Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 9 નવેમ્બર 2026
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Pancreas Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
મુખ્ય તપાસ pancreas-protocol CT સ્કેન છે. તેમાં ગાંઠ દેખાય છે અને એ પણ કે તે મુખ્ય લોહીની નળીઓને અડે છે કે નહીં.
ગાંઠ પહેલાં કાઢી ન શકાય એમ હોય ત્યારે એન્ડોસ્કોપિક અલ્ટ્રાસાઉન્ડથી લીધેલી બાયોપ્સી નિદાન પાક્કું કરે છે. CA 19-9 લોહીની તપાસ મદદ કરે છે, પણ એકલી નિર્ણય કરતી નથી.
કેટલાક દર્દીઓને મોટા ઓપરેશન પહેલાં પેટની અંદર કેમેરાથી નાનું નિરીક્ષણ પણ જોઈએ. તેનાથી નકામું ઓપરેશન ટાળી શકાય છે.
આ લેખમાં તપાસની વાત છે. સ્વાદુપિંડના માથાની ગાંઠની પૂરી સારવારનો માર્ગ, સ્ટેન્ટથી ઓપરેશન સુધી, અમારા સ્વાદુપિંડના કેન્સરની સારવાર પાનામાં છે.
દુખાવા વગર આંખો પીળી થવી, 50 પછી નવી ડાયાબિટીસ સાથે વજન ઘટવું, અને પીઠ સુધી જતો દુખાવો, તપાસ શરૂ કરવાનાં સામાન્ય કારણ છે.
આમાંનું કંઈ પણ કેન્સર સાબિત કરતું નથી. દરેક લક્ષણ માટે યોગ્ય સ્કેન કરાવવો જોઈએ, અને યોગ્ય સ્કેન ઘણા પ્રશ્નોના જવાબ એક જ વારમાં આપે છે.
આ CT કોન્ટ્રાસ્ટ પછી અનેક તબક્કામાં, પાતળા સ્લાઇસથી થાય છે. તેમાં ગાંઠ, પિત્તનળી અને આસપાસની લોહીની નળીઓ એક જ તપાસમાં દેખાય છે.
સામાન્ય CT નાની ગાંઠ ચૂકી શકે છે. Pancreas-protocol સ્કેનમાં સમય એવો ગોઠવાય છે કે ગ્રંથિ અને તેની લોહીની નળીઓ બહુ સ્પષ્ટ દેખાય ત્યારે ફોટા લેવાય. રેડિયોલૉજિસ્ટ અને સર્જન ચાર બાબતો જુએ છે:
લોહીની નળીઓની સ્થિતિ પરથી નક્કી થાય છે કે ગાંઠ પહેલાં કાઢી શકાય, પહેલાં કીમોથેરાપી જોઈએ, કે ઓપરેશન વગરની સારવાર વધુ સારી રહેશે. કોન્ટ્રાસ્ટ વાપરી ન શકાય ત્યારે MRCP સાથે MRI સારો વિકલ્પ છે.
એન્ડોસ્કોપિક અલ્ટ્રાસાઉન્ડ (EUS)માં જઠરમાંથી પાતળી નળી નાખી પેશીનો નાનો નમૂનો લેવાય છે. તેનાથી સાબિત થાય છે કે ગાંઠ કેન્સર છે કે નહીં.
EUS સ્વાદુપિંડને બહુ નજીકથી જુએ છે. CT જે નાની ગાંઠ ચૂકી જાય તે પણ તેમાં મળે છે. પાતળી સોયથી નમૂનો લેવાય છે અને પૅથૉલૉજિસ્ટ તેને તપાસે છે.
પહેલાં કીમોથેરાપી આપવાની હોય ત્યારે બાયોપ્સી જોઈએ. ચિત્ર બીજી બીમારી જેવું લાગે, જેમ કે લાંબા સમયના સોજાથી થયેલી ગાંઠ, ત્યારે પણ જોઈએ. સ્કેનમાં ગાંઠ સ્પષ્ટ રીતે કાઢી શકાય એવી દેખાય તો કેટલાક દર્દીઓ સીધા ઓપરેશન પર જાય છે. આ દરેક કિસ્સામાં સર્જનનો નિર્ણય છે.
લોહીની તપાસથી શરીરની તૈયારી અને લીવરનું કામ ખબર પડે છે. CA 19-9 મદદરૂપ માર્કર છે, પણ નિદાન નથી.
| તપાસ | શું જણાવે છે | યાદ રાખવાની મર્યાદા |
|---|---|---|
| Pancreas-protocol CT | કદ, જગ્યા, લોહીની નળીઓ, ફેલાવો | એકલી કેન્સર સાબિત કરી શકતી નથી |
| MRCP સાથે MRI | નળીઓ, લીવરના ડાઘ, સિસ્ટ | વધુ સમય લે છે; નળીઓ માટે ઓછી વપરાય |
| બાયોપ્સી સાથે EUS | કેન્સરનો પુરાવો; નાની ગાંઠ | નમૂનામાં કંઈ ન મળે તો કેન્સર નકારાતું નથી |
| CA 19-9 લોહીની તપાસ | સારવાર પછી સરખામણી માટે પાયાનું માપ | પિત્તનળી બંધ હોય તો વધારે આવે; કેટલાકમાં બનતું જ નથી |
| PET-CT | પસંદગીના કિસ્સામાં દૂરનો ફેલાવો | દરેકને જરૂર નથી |
| સ્ટેજિંગ લેપ્રોસ્કોપી | CTમાં ન દેખાતો નાનો ફેલાવો | બેભાન કરીને થતું નાનું ઓપરેશન |
બ્લડ કાઉન્ટ, લીવર અને કિડનીની તપાસ, આલ્બ્યુમિન અને સુગર પણ જોવાય છે. તેનાથી ખબર પડે છે કે સારવાર માટે તમારું શરીર કેટલું તૈયાર છે.
આ પેટની અસ્તર અને લીવરની સપાટીનું દૂરબીનથી નિરીક્ષણ છે. CTમાં ગાંઠ આગળ વધેલી દેખાય કે CA 19-9 બહુ વધારે હોય ત્યારે સલાહ અપાય છે.
કેટલાક દર્દીઓમાં પેટની અસ્તર પર નાના દાણા હોય છે જે કોઈ સ્કેનમાં દેખાતા નથી. તે વહેલા મળે તો સારવારનો માર્ગ બદલાય છે. લોહીની નળીઓ નજીકની ગાંઠ, શરીર કે પૂંછડીની ગાંઠ અને બહુ વધારે CA 19-9 માં તે ખાસ ઉપયોગી છે. આવા દર્દીઓમાં તે એવા મોટા ઓપરેશનથી બચાવી શકે છે જેનાથી ફાયદો ન થાત.
ગાંઠની, અને ક્યારેક લોહીની તપાસથી દવાની પસંદગી થઈ શકે છે અને સગાંને સલાહ જોઈએ કે નહીં તે ખબર પડે છે. નિદાન પાક્કું થયા પછી તે કરાય છે.
ખર્ચ વાસ્તવિક મર્યાદા છે, અને દરેક દર્દીને દરેક તપાસ જોઈતી નથી. તમારા કિસ્સામાં કઈ તપાસ કરાવવા જેવી છે તે Dr Harsh Shah સમજાવે છે. જે તપાસથી સારવારનો માર્ગ બદલાવાનો નથી તેમાં પૈસા ખર્ચાવતા નથી.
સર્જન, ઓન્કોલૉજિસ્ટ, રેડિયોલૉજિસ્ટ અને પૅથૉલૉજિસ્ટનું ટ્યુમર બોર્ડ પરિણામો સાથે વાંચે છે. તમને ઘણા અભિપ્રાયને બદલે એક જ સ્પષ્ટ માર્ગ મળે છે.
તપાસ પછી શું થાય એ સ્ટેજ પર આધારિત છે. દરેક સ્ટેજ માટે અલગ પાનું છે.
બધાં સ્કેન ડિસ્ક કે ફોનમાં, દરેક રિપોર્ટ, લોહીની તપાસ અને જૂના કાગળો લાવો. સારો CT ફરી કરાવશો નહીં; તેમાં ઘણી વાર સમય અને પૈસા વેડફાય છે.
પહેલી તપાસ pancreas-protocol CT સ્કેન છે. તે કોન્ટ્રાસ્ટ સાથે અનેક તબક્કામાં અને પાતળા સ્લાઇસથી થાય છે, એટલે ગાંઠ અને લોહીની નળીઓ સાથેનો તેનો સંબંધ દેખાય છે. સામાન્ય વિકલ્પ MRCP સાથે MRI છે.
ના. CA 19-9 મદદરૂપ માર્કર છે, પણ પિત્તનળી બંધ હોય તો વધારે આવે અને કેટલાક કેન્સરમાં સામાન્ય રહે. તે સારવાર પછી સરખામણી માટે વપરાય છે, એકલું નિદાન કરવા માટે નહીં.
દરેક વાર નહીં. CTમાં ગાંઠ સ્પષ્ટ રીતે કાઢી શકાય એવી દેખાય તો સર્જન સીધા ઓપરેશન પર જઈ શકે. પહેલાં કીમોથેરાપી હોય, કે ચિત્ર બીજી બીમારી જેવું લાગે, ત્યારે બાયોપ્સી જોઈએ.
અનુભવી હાથમાં જોખમ ઓછું છે. બેભાનની દવા આપીને જઠરમાંથી અલ્ટ્રાસાઉન્ડવાળી પાતળી નળી નાખવામાં આવે છે અને પાતળી સોયથી નમૂનો લેવાય છે. ગંભીર તકલીફ ઓછી થાય છે.
નાના કાણાંથી કેમેરા નાખીને પેટની અસ્તર અને લીવરની સપાટી જોવાય છે. સ્કેનમાં ન દેખાતો નાનો ફેલાવો મળે છે, જેથી ફાયદો ન થાય એવું મોટું ઓપરેશન કરાતું નથી.
ના. ફેલાવાની શંકા હોય એવા પસંદગીના દર્દીમાં તે વપરાય છે. મુખ્ય સ્કેન pancreas-protocol CT જ રહે છે.
સામાન્ય રીતે નહીં. તાજેતરનો સારો pancreas-protocol CT પૂરતો છે. ફોટા અને રિપોર્ટ લાવો; બીજું કંઈ જોઈશે તો સર્જન કહેશે.
કેટલાક સ્વાદુપિંડના કેન્સર કુટુંબમાં ચાલે છે કે ખાસ દવાઓને પ્રતિસાદ આપે છે. ગાંઠની અને ક્યારેક લોહીની તપાસથી સારવારની દિશા મળે છે અને સગાંને સલાહ જોઈએ કે નહીં તે ખબર પડે છે.
આખી સારવારના માર્ગ માટે સ્વાદુપિંડના કેન્સરની સારવાર પાનું જુઓ. મુસાફરી પહેલાં પ્રશ્નો હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
સ્કેનમાં સ્વાદુપિંડમાં ગાંઠ દેખાઈ છે, અથવા આંખો પીળી છે અને કારણ સમજાતું નથી? Dr Harsh Shah તમારા રિપોર્ટ જુએ છે અને સમજાવે છે કે કઈ તપાસ બાકી છે અને કયા ક્રમમાં કરવી. તમારી પાસે જેટલાં સ્કેન, રિપોર્ટ અને ડિસ્ચાર્જ પેપર હોય એ બધાં સાથે લાવો. ફોન પણ કરી શકો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલી શકો. અપોઇન્ટમેન્ટ માટે કૉલ કરો WhatsApp પર બુક કરો Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.