Skip to main contentછેલ્લે અપડેટ: 15-Nov-2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Food Pipe & Gastro Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
Achalasia ની ખાતરી ત્રણ ટેસ્ટ સાથે મળીને કરે છે: પહેલાં endoscopy, રોગનું નામ આપતો દબાણનો ટેસ્ટ (manometry), અને સમયસર barium ગળવાનો ટેસ્ટ, જે આગળ ચકાસી શકાય તેવો આંકડો આપે છે.
ક્રમ મહત્ત્વનો છે. દૂરબીન પહેલાં આવે છે, કારણ કે અન્નનળીના નીચેના છેડે ગાંઠ દબાણના ટેસ્ટમાં બિલકુલ achalasia જેવી દેખાઈ શકે છે.
ચોથો ટેસ્ટ અસ્પષ્ટ કિસ્સા માટે રાખવામાં આવે છે. બધા ટેસ્ટ એક જ ગોઠવેલી મુલાકાતમાં કરવાથી વારંવારની મુસાફરી બચે છે.
જો ટેસ્ટ થઈ ગયા હોય અને તમે POEM, Heller ઓપરેશન અને બલૂનમાંથી પસંદ કરી રહ્યા હો, તો અમારું achalasia ની સારવાર પાનું વાંચો. આ લેખ ટેસ્ટને એક પછી એક સમજાવે છે.
દરેક ટેસ્ટ જુદા પ્રશ્નનો જવાબ આપે છે. સાથે મળીને તે બતાવે છે કે વાલ્વ ખૂલતો નથી, નળી સંકોચાતી નથી, અને પાછળ કોઈ ખતરનાક વસ્તુ છુપાયેલી નથી.
ઘણા લોકો આ ટેસ્ટ કોઈ ક્રમ વગર, ઘણા મહિનામાં, જુદા જુદા શહેરોમાં કરાવે છે. ગોઠવેલા ક્રમથી જવાબ વહેલો અને સલામત મળે છે.
| ક્રમ | ટેસ્ટ | તે કયા પ્રશ્નનો જવાબ આપે |
|---|---|---|
| 1 | ઉપલું દૂરબીન (endoscopy) | કોઈ ગાંઠ કે બીજો રોગ છે? દૂરબીનથી હળવું દબાવતાં વાલ્વ ખૂલે છે? |
| 2 | દબાણનો ટેસ્ટ (high-resolution manometry) | વાલ્વ ઢીલો થતો નથી અને નળી સંકોચાતી નથી? કયો પ્રકાર છે? |
| 3 | સમયસર barium ગળવાનો ટેસ્ટ | થોડી મિનિટો પછી નળીમાં કેટલું બાકી રહે છે? શરૂઆતનો આંકડો શું છે? |
આમાંથી એકલો કોઈ પણ ટેસ્ટ પૂરતો નથી. શરૂઆતના achalasia માં દૂરબીન સામાન્ય દેખાઈ શકે છે. જેમના દબાણના ટેસ્ટમાં બીજું જ નીકળે, તેમની barium ફિલ્મ સામાન્ય રીતે લાક્ષણિક દેખાઈ શકે. દબાણનો ટેસ્ટ રોગનું નામ આપે છે, પણ ગાંઠ જોઈ શકતો નથી.
દૂરબીન એવી સ્થિતિ શોધે છે જે ચૂકવી ન જોઈએ: નળીના નીચેના છેડે achalasia જેવી દેખાતી ગાંઠ. તે achalasia ને ટેકો આપતી નિશાનીઓ પણ બતાવે છે.
વાલ્વ બિલકુલ ન ખૂલે, અથવા અસ્તર કઠણ અને અસમતલ લાગે, તો તે ચેતવણી છે. થોડા જ મહિનાની તકલીફ અને સ્પષ્ટ વજન ઘટાડો ધરાવતી મોટી ઉંમરની વ્યક્તિમાં પણ એવું જ ગણાય. આવા કિસ્સામાં સારવાર નક્કી કરતાં પહેલાં બાયોપ્સી, endoscopic ultrasound અને CT scan કરાવવાં જોઈએ. એક સામાન્ય દૂરબીન અસ્તરની નીચે છુપાયેલી ગાંઠને નકારી શકતું નથી.
નાની ઉંમરની વ્યક્તિમાં નળીમાંથી નાની બાયોપ્સી પણ ઘણી વાર લેવાય છે. તે નળીની એલર્જીવાળી સોજાની બીમારી શોધે છે, જેમાં ગળવાની એવી જ તકલીફ થાય છે અને સારવાર જુદી છે.
તમારી તકલીફ achalasia સાથે બંધબેસે છે કે કેમ તેની ખાતરી ન હોય, તો achalasia ના લક્ષણો અને તેના જેવી તકલીફો લેખથી શરૂ કરવું સારું છે.
તમે જાગતા હો ત્યારે નાકમાંથી પાતળી નરમ નળી અન્નનળીમાં મૂકાય છે. તમે પાણીના નાના ઘૂંટ પીઓ છો અને સેન્સર નળી તથા વાલ્વની પ્રતિક્રિયા નોંધે છે.
મોટા ભાગના લોકોને તે દુખાવાને બદલે અસ્વસ્થતા જેવું લાગે છે. શરૂઆતમાં ઊબકા આવી શકે અને આંખમાં પાણી આવે. નળી ગોઠવાઈ જાય એટલે તે શમી જાય છે. ટેસ્ટ તમારા સહકાર પર આધારિત છે, એટલે ટૂંકો વિરામ જોઈએ તો ટીમને કહો.
Achalasia બે તારણો એક સાથે હોય ત્યારે નક્કી થાય છે: વાલ્વ પૂરતો ઢીલો થતો નથી, અને નળી યોગ્ય મોજામાં સંકોચાતી નથી. બાકી રહેલા સંકોચનની ભાત પછી પ્રકાર I, II કે III નક્કી કરે છે, જે સારવારને દિશા આપે છે. પ્રકારો achalasia ના પ્રકાર I, II અને III અને પ્રકારનું મહત્ત્વ લેખમાં, અને છાપેલો રિપોર્ટ કેવી રીતે વંચાય તે અન્નનળીના દબાણ ટેસ્ટના રિપોર્ટનો અર્થ લેખમાં સમજાવ્યું છે.
પહેલા ઘૂંટ ઉપરાંત ક્યારેક વધારાના ગળવા ઉમેરાય છે, જેમ કે ઝડપથી ઘણી વાર ગળવું, ઝડપી પાણી પીવું કે નાનું ઘન ભોજન. પહેલું પરિણામ સીમા પર હોય ત્યારે તે છુપાયેલો અવરોધ બહાર લાવે છે. નળી સહન ન થાય કે ટેસ્ટ અધૂરો રહે, તો બીજો ટેસ્ટ (નીચે જુઓ) ખૂટતી કડી પૂરી કરી શકે છે.
તમે માપેલું barium પીઓ છો અને ઊભા રહીને 1, 2 અને 5 મિનિટે ફિલ્મ લેવાય છે. પાછળ રહેલા barium ની ઊંચાઈ એ જ આંકડો છે.
લાક્ષણિક ચિત્ર નીચેના છેડે સરળ, ટેપર થતી “પક્ષીની ચાંચ” જેવી સાંકડી જગ્યા છે, જેની ઉપર પ્રવાહી ભરેલી પહોળી નળી હોય છે. પણ મુખ્ય મૂલ્ય માપમાં છે. લક્ષણો ઘણી વાર ભ્રમ પાડે છે, એટલે ખાલી થવાની તકલીફ કેટલી ગંભીર છે તે આ આંકડો કહે છે.
| તારણ | તેનો અર્થ |
|---|---|
| વાલ્વ પાસે પક્ષીની ચાંચ જેવી સાંકડી જગ્યા | Achalasia માં લાક્ષણિક |
| પ્રવાહીની સપાટી સાથે પહોળી નળી | ખોરાક અને પ્રવાહી વાલ્વની ઉપર અટકે છે |
| 1, 2 અને 5 મિનિટે barium ની ઊંચાઈ | શરૂઆતનો આંકડો, સારવાર પછી સરખાવવા માટે |
| ખૂબ પહોળી, વળેલી નળી | મોડો તબક્કો, જે સારવારની ચર્ચા બદલે છે |
આ ટેસ્ટ માટે માત્ર X-ray રૂમ અને barium જોઈએ, એટલે કરાવવો સહેલો છે. જ્યાં દબાણનો ટેસ્ટ મળવો મુશ્કેલ હોય, ત્યાં સારી રીતે કરેલા barium ટેસ્ટનું વધારે વજન પડે છે. લખેલા રિપોર્ટ ઉપરાંત ફિલ્મ પણ માંગો અને સાચવી રાખો.
સારવાર પહેલાંનો barium નો ટેસ્ટ સસ્તો અને ઉપયોગી છે. વર્ષો પછી તકલીફ પાછી આવે તો “શું આ ફરી થયું છે?” નો જવાબ સરખામણીથી મળે છે. તે અમે achalasia ની સારવાર પછીની તકલીફો અને તપાસ લેખમાં સમજાવ્યું છે.
ફક્ત ત્યારે, જ્યારે પહેલા ત્રણ ટેસ્ટ સ્પષ્ટ જવાબ ન આપે, અથવા તેમાં કોઈ ચેતવણી દેખાય. દરેકને આની જરૂર પડતી નથી.
| ટેસ્ટ | ક્યારે વપરાય | તે શું ઉમેરે |
|---|---|---|
| FLIP (દૂરબીન દરમિયાન બલૂન પ્રોબ) | દબાણનું પરિણામ સીમા પર હોય, અથવા નળી સહન ન થઈ | વાલ્વ કેટલો ખૂલી શકે અને નળી કેવી પ્રતિક્રિયા આપે તે માપે છે |
| Endoscopic ultrasound અને CT scan | દૂરબીન શંકાસ્પદ લાગે, ટૂંકો ઇતિહાસ, વજન ઘટાડો, મોટી ઉંમર | અસ્તરની નીચે કે બહાર ગાંઠ શોધે છે |
| બાયોપ્સી | નાની ઉંમર, અથવા અસ્તર વિચિત્ર લાગે | એલર્જીવાળો સોજો કે બીજો રોગ શોધે છે |
| એસિડનો અભ્યાસ | છાતીની બળતરા મુખ્ય ફરિયાદ હોય, અથવા POEM પછી | સાચો એસિડ reflux અને વાસી ખોરાકનું આથવું જુદાં પાડે છે |
એસિડના અભ્યાસ વિશે એક વાત નોંધવા જેવી છે. Achalasia માં છાતીની બળતરા ઘણી વાર એસિડની હોતી જ નથી. નળીમાં બેઠેલો ખોરાક આથીને બળતરા કરી શકે છે. એસિડની ગોળીઓથી જ સારવાર કરવાથી સાચું નિદાન વર્ષો મોડું થઈ શકે છે.
એક ટેસ્ટના આધારે સારવાર ન કરો. પરિણામ મેળ ન ખાય ત્યારે અંદાજ લગાવવાને બદલે ટેસ્ટ ફરી કરવો કે એક ઉમેરવો એ સલામત પગલું છે.
અમારો નિયમ સરળ છે: દબાણનો ટેસ્ટ રોગનું નામ આપે, દૂરબીન ખતરનાક નકલ બાકાત રાખે, અને barium ગળવાનો ટેસ્ટ આગળ ચકાસવા માટે આંકડો આપે.
ટેસ્ટને એક જ ગોઠવણ તરીકે આયોજો, ઉપવાસની સલાહ ધ્યાનથી પાળો અને બધા જૂના રિપોર્ટ તથા ફિલ્મ સાથે લાવો.
Dr Harsh Shah દૂરબીનની અને ખુલ્લી સર્જરી કરે છે. બલૂન કે POEM તમને વધુ બંધબેસતું હોય તો, તમારા રિપોર્ટ તપાસ્યા પછી endoscopy ટીમ સાથે મળીને plan બને છે. રિપોર્ટ હાથમાં હોય તો પહેલી મુલાકાતમાં ઘણી વાર નિર્ણય સ્પષ્ટ થઈ જાય છે.
દબાણનો ટેસ્ટ, એટલે high-resolution manometry, ખાતરી કરે છે. તે બતાવે છે કે વાલ્વ ઢીલો થતો નથી અને નળી સંકોચાતી નથી. તે endoscopy અને barium ટેસ્ટ સાથે વપરાય છે, કારણ કે દરેક જુદા પ્રશ્નનો જવાબ આપે છે.
અન્નનળીના નીચેના છેડે ગાંઠ દબાણના ટેસ્ટમાં achalasia જેવી દેખાઈ શકે છે. દૂરબીન પહેલાં તે શોધે છે. તે નળીમાં રહેલો ખોરાક અને હળવા દબાણે ખૂલતો ચુસ્ત વાલ્વ પણ બતાવે છે.
તે દુખાવાને બદલે અસ્વસ્થતા જેવું લાગે છે. સુન્ન કરેલા નાકમાંથી પાતળી નળી જાય છે અને તમે પાણીના નાના ઘૂંટ ગળો છો. શરૂઆતમાં ઊબકા આવે તે શમી જાય છે. આખી મુલાકાત એક કલાકથી ઓછી ચાલે છે.
તમે barium પીઓ છો અને ઊભા રહીને 1, 2 અને 5 મિનિટે ફિલ્મ લેવાય છે. નળીમાં બાકી રહેલા barium ની ઊંચાઈ મપાય છે. તે બતાવે છે કે નળી કેટલી ખરાબ રીતે ખાલી થાય છે અને આગળ ચકાસવા માટે શરૂઆતનો આંકડો આપે છે.
ઘણી વાર દૂરબીન અને barium ફિલ્મ પરથી તેની મજબૂત શંકા થાય છે, અને જ્યાં manometry મળવો મુશ્કેલ હોય ત્યાં તે ઉપયોગી છે. પાક્કા નિદાન અને પ્રકાર માટે દબાણનો ટેસ્ટ કહેવાય છે, અને નળી સહન ન થાય તો FLIP કરાય છે.
FLIP દૂરબીન દરમિયાન મૂકાતો નાનો બલૂન પ્રોબ છે. તે વાલ્વ કેટલો ખૂલી શકે તે માપે છે. દબાણનું પરિણામ સીમા પર હોય, અથવા manometry ની નળી સહન ન થાય, ત્યારે જ તે વપરાય છે.
ઘણી વાર હા, અથવા બે દિવસમાં. દૂરબીન, દબાણનો ટેસ્ટ અને barium ગળવાનો ટેસ્ટ સાથે ગોઠવવાથી બીજા શહેરથી આવતા લોકોની મુસાફરી બચે છે.
Achalasia અને તેની સારવારની પૂરી માહિતી માટે achalasia ની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. મુસાફરી પહેલાંના પ્રશ્નો માટે +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
તમને achalasia હોવાની શંકા કહેવાઈ છે, અથવા ઘણા ટેસ્ટ પછી પણ સ્પષ્ટ જવાબ મળ્યો નથી? અમદાવાદના અન્નનળી અને પેટના સર્જન Dr Harsh Shah એક જ મુલાકાતમાં આખી તપાસ ગોઠવે છે: દૂરબીન, દબાણનો ટેસ્ટ અને barium ગળવાનો ટેસ્ટ. જૂના endoscopy અને barium ના રિપોર્ટ સાથે લાવો. કયા ટેસ્ટ ખરેખર જરૂરી છે અને કયા ક્રમમાં, તે તેઓ કહેશે. ફોન કે WhatsApp પર સંદેશ પણ કરી શકો. Call For Appointment Book on WhatsApp Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.