો-અપમાં તમારી સાથે જુએ છે.

તાવ, ફેલાતો લાલ ઘા, પેટ ફૂલવું, અટકે નહીં તેવી ઊલટી કે થોડા દિવસ પછી દુખાવો વધે તો તરત ક્લિનિકને ફોન કરો. શું ધ્યાનમાં રાખવું તે એપેન્ડિક્સના ઓપરેશન પછીની તકલીફો અને ફોલો-અપ લેખમાં છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

એપેન્ડિક્સ માટે દૂરબીનનું ઓપરેશન સારું કે પેટ ખોલીને?

મોટા ભાગના લોકો માટે દૂરબીનથી ઓપરેશન સામાન્ય પસંદગી છે. તેમાં નાના કાપા, ઓછો દુખાવો, ઘામાં ઓછો ચેપ અને જલદી રોજિંદા કામે પાછા ફરવાનું મળે છે. દૂરબીન યોગ્ય ન હોય કે ઉપલબ્ધ ન હોય ત્યારે પેટ ખોલીને કરેલું ઓપરેશન પણ એટલું જ યોગ્ય છે.

શું મોટો ડાઘ રહેશે?

દૂરબીનના ઓપરેશનમાં બે કે ત્રણ નાના નિશાન રહે છે, જેમાંથી એક ઘણી વાર નાભિમાં છુપાઈ જાય છે. પેટ ખોલીને કરેલા ઓપરેશનમાં જમણી બાજુ નીચે નાનો કાપો રહે છે, જે સમય જતાં ઝાંખો પડે છે.

સર્જન દૂરબીનથી શરૂ કરીને પછી પેટ ખોલી શકે?

હા. જો જગ્યા સલામત ન હોય, જેમ કે ઘણી સૂજન કે રક્તસ્રાવ હોય, તો સર્જન પેટ ખોલે છે. આ સલામતી માટેનો નિર્ણય છે, નિષ્ફળતા નથી.

ઓપરેશન વખતે એપેન્ડિક્સ સામાન્ય દેખાય તો શું થાય?

સર્જન પહેલાં બાકીનું આંતરડું અને સ્ત્રીઓમાં અંડાશય અને નળીઓ તપાસે છે. બીજું કારણ ન મળે તો સામાન્ય રીતે એપેન્ડિક્સ કાઢી લેવાય છે, કારણ કે દેખાવમાં સામાન્ય એપેન્ડિક્સ પણ દુખાવાનું કારણ હોઈ શકે.

એપેન્ડિક્સના ઓપરેશન પછી ડ્રેન જોઈએ?

સામાન્ય રીતે નહીં. પરુનો ખરેખર ભરાવો રહી ગયો હોય ત્યારે જ ડ્રેન રખાય છે, અને તે વહેલું કાઢી લેવાય છે.

ગર્ભાવસ્થામાં દૂરબીનથી ઓપરેશન સલામત છે?

અનુભવી સર્જન ગર્ભાવસ્થાના કોઈ પણ તબક્કે તે સલામત રીતે કરી શકે છે, પદ્ધતિમાં થોડા ફેરફાર સાથે. નિર્ણય સ્ત્રીરોગ નિષ્ણાત સાથે મળીને લેવાય છે.

ઘરે ક્યારે જવાય અને કામે ક્યારે પાછા ફરાય?

ફાટ્યા વગરના એપેન્ડિક્સમાં દૂરબીનના ઓપરેશન પછી મોટા ભાગના લોકો એકાદ-બે દિવસમાં ઘરે જાય છે. બેસીને કરવાનું કામ ઘણી વાર એકાદ અઠવાડિયામાં શક્ય બને છે. ફાટેલા એપેન્ડિક્સમાં વધુ સમય લાગે છે.

સંબંધિત પાનાં

બીમારી અને તેની સારવારનું આખું ચિત્ર જોવા તીવ્ર એપેન્ડિસાઇટિસની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. આવતા પહેલાં પ્રશ્નો હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.

Dr Harsh Shah ક્યાં તપાસે છે

ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601

એપેન્ડિસાઇટિસ માટે ઓપરેશનની સલાહ મળી છે અને દૂરબીન કે પેટ ખોલીને, બેમાંથી પસંદગી કરવી છે? અમદાવાદના પેટ અને દૂરબીનના સર્જન Dr Harsh Shah સમજાવે છે કે બંને કેવી રીતે થાય છે અને કોને કયું વધુ અનુકૂળ છે. તમે અમને ફોન કે WhatsApp સંદેશ પણ કરી શકો. Call For Appointment Book on WhatsApp Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Get health updates from Dr Harsh Shah on WhatsApp

Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

Dr. Harsh J Shah
Dr Harsh Shah, Gastro, Cancer & Laparoscopic Surgeon, Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.