Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 9 નવેમ્બર 2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Pancreas Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
મેટાસ્ટેટિક એટલે કેન્સર બીજા અવયવોમાં પહોંચ્યું છે, ઘણી વાર લીવરમાં કે પેટના અસ્તરમાં. ઓપરેશનથી તેને કાયમ માટે કાઢી શકાતું નથી, એટલે મુખ્ય સારવાર આખા શરીરમાં કામ કરતી કીમોથેરાપી છે.
દવાઓ તમારી શક્તિ, લોહીની તપાસ અને બાયોપ્સી પરની જનીન તપાસ જોઈને પસંદ થાય છે. થોડા દર્દીમાં જનીનમાં એવો ફેરફાર હોય છે જે એક વધારાનો વિકલ્પ ખોલે છે.
સારવારનું લક્ષ્ય કેન્સરને રોકવાનું, તકલીફો હળવી કરવાનું અને તમારી શક્તિ તથા પરિવાર સાથેનો સમય જાળવવાનું છે. દુખાવાની રાહત, પિત્તનળીનું સ્ટેન્ટ અને સારું પોષણ પહેલી મુલાકાતથી દવાઓ સાથે શરૂ થાય છે.
આ લેખ વિકલ્પો પગલે પગલે સમજાવે છે. આખા ચિત્ર માટે અમારું સ્વાદુપિંડના કેન્સરની સારવાર પાનું જુઓ.
તેનો અર્થ એ કે કેન્સરના કોષો સ્વાદુપિંડમાંથી નીકળી બીજા અવયવમાં સ્થિર થયા છે, એટલે રોગ હવે એક જ જગ્યાએ નથી. સ્કેનમાં લીવર, પેટના અસ્તર કે ક્યારેક ફેફસાંમાં ડાઘ દેખાય છે.
સ્વાદુપિંડનું કેન્સર વહેલું ફેલાય છે, ઘણી વાર તકલીફ શરૂ થાય તે પહેલાં. નિદાન સમયે ઘણા દર્દીમાં એવા ડાઘ હોય છે જે કાઢવા માટે બહુ નાના કે બહુ વધારે હોય. આ શબ્દનો અર્થ સારવાર નકામી છે એવો નથી. તેનો અર્થ એ કે લક્ષ્ય કાઢી નાખવાથી બદલાઈને કાબૂમાં રાખવાનું બને છે, અને સારવારે આખા શરીરને આવરવું પડે.
| સ્કેન પરનો તબક્કો | મુખ્ય લક્ષણ | સામાન્ય રીતે પહેલાં શું |
|---|---|---|
| રિસેક્ટેબલ કે બોર્ડરલાઇન | સ્વાદુપિંડના વિસ્તારમાં જ, નળીઓ સાથે થોડો કે નજીવો સંપર્ક | ઓપરેશન, કે પહેલાં કીમોથેરાપી અને પછી ઓપરેશન |
| લોકલી એડવાન્સ્ડ | ધમનીને વીંટળાય છે, દૂર ફેલાવો નથી | મહિનાઓ સુધી કીમોથેરાપી, પછી નવો નિર્ણય |
| મેટાસ્ટેટિક | લીવર, પેટના અસ્તર કે ફેફસાંમાં કેન્સર દેખાય છે | કાબૂ અને આરામ માટે કીમોથેરાપી |
સ્કેન કેવી રીતે વંચાય છે તે અમારા સ્વાદુપિંડના કેન્સરનું સ્ટેજિંગ લેખમાં છે. ગાંઠ હજી સ્વાદુપિંડ પાસે જ હોય તો અમારો લોકલી એડવાન્સ્ડ સ્વાદુપિંડનું કેન્સર લેખ જુઓ.
હા, જો દર્દી પૂરતા સશક્ત હોય. કીમોથેરાપી કેન્સરને ધીમું કરે છે, તકલીફો હળવી કરે છે, અને અભ્યાસોમાં દવા વગર કે જૂની એક દવા કરતાં દર્દીઓને વધુ સમય આપ્યો.
પહેલું પગલું નિદાન પાકું કરવા સોય-બાયોપ્સી છે, અને આંખો પીળી હોય તો સ્ટેન્ટ. પછી કોઈ દવા પસંદ કરતાં પહેલાં ટીમ ચાર બાબતો જુએ છે.
વજન ઘટવાથી કે પીળાશથી તમે નબળા હો તો પહેલા અઠવાડિયાં શક્તિ બનાવવામાં જાય છે. સ્ટેન્ટ અને થોડા અઠવાડિયાંના સારા પોષણ પછી ઘણા દર્દી દવાઓ માટે યોગ્ય બને છે. કીમોથેરાપી કોઈના પર ઠોકાતી નથી. તમે બહુ અસ્વસ્થ હો તો આરામની સંભાળ જ યોગ્ય plan છે, અને આ લેખના અંતનો ભાગ તે સમજાવે છે.
સશક્ત દર્દીને સામાન્ય રીતે FOLFIRINOX કે NALIRIFOX જેવી ઘણી દવાની જોડી અપાય છે. મોટી ઉંમરના કે ઓછા સશક્ત દર્દીને gemcitabine અને nab-paclitaxel અનુકૂળ આવે છે.
| પસંદગી | કોને અનુકૂળ | જાણવા જેવું |
|---|---|---|
| FOLFIRINOX | લોહી, લીવર અને કિડનીની તપાસ સારી હોય તેવા સશક્ત દર્દી | અસર મજબૂત, પણ થકવનારી. ઝાડા, ઓછા કાઉન્ટ અને આંગળીઓમાં ઝણઝણાટ પર નજર રખાય છે |
| NALIRIFOX | સશક્ત દર્દી, સરખી તાકાતનો બીજો વિકલ્પ | નવી ચાર દવાની જોડી, જેમાં irinotecan લાંબો સમય અસર કરતા સ્વરૂપમાં છે. મોટા અભ્યાસમાં તેણે gemcitabine અને nab-paclitaxel કરતાં વધુ સમય આપ્યો. ઝાડા સામાન્ય છે |
| Gemcitabine સાથે nab-paclitaxel | મોટી ઉંમરના કે ઓછા સશક્ત દર્દી | શરીર પર હળવી, અને ઘણી વાર લાંબો સમય ચાલુ રાખવી સહેલી. આંગળીઓમાં ઝણઝણાટ અને ઓછા કાઉન્ટ થાય છે |
| એકલી gemcitabine, કે ઓછા ડોઝનો plan | નબળા દર્દી કે બીજો ગંભીર રોગ હોય તેવા | હળવી, પણ અસર નાની. શક્તિ મર્યાદા હોય ત્યારે પસંદ થાય છે |
એક સાયકલ દવાઓ પ્રમાણે સામાન્ય રીતે બે અઠવાડિયે, કે ચારમાંથી ત્રણ અઠવાડિયાં અપાય છે. લગભગ બે ત્રણ મહિના પછી સ્કેન અને CA 19-9 રક્ત તપાસ ફરી થાય છે. કેન્સર કાબૂમાં હોય અને તમે સહન કરતા હો તો સારવાર ચાલુ રહે છે. આડઅસરો ભારે હોય તો સારવાર બંધ કરવાને બદલે ડોઝ ઘટાડાય છે. દવાઓ તમારા મેડિકલ ઓન્કોલોજિસ્ટ આપે છે, અને સર્જરી અને પ્રક્રિયાની બાજુ Dr Harsh Shah તે ટીમ સાથે સંભાળે છે.
ક્યારેક. થોડા દર્દીમાં જનીનમાં એવો ફેરફાર હોય છે જે ચોક્કસ દવાને ઉપયોગી બનાવે છે. એટલે બાયોપ્સી પર, અને ક્યારેક લોહીમાં, જનીન તપાસ વહેલી કરાય છે.
મોટા ભાગના દર્દીમાં આમાંનો કોઈ ફેરફાર હોતો નથી, અને તે સામાન્ય છે. લક્ષ્ય વગરની તપાસનો અર્થ એ નથી કે તમારી સારવાર ઓછી સારી થઈ રહી છે. આમાંની કેટલીક દવાઓ મોંઘી હોવાથી ઓન્કોલોજિસ્ટ ભારતમાં શું મળી શકે તે પણ જુએ છે. અમારા સ્વાદુપિંડના બાયોપ્સી રિપોર્ટ અને જનીન તપાસનો અર્થ લેખમાં રિપોર્ટ સમજાવ્યો છે.
જે દર્દી હજી પૂરતા સશક્ત હોય તેમને બીજી લાઇન અપાય છે. પસંદગી પહેલાં શું વપરાયું તેના પર આધાર રાખે છે, એટલે બીજી લાઇન એટલે દવાઓના બીજા જૂથ પર જવું.
સારવારની લાઇનો વચ્ચે ચેતા અને આંતરડાની આડઅસરોમાંથી સાજા થવા ક્યારેક ટૂંકો વિરામ ગોઠવાય છે. FOLFIRINOX લેતા કેટલાક દર્દી કેન્સર સ્થિર થયા પછી હળવા જાળવણીના plan પર જાય છે, જે આંગળીઓ અને અંગૂઠાને બચાવે છે. દરેક ફેરફાર તમને સમજાવાય છે, અને નિર્ણય તમે ટીમ સાથે લો છો.
તકલીફોની સારવાર કેન્સરની સાથે જ થાય છે, તેના પછી નહીં. તકલીફોની સારી સંભાળથી દર્દી ઘણી વાર વધુ સશક્ત લાગે છે અને કીમોથેરાપી સારી રીતે સહન કરે છે.
| તકલીફ | શું મદદ કરે છે |
|---|---|
| કમર કે પેટનો ઊંડો દુખાવો | નિયમિત દુખાવાની દવાઓ વહેલી ગોઠવાય છે. કોએલિયાક ધમની પાસે નર્વ બ્લૉક, એન્ડોસ્કોપિક અલ્ટ્રાસાઉન્ડથી કે ચામડી દ્વારા, દુખાવો હળવો કરી શકે |
| પીળી આંખો અને ખંજવાળ | એન્ડોસ્કોપથી મૂકેલું સ્ટેન્ટ પિત્તનળી ખોલે છે. મેટલ સ્ટેન્ટ પ્લાસ્ટિક કરતાં વધુ સમય ખુલ્લું રહે છે |
| જમ્યા પછી ઊલટી | સ્ટેન્ટ કે બાયપાસથી ખોરાક જઠરમાંથી આગળ જઈ શકે છે |
| પાતળા, ચીકણા ઝાડા અને વજન ઘટવું | જમવા સાથે એન્ઝાઇમ કેપ્સ્યુલ, પ્રોટીનવાળો ખોરાક અને ડાયટિશિયન |
| બ્લડ શુગર વધવી | ગોળીઓ કે ઇન્સ્યુલિન, નિયમિત તપાસ સાથે |
| પેટમાં પાણી ભરાવું | ડે-કેરની મુલાકાતમાં નાની નળીથી પાણી કઢાય છે |
| ઉદાસી અને ચિંતા | કાઉન્સેલિંગ, પરિવારનો સહારો અને જરૂર પડે તો દવાઓ |
સ્વાદુપિંડના કેન્સરમાં પગ કે ફેફસાંમાં લોહીના ગઠ્ઠા વધુ થાય છે. એક પગમાં સોજો, અચાનક શ્વાસ ચડવો કે છાતીમાં દુખાવો થાય તો તરત ધ્યાન જોઈએ. રોજ ચાલવું, પૂરતું પાણી પીવું અને થોડું થોડું વારંવાર ખાવું, આ બધું મદદ કરે છે.
મેટાસ્ટેટિક રોગના મોટા ભાગના દર્દીમાં કોઈ નહીં. પહેલાં ઓપરેશન કરવાથી ફેલાવો નીકળતો નથી, અને કીમોથેરાપીને જોઈતી શક્તિ ખર્ચાઈ જાય છે. દવાઓ કામ કરી ગયા પછી, ફક્ત ખૂબ પસંદ કરેલા દર્દીમાં ઓપરેશનનો વિચાર થાય છે.
તકલીફ દૂર કરતી પ્રક્રિયાઓ કેન્સર કાઢવાના ઓપરેશનથી જુદી છે. સ્ટેન્ટ, અટકેલા જઠરના માર્ગ માટે બાયપાસ કે નર્વ બ્લૉક જરૂર પડે ત્યારે કરાય છે, કારણ કે તે તમને વધુ આરામથી જીવવા મદદ કરે છે. તે સારવાર નિષ્ફળ ગયાની નિશાની નથી. ફેલાયેલા કેન્સરમાં પહેલા પગલા તરીકે મોટા ઓપરેશનની કોઈ પણ ઓફરથી સાવધ રહો. સ્વાદુપિંડના ઘણાં ઓપરેશન કરતા કેન્દ્રમાં બીજો અભિપ્રાય માગો.
જ્યારે દવાઓ કામ કરી શકે તે માટે શક્તિ બહુ ઓછી હોય, કે કેન્સરે દરેક વિકલ્પને પ્રતિસાદ આપવાનો બંધ કર્યો હોય, ત્યારે plan આરામ તરફ વળે છે. આરામની સંભાળનું લક્ષ્ય રાહત, ગૌરવ અને ઘરે સમય છે.
પેલિયેટિવ સંભાળ છેલ્લું પગલું નથી. પેલિયેટિવ ટીમ પહેલા અઠવાડિયાંથી જોડાઈ શકે છે, અને તે કીમોથેરાપીની સાથે ચાલે છે. તે દુખાવો, શ્વાસની તકલીફ, ભૂખ ઓછી થવી, ઊંઘની તકલીફ અને ચિંતાની સારવાર કરે છે, અને પરિવારને આગળનું ગોઠવવામાં મદદ કરે છે.
આરામની સંભાળ પસંદ કરવી હાર માનવી નથી. તમારી બાકી રહેલી શક્તિ તમને ખૂબ વહાલી બાબતો માટે વાપરવાનો તે નિર્ણય છે. Dr Harsh Shah શું અપેક્ષા રાખવી તે પ્રામાણિકપણે કહેશે, અને દરેક તબક્કે તમારી સાથે રહેશે.
તેનો અર્થ એ કે કેન્સર સ્વાદુપિંડમાંથી બીજા અવયવમાં ફેલાયું છે, ઘણી વાર લીવરમાં કે પેટના અસ્તરમાં. એકલા ઓપરેશનથી તેને કાઢી શકાતું નથી, એટલે સારવાર આખા શરીરમાં કામ કરે છે.
સામાન્ય રીતે નહીં. ઓપરેશન ફેલાયેલું કેન્સર કાઢતું નથી, અને કીમોથેરાપીને જોઈતી શક્તિ ઓછી કરી શકે છે. દવાઓના સ્પષ્ટ પ્રતિસાદ પછી એક જ કાબૂમાં રહેલો ડાઘ હોય તેવા બહુ નાના જૂથનો ટીમ બેઠકમાં વિચાર થઈ શકે.
સશક્ત દર્દીને સામાન્ય રીતે FOLFIRINOX કે NALIRIFOX અપાય છે. મોટી ઉંમરના કે નબળા દર્દીને gemcitabine સાથે nab-paclitaxel અપાય છે. પસંદગી શક્તિ, લોહીની તપાસ અને જનીન પરિણામ પર આધાર રાખે છે.
થોડા દર્દીમાં BRCA, PALB2, MSI-high કે દુર્લભ ફ્યુઝન જેવો ફેરફાર હોય છે જે ચોક્કસ દવાને ઉપયોગી બનાવે છે. વહેલી તપાસથી આ તક ચૂકી જવાતી નથી.
તમે હજી સશક્ત હો તો બીજી લાઇનનો plan અપાય છે. સામાન્ય રીતે તે દવાઓના બીજા જૂથ પર જવાનું હોય છે. શક્તિ ઓછી હોય તો આરામની સંભાળ મુખ્ય plan બને છે.
દુખાવાની દવાઓ વહેલી ગોઠવાય છે. કોએલિયાક ધમની પાસે નર્વ બ્લૉક, ચામડી દ્વારા કે એન્ડોસ્કોપિક અલ્ટ્રાસાઉન્ડથી, કમરના ઊંડા દુખાવામાં રાહત આપી શકે. પસંદ કરેલા દર્દીમાં રેડિયેશન પણ મદદ કરે છે.
એન્ડોસ્કોપથી મૂકેલું સ્ટેન્ટ પિત્તનળી ખોલે છે. અટકેલો જઠરનો માર્ગ સ્ટેન્ટ કે બાયપાસ ઓપરેશનથી ખોલાય છે. આ પગલાંથી સારવાર ચાલુ રહે ત્યારે તમે ખાઈ શકો છો અને સારું લાગે છે.
ના. પેલિયેટિવ સંભાળ કીમોથેરાપી સાથે શરૂ થઈ શકે છે, અને તે દુખાવો, ભૂખ, ઊંઘ અને ચિંતાની સારવાર કરે છે. તે દર્દી અને પરિવારને દરેક તબક્કે સહારો આપે છે.
આખી સારવારના માર્ગ માટે સ્વાદુપિંડના કેન્સરની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. મુસાફરી પહેલાં પ્રશ્નો હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
સ્કેનમાં લખ્યું છે કે સ્વાદુપિંડનું કેન્સર હવે લીવરમાં કે પેટના અસ્તરમાં પહોંચ્યું છે? આઘાત સાચો છે, અને તેની પછીના રસ્તા પણ સાચા છે. Dr Harsh Shah તમારા રિપોર્ટ જાતે વાંચે છે, તમારી શક્તિને કઈ સારવાર અનુકૂળ આવે તે સમજાવે છે, અને દરેક પગલું તમારા ઓન્કોલોજિસ્ટ સાથે ગોઠવે છે. સ્કેન, બાયોપ્સી રિપોર્ટ અને કીમોથેરાપીના કાગળો સાથે લાવો. ફોન પણ કરી શકો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલી શકો. અપોઇન્ટમેન્ટ માટે કૉલ કરો WhatsApp પર બુક કરો Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
