Skip to main contentછેલ્લે અપડેટ: 15-Nov-2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Food Pipe & Gastro Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
Achalasia પોતાની મેળે દૂર થતો નથી. દરેક સારવાર ચુસ્ત વાલ્વને ઢીલો કરે છે, પણ નળીનું પોતાનું સંકોચન પાછું લાવતી નથી. એટલે તપાસ વર્ષો સુધી ચાલે છે.
શરૂઆતનું જોખમ નળીની દીવાલમાં ચીરાનું છે. પછીનું જોખમ એસિડ ઉપર આવવાનું છે. POEM પછી તે સામાન્ય છે અને ઘણી વાર કોઈ લક્ષણ વગર હોય છે.
ગળવાની તકલીફ પાછી આવે, વજન પાછું ન વધે, અથવા ઘણાં વર્ષો પછી નવી તકલીફ થાય, તો વહેલી તપાસ કરાવો.
Achalasia ની આખી વાત, ટેસ્ટથી લઈને POEM અને Heller ઓપરેશન વચ્ચેની પસંદગી સુધી, અમારા achalasia ની સારવાર પાનામાં વાંચો. આ લેખ સારવાર પછી શું ખોટું થઈ શકે અને તપાસ કેવી રીતે ચાલે છે તે સમજાવે છે.
સારવાર વાલ્વ ખોલે છે, પણ અન્નનળીને ફરી સંકોચાતી કરી શકતી નથી. એટલે આ રોગ લાંબા સમય સુધી સંભાળવો પડે છે, અને દરેક મુલાકાતમાં થોડી ચોક્કસ બાબતો જોવાય છે.
ઘણા લોકો ધારે છે કે એક વાર સારવાર થઈ એટલે વાત પૂરી. Achalasia માં સારવાર પછી નક્કી કરેલી તપાસનો ક્રમ પણ સાથે જ ગોઠવવો જોઈએ. પહેલી મુલાકાતમાં જ આ ક્રમ નક્કી કરી લેવો સારો.
જોખમ સારવાર પ્રમાણે જુદાં છે. બલૂનથી પહોળું કરવામાં ચીરાનું જોખમ મુખ્ય છે. POEM પછી એસિડ ઉપર આવવું મુખ્ય છે. Heller ઓપરેશનમાં બંને થોડે અંશે હોય છે.
દરેક સારવારનું પોતાનું શરૂઆતનું જોખમ છે. નળીની દીવાલમાં ચીરો જાણી લેવા જેવો છે, કારણ કે તેમાં ઝડપી સારવાર જોઈએ.
| સારવાર | શરૂઆતની તકલીફ | શું દેખાય |
|---|---|---|
| બલૂનથી પહોળું કરવું | નળીની દીવાલમાં ચીરો, મોટા ભાગે પહેલી વારમાં | છાતીમાં દુખાવો, તાવ, ચામડી નીચે કરકરાટ જેવું લાગવું, ઝડપી ધબકારા |
| Heller ઓપરેશન | અંદરના અસ્તરમાં નાનું કાણું, જે ઘણી વાર ઓપરેશન દરમિયાન જ દેખાય અને સીવી લેવાય છે; પછીથી લીક થવું ઓછું જોવા મળે છે | પહેલા થોડા દિવસોમાં તાવ, ઝડપી ધબકારા કે નવો દુખાવો |
| POEM | છાતી કે પેટમાં હવા ભરાવી, અસ્તરમાં નાની ઇજા, રક્તસ્રાવ | પ્રક્રિયા દરમિયાન પેટ તંગ થવું; પછી તાવ કે લોહીની ઊલટી |
| કોઈ પણ સારવાર | ખોરાક કે પ્રવાહી ફેફસાંમાં સરકી જવું | ખાંસી, તાવ, શ્વાસ ચડવો |
ચીરાની શંકા હોય તો તરત પાણીમાં ભળે એવો રંગ ગળાવીને લીક તપાસાય છે. ખાવાપીવાનું બંધ કરાય છે અને એન્ટિબાયોટિક શરૂ થાય છે. નાનું અને સીમિત લીક ક્લિપ કે સ્ટેન્ટથી બેસી શકે છે. મોટા ચીરામાં ઓપરેશન કરવું પડે છે.
એટલે જ આ સારવાર એવા દવાખાનામાં થાય છે જ્યાં સર્જરીની સગવડ તૈયાર હોય, અને પછી થોડા કલાકો કે દિવસો નિરીક્ષણમાં રાખવામાં આવે છે. તાવ કે છાતીમાં દુખાવો થાય તો તરત જણાવો.
વાલ્વ ખોલવાથી એસિડને નીચે રોકી રાખતો દરવાજો પણ નબળો પડે છે. એટલે સારવાર પછી થોડો reflux અપેક્ષિત છે, અને POEM પછી તે સામાન્ય છે.
તે છુપાઈ જવાનું કારણ એ છે કે લાંબા સમયથી બીમાર નળીની સંવેદના ઘટી જાય છે. એસિડ ઉપર આવે તો પણ કંઈ ન લાગે. એટલે પ્રશ્નાવલી કરતાં ટેસ્ટ યોગ્ય છે: સારવારના લગભગ 3 થી 6 મહિના પછી endoscopy, અને જરૂર પડે તો એસિડનો અભ્યાસ, ખાસ કરીને POEM પછી.
એસિડ ઘટાડતી ગોળીઓથી મોટા ભાગનો reflux કાબૂમાં રહે છે. સારવાર ન થાય તો નીચેની નળી ડાઘથી સાંકડી થઈ શકે છે અને અસ્તર બદલાઈ શકે છે, જેને Barrett’s oesophagus કહે છે. ગોળીઓ અંદાજથી નહીં, reflux સાબિત થાય ત્યારે શરૂ કરાય છે. Reflux ની સામાન્ય સારવાર માટે અમારું reflux અને GERD ની સારવાર પાનું જુઓ.
તકલીફ પાછી આવે અથવા ક્યારેય સુધરી ન હોય, તો તેને સારવારની નિષ્ફળતા કહે છે. કારણ શોધ્યા પછી સામાન્ય રીતે બીજી સારવારમાં બદલવાથી રસ્તો નીકળે છે.
| ક્યારે | સંભવિત કારણ | શું કરાય |
|---|---|---|
| ક્યારેય સુધારો ન થયો | વાલ્વ પૂરતો ખૂલ્યો નથી, અથવા નિદાન જુદું હતું | દબાણનો ટેસ્ટ અને endoscopy ફરી કરવા, ગાંઠ નથી તે સ્કેનથી જોવું, પછી સારવાર ફરી કરવી |
| એક વર્ષની અંદર પાછી આવે | વાલ્વ ફરી બંધ થયો છે અથવા ડાઘ પડ્યો છે | Barium ગળવાનો ટેસ્ટ અને દબાણનો ટેસ્ટ, પછી સારવાર બદલવી |
| વર્ષો પછી પાછી આવે | રોગ આગળ વધ્યો છે, વાલ્વ પર ડાઘ છે, નળી પહોળી થઈ છે | એ જ ટેસ્ટ, સારવાર ફરી કરવી; નળી ઘસાઈ ગઈ હોય તો જ તેને કાઢવી |
નિયમ એ છે કે નિષ્ફળ થયેલી સારવાર એની એ ફરી ન કરતાં બદલવી. નિષ્ફળ Heller પછી બલૂન મદદ કરી શકે છે. નિષ્ફળ Heller પછી POEM સારું કામ કરે છે. નિષ્ફળ POEM પછી બલૂન કે Heller ઓપરેશન કરી શકાય. દરેક પુનરાવર્તનમાં થોડું વધુ જોખમ હોય છે, એટલે અનુભવી ટીમના હાથમાં તે વધુ સુરક્ષિત છે.
પહેલાં ક્યારેય botulinum ના ઇન્જેક્શન લીધાં હોય તો સર્જનને જણાવો. તે અસ્તર નીચેના સ્તરમાં ડાઘ પાડી શકે છે અને પછીનું ઓપરેશન અઘરું બનાવે છે. એ પણ યાદ રાખો કે લક્ષણોના માપમાં ગુણ સારા દેખાતા હોય છતાં નળીમાં ખોરાક રહી શકે છે. એટલે barium ગળવાનો ટેસ્ટ ઉમેરાય છે.
તમારાં લક્ષણો achalasia પાછો આવ્યાનાં છે કે બીજી તકલીફનાં, તે અંગે શંકા હોય તો achalasia ના લક્ષણો અને તેના જેવી તકલીફો લેખ મદદ કરશે.
કેટલાક લોકોમાં નળી પહોળી અને વાંકી થઈ જાય છે અને વાલ્વ ખૂલ્યા પછી પણ ખાલી થતી નથી. છતાં ઘણાને પહેલાં myotomy થી ફાયદો થાય છે, અને નળી કાઢવી એ છેલ્લું પગલું છે.
આ સ્થિતિને sigmoid megaoesophagus કહે છે. હવે તકલીફ ફક્ત વાલ્વની નથી, નળીની પોતાની છે. લોકો મોડા આવે ત્યારે તે વધુ જોવા મળે છે. એટલે નિદાન પાક્કું થયું હોય તો રાહ જોવાને બદલે સારવાર વહેલી કરવી સારી.
અન્નનળી કાઢવાનું ઓપરેશન મોટું છે, અને ઘણી વાર નબળા, કુપોષિત દર્દી પર કરવું પડે છે. તે ઘસાઈ ગયેલી નળી ગંભીર તકલીફ કરતી હોય ત્યારે, અથવા કેન્સરની શંકા હોય ત્યારે રખાય છે. તે પોષણ સુધાર્યા પછી, ઘણાં ઓપરેશન કરતા કેન્દ્રમાં થવું જોઈએ.
થોડું વધે છે, હા. પહોળી નળીમાં વર્ષો સુધી પડી રહેલો ખોરાક અસ્તરને ખીજવે છે. કેન્સર થાય તો મોટા ભાગે લક્ષણો શરૂ થયાના 15 થી 20 વર્ષ પછી થાય છે.
જોખમ બે જુદાં છે. એક વાસી ખોરાકથી છે, અને નળી પહોળી રહે તો વાલ્વ ખોલવાથી તે દૂર થતું નથી. બીજું સારવાર પછીનું છે, જ્યારે ન સારવાર થયેલો reflux અસ્તર બદલે છે. એક વ્યક્તિને બંને હોઈ શકે.
બધી માર્ગદર્શિકાઓ નિયમિત scope માટે કહેતી નથી, કારણ કે એક વ્યક્તિ માટે ખરું જોખમ નાનું છે. રોગ 10 થી 15 વર્ષથી જૂનો થાય પછી ઘણાં કેન્દ્રો થોડાં વર્ષે તપાસ માટે scope સૂચવે છે. તે પહેલાં નળી ધોઈ નાખવામાં આવે છે જેથી અસ્તર સાફ દેખાય. તપાસમાં નિયમિત આવો તો જ આ કામ કરે છે.
લાંબા સમયના achalasia માં આમાંનું કંઈ પણ થાય તો તરત endoscopy કરાવવી જોઈએ.
મુલાકાતોમાં સાદા ગુણથી લક્ષણો માપાય છે અને સમયસર barium ગળવાના ટેસ્ટથી ખાલી થવું તપાસાય છે, કારણ કે લક્ષણો એકલા ભ્રમ પાડી શકે છે.
| સાધન | શું બતાવે | કેમ વપરાય |
|---|---|---|
| Eckardt score | ગળવું, ખોરાક પાછો આવવો, છાતીનો દુખાવો અને વજન ઘટવું, એક સાથે ગુણ | ઓછો ગુણ એટલે તમે સારા છો |
| સમયસર barium ગળવાનો ટેસ્ટ | થોડી મિનિટો પછી નળીમાં કેટલું barium બાકી છે | ખાલી થવું બતાવે છે અને તકલીફ પાછી આવે તે પહેલાં ચેતવે છે |
| Endoscopy | અસ્તર, reflux નું નુકસાન, વાસી ખોરાક, કોઈ ગાંઠ | Reflux અને કેન્સરની તપાસ |
| એસિડનો અભ્યાસ | નળીમાં કેટલો એસિડ પહોંચે છે | POEM પછીનો છુપાયેલો reflux શોધે છે |
| દબાણનો ટેસ્ટ | વાલ્વ અને નળી કેવી રીતે હલે છે | સારવાર ફરી કરતાં પહેલાં નિષ્ફળતાનું કારણ સમજાવે છે |
સામાન્ય ક્રમ એ છે કે લગભગ 3 મહિને ગુણ અને barium ગળવાના ટેસ્ટ સાથે મુલાકાત, પછી દર 6 થી 12 મહિને. 3 થી 6 મહિને reflux ની તપાસ ઉમેરાય છે, અને પછીના scope રોગ કેટલો જૂનો છે તે પ્રમાણે ગોઠવાય છે. દબાણનો રિપોર્ટ કેવી રીતે વંચાય છે તે અન્નનળીના દબાણ ટેસ્ટના રિપોર્ટનો અર્થ લેખમાં સમજાવ્યું છે.
સારવાર પછી વજન વધવું જોઈએ. ગુણ સારો હોવા છતાં વજન ન વધે તો નળીમાં ખોરાક હજી રોકાતો હોઈ શકે. મુલાકાતમાં રાતની ખાંસી, મોંની દુર્ગંધ અને ઘસાયેલા દાંત વિશે પણ પૂછાય છે, જે વાસી ખોરાકની નિશાનીઓ છે.
સારવાર પછી તાવ કે છાતીમાં દુખાવો થાય તો તરત સંપર્ક કરો. બાકીનામાં જલદી ડૉક્ટરને બતાવો, કારણ કે વહેલી તપાસથી વિકલ્પો ખુલ્લા રહે છે.
પહેલાંની સારવારની નોંધ, barium ની ફિલ્મ અને endoscopy ના રિપોર્ટ સાથે લાવો. Dr Harsh Shah દૂરબીનની અને ખુલ્લી સર્જરી કરે છે. બલૂન કે POEM તમને વધુ બંધબેસતું હોય તો, તમારા રિપોર્ટ તપાસ્યા પછી endoscopy ટીમ સાથે મળીને plan બને છે.
ના. સારવાર ચુસ્ત વાલ્વને ઢીલો કરે છે એટલે ખોરાક નીચે ઊતરે છે, પણ નળીનું પોતાનું સંકોચન પાછું આવતું નથી. એટલે તકલીફ પાછી આવે, reflux થાય કે મોડા ફેરફારો થાય તે પકડવા તપાસ વર્ષો સુધી ચાલે છે.
મુખ્ય તકલીફ નળીની દીવાલમાં ચીરો છે, જે મોટા ભાગે બલૂનથી પહોળું કરવામાં જોવા મળે છે. Heller ઓપરેશન અને POEM માં અસ્તરમાં નાની ઇજા, છાતી કે પેટમાં હવા ભરાવી કે રક્તસ્રાવ થઈ શકે. સારવાર પછી તાવ કે છાતીમાં દુખાવો થાય તો તરત તપાસ કરાવો.
વાલ્વ ખોલવાથી એસિડને નીચે રોકી રાખતો દરવાજો પણ નબળો પડે છે. એટલે વીંટા સાથેના Heller ઓપરેશન કરતાં POEM પછી reflux વધુ સામાન્ય છે. તે કોઈ લક્ષણ વગર પણ હોય છે, એટલે થોડા મહિના પછી endoscopy કે એસિડનો અભ્યાસ સૂચવાય છે.
હા, ક્યારેક વર્ષો પછી પણ. ટેસ્ટથી કારણ મળે છે, અને સામાન્ય રીતે એ જ સારવાર ફરી કરવાને બદલે બીજી સારવારમાં, જેમ કે બલૂન કે POEM માં, બદલાય છે.
જોખમ સામાન્ય કરતાં થોડું વધારે છે, મોટા ભાગે પહોળી નળીમાં વાસી ખોરાક 15 થી 20 વર્ષ રહે પછી. ન સારવાર થયેલો reflux બીજું નાનું જોખમ ઉમેરે છે. ગળવાની નવી તકલીફ કે વજન ઘટે તો તરત scope કરાવવો.
સામાન્ય ક્રમ એ છે કે લગભગ 3 મહિને લક્ષણોના ગુણ અને barium ગળવાના ટેસ્ટ સાથે મુલાકાત, પછી દર 6 થી 12 મહિને. 3 થી 6 મહિને reflux ની તપાસ ઉમેરાય છે. સર્જન તમારા અનુભવ પ્રમાણે તેમાં ફેરફાર કરે છે.
ઘણાને લાંબો સમય જોઈએ છે, પણ નિર્ણય ટેસ્ટ પર રાખવો. Endoscopy કે એસિડના અભ્યાસમાં reflux દેખાય તો ગોળીઓ શરૂ થાય છે અને સમયાંતરે જોવાય છે. રિપોર્ટ સામાન્ય હોય તો કદાચ જરૂર ન પડે.
Achalasia અને તેની સારવારની પૂરી માહિતી માટે achalasia ની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. મુસાફરી પહેલાંના પ્રશ્નો માટે +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
Achalasia ની સારવાર થઈ ગઈ છે, પણ હવે શું ધ્યાનમાં રાખવું તે ખબર નથી? કે ગળવાની તકલીફ ફરી શરૂ થઈ છે? અમદાવાદના અન્નનળી અને પેટના સર્જન Dr Harsh Shah બલૂનથી પહોળું કર્યા પછી, POEM પછી અને Heller ઓપરેશન પછી દર્દીઓને તપાસે છે. સારવારની નોંધ, barium ની ફિલ્મ અને દવાઓની યાદી સાથે લાવો. કયા ટેસ્ટ હજી બાકી છે અને કેટલા સમયે કરાવવા તે તેઓ કહેશે. ફોન કે WhatsApp પર સંદેશ પણ કરી શકો. Call For Appointment Book on WhatsApp Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.