Skip to main contentDr. Jivraj Mehta Hospital · વાસણા, અમદાવાદ
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
હોજરી, duodenum અને અન્નનળીમાંથી લોહી વહેવું — emergency સંભાળ, endoscopy, varices નો રસ્તો, radiology અને operation · Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad
Last updated: 21-Oct-2026
લોહીની ઊલટી થાય, કે કાળો ચીકણો મળ પડે, એનો અર્થ છે કે હોજરી, duodenum કે અન્નનળીમાંથી લોહી આવે છે. આ emergency છે.
પહેલા કલાકો નિદાન પાછળ નહીં, દર્દીની હાલત સુધારવા પાછળ જાય છે: નસમાં પ્રવાહી, લોહીની તપાસ, જરૂર પડે તો લોહી, અને નસમાં acid ઘટાડતી દવા.
મોટા ભાગના લોકોને operation કરાવવું પડતું નથી. એક દિવસની અંદર થતી endoscopy લોહી ક્યાંથી આવે છે તે શોધે અને તે જ બેઠકમાં સારવાર કરે છે.
Dr. Jivraj Mehta Hospital. પાચનતંત્રની સર્જરીમાં બે ઉચ્ચ ડિગ્રી, અને હોજરી, આંતરડાં અને liver ની સર્જરીનો અઢાર વર્ષનો અનુભવ. Emergency સંભાળ, endoscopy, blood bank, radiology અને સર્જરી એક જ રસ્તામાં છે, એટલે લોહી વહેતું હોય ત્યારે કોઈ referral ની રાહ જોવી પડતી નથી.
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Stomach & Gastro Surgeon · Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad
નાના આંતરડાંની ઉપરથી આવતું લોહી રસ્તામાં પચી જાય છે. એટલે જ મળ કાળો, ચીકણો અને ઉગ્ર વાસવાળો થઈ જાય છે.
| શું દેખાય છે | એનો સામાન્ય અર્થ |
|---|---|
| ઊલટીમાં તાજું લાલ લોહી. | લોહી અત્યારે ઝડપથી વહે છે. આ ચિહ્નોમાં આ વધુ તાકીદનું છે. |
| ઊલટી કોફીના ભૂકા જેવી દેખાય. | લોહી હોજરીમાં થોડો વખત રહ્યું અને acid થી બદલાયું છે. |
| કાળો, ચીકણો, ઉગ્ર વાસવાળો મળ. | હોજરી, duodenum કે અન્નનળીમાંથી આવેલું પચેલું લોહી. |
| નીચેથી લાલ લોહી, સાથે ચક્કર અને ઝડપી નાડી. | આ પણ ઉપરથી વહેતું ભારે લોહી હોઈ શકે. હરસની તકલીફ હોવી જરૂરી નથી. |
| ફક્ત થાક અને haemoglobin ઓછું. | ધીમું, છૂપું લોહી ઘટવું. Endoscopy જોઈશે, પણ આજ રાતે નહીં. |
અડધી સારવાર પામેલા દર્દીને દોડાવીને endoscopy કરવાથી કંઈ મળતું નથી. પહેલો કલાક નસના પ્રવાહી, લોહીની તપાસ અને શ્વાસના રસ્તાનો છે.
બે વાત જાણીજોઈને કરવામાં આવતી નથી. Tranexamic acid, જે ઘણા માગે છે, આંતરડાંના લોહી માટે વપરાતી નથી; મોટા અભ્યાસમાં એનો ફાયદો મળ્યો નહીં અને ગંઠાવાની તકલીફ વધી. અને liver ના દર્દીમાં plasma કે platelet આંકડો સુધારવા માટે ચઢાવાતાં નથી, કારણ કે તે જથ્થો વધારે છે અને liver ની શિરાઓનું દબાણ ફરી ઊંચું ચઢાવે છે.
Haemoglobin ને સામાન્ય આંકડા સુધી પહોંચાડવું નુકસાનકારક છે. ઓછું લોહી, મોડું, ચઢાવવાથી ફરી લોહી વહેવાનું ઘટે છે અને જીવવાની તક સુધરે છે.
| કઈ હાલત | શું કરાય |
|---|---|
| Haemoglobin સાત આસપાસ, બાકી હાલત સ્થિર. | લોહી ચઢાવાય, પણ માફક આંક સુધી, સામાન્ય આંક સુધી નહીં. |
| હૃદયની જૂની તકલીફ, કે લોહી વહેતી વખતે છાતીમાં દુખાવો. | આંક થોડો ઊંચો રખાય. હૃદયને વધારે છૂટ જોઈએ. |
| અત્યારે નજરે ભારે લોહી વહે છે. | જેટલું જાય તેટલું ચઢાવાય, નાડી અને blood pressure જોઈને. |
| Warfarin કે નવી લોહી પાતળી કરતી દવાથી પાતળું લોહી. | જીવનું જોખમ હોય તો તેની અસર ઉલટાવાય, cardiologist કે haematologist સાથે. |
| Platelet ઓછાં અને લોહી વહે છે. | Platelet ચઢાવાય. Liver ની બીમારીમાં ફક્ત આંકડો સુધારવા નહીં. |
દાખલ થયાના એક દિવસની અંદર endoscopy કરવાનું લક્ષ્ય છે, નસનું પ્રવાહી પોતાનું કામ કરી લે પછી. એથી વહેલું કરવાથી ફાયદો થતો નથી.
| Endoscopy માં ulcer માં શું દેખાય | એનો અર્થ | ત્યાં જ સારવાર |
|---|---|---|
| ધમનીમાંથી લોહી ઊડે છે. | બધામાં વધુ જોખમ. અત્યારે વહે છે. | હા, બે રીત સાથે. |
| તળિયેથી લોહી ઝમે છે. | ઊંચું જોખમ. | હા, બે રીત સાથે. |
| તળિયે લોહીની નળી દેખાય, વહેતી નથી. | ફરી શરૂ થવાનું ઊંચું જોખમ. | હા, બે રીત સાથે. |
| તળિયે ગંઠાયેલું લોહી ચોંટેલું છે. | વચલું જોખમ. ગંઠો ઘણી વાર નળી છુપાવે છે. | સામાન્ય રીતે ગંઠો ધોઈ કાઢી, પછી નળીની સારવાર. |
| સપાટ કાળો ડાઘ. | ઓછું જોખમ. | નહીં. ગોળી, અને ખોરાક શરૂ થઈ શકે. |
| ચોખ્ખું, ફીકું તળિયું. | ઘણું ઓછું જોખમ. | નહીં. આવા ઘણા લોકો વહેલા ઘરે જાય છે. |
એક નિયમ બાકીના બધા કરતાં વધુ કામનો છે. પાતળા adrenaline નું એકલું ઇન્જેક્શન કદી પૂરતું નથી. એની સાથે ગરમી કે clip જોઈએ.
ઊંચા જોખમવાળો ulcer સીલ થયા પછી ત્રણ દિવસ નસમાં ઊંચા ડોઝની acid ઘટાડતી દવા અપાય, અને દર્દી monitor વાળી પથારીમાં રહે. એ મુદત કારણ સાથે પસંદ કરેલી છે — બીજી વાર લોહી વહેવાનું મોટા ભાગે એ જ ગાળામાં થાય છે. બે જગ્યાના ulcer જૂના તકલીફ કરનારા છે. Duodenum ની પાછલી દીવાલનો ulcer એક મોટી ધમની પર બેસે છે, અને હોજરીના નાના વળાંકમાં ઊંચે બેસતો ulcer બીજી ધમની પર. બંનેની જાણ radiologist અને surgeon ને વહેલી કરાય છે.
ઉપરથી લોહી વહેવાનાં લગભગ બધાં કારણ benign હોય છે. Endoscopy મિનિટોમાં તેમને જુદાં પાડે, અને તેમની સારવાર એકબીજાને બદલે ચાલતી નથી.
| કારણ | કેવું વર્તે | શું જોઈએ |
|---|---|---|
| હોજરી કે duodenum નો peptic ulcer. | સામાન્ય કારણ. H. pylori જીવાણુ અને દુખાવાની ગોળી સાથે સંબંધ. | Endoscopy ની સારવાર, acid ઘટાડતી દવા, જીવાણુની સારવાર. |
| અન્નનળી કે હોજરીમાં varices. | Liver ના લોહીના વહેણનું દબાણ વધવાથી ફૂલેલી શિરાઓ. | સાવ અલગ રસ્તો. રબરની રિંગ કે gum, સાથે દવા. |
| અન્નનળી અને હોજરીના સાંધા પર ચીરો. | જોરદાર ઊલટી કે ઓકાર પછી. મોટા ભાગે જાતે બેસી જાય. | નજર રાખવી, અને વહેતું રહે તો જ સારવાર. |
| અંદરની પરતમાં ઘસરકા અને સોજો. | દુખાવાની ગોળી, દારૂ, intensive care માં ભારે બીમારી. | દવા. Endoscopy ની સારવાર ભાગ્યે જોઈએ. |
| પરતમાં અસામાન્ય ઝીણી નળીઓ. | વારંવાર ધીમું લોહી, ઘણી વાર મોટી ઉંમરે કે કિડનીની બીમારીમાં. | Endoscopy થી સીલ કરવું, ક્યારેક એક વારથી વધુ. |
| હોજરી કે અન્નનળીની ગાંઠ. | ઘણાં કારણોમાંનું એક, અને સામાન્ય નહીં. મોટે ભાગે ધીમું લોહી અને વજન ઘટવું. | પહેલાં biopsy, અને પછી સાવ જુદો રસ્તો. |
હોજરીમાં જ બેસેલા દરેક ulcer માંથી endoscopy વખતે biopsy લેવાય, અને ulcer ન ભરાયો હોય તો પછી ફરી લેવાય. આ શિસ્તમાં છૂટ નથી.
Varices એ liver ના દબાણની તકલીફ છે, acid ની નહીં. પહેલા કલાકોનું લગભગ દરેક પગલું જુદું છે, અને ક્રમ મહત્ત્વનો છે.
| પગલું | કેમ એ પહેલું |
|---|---|
| આંતરડાંની લોહીની નળીઓ સંકોચતી દવા, મોટે ભાગે terlipressin. | એ લોહી ધકેલતું દબાણ ઘટાડે. શંકા પર શરૂ કરીને થોડા દિવસ ચાલુ રખાય. |
| Antibiotic, મોટે ભાગે ceftriaxone. | મરજીની વાત નથી. Liver ના દર્દીમાં એ ફરી લોહી વહેવાની અને મૃત્યુની બંને શક્યતા ઘટાડે. |
| ભારે ઊલટી કે ભાન ઓછું હોય તો શ્વાસની નળી. | આ જૂથમાં ફેફસાંમાં લોહી જવું મૃત્યુનું મોટું ટાળી શકાય એવું કારણ છે. |
| પ્રવાહી સાચવીને, અને આંકડો સુધારવા plasma નહીં. | વધારે ભરવાથી liver નું દબાણ ફરી ચઢે અને શિરા ફરી ખૂલે. |
| લગભગ અડધા દિવસમાં endoscopy. | Ulcer કરતાં વહેલી, કારણ કે લોહી ઝડપથી જાય છે. |
Endoscopy માં શિરાની જગ્યા સાધન ઠરાવે છે. અન્નનળી માટે રબરની રિંગ, હોજરીની ટોચની શિરા માટે ચોંટતું gum.
થોડા કિસ્સામાં endoscopy હારી જાય છે. ત્યારે આગળ વધવાનો ક્રમ નક્કી છે, અને operation એ ક્રમના છેડે છે, વચ્ચે નહીં.
| Operation જોઈએ તો | શું કરાય |
|---|---|
| Duodenum ની પાછલી દીવાલનો વહેતો ulcer. | Duodenum ખોલીને ધમની ઉપર, નીચે અને તેની શાખા પર બાંધાય, જેથી કોઈ વહેણ બાકી ન રહે. |
| હોજરીનો વહેતો ulcer. | Ulcer કાપીને તપાસ માટે મોકલાય, કે નીચેથી ટાંકા લઈ બંધ કરાય. મોટો હોય તો હોજરીનો ભાગ કાઢવો પડે. |
| લોહી ક્યાંથી આવે છે તે નક્કી ન થાય. | દબાણ આપીને કાબૂમાં લેવું, પછી દર્દી સ્થિર થાય ત્યારે ફરી theatre કે radiology. |
| Varices, અને shunt ની સગવડ પહોંચમાં નથી. | અનુભવી હાથે shunt નું operation કે devascularisation. અહીં emergency સર્જરીનું જોખમ ઊંચું છે. |
H. pylori જીવાણુની સારવાર emergency ઓરડાના કોઈ પણ પગલાં કરતાં વધુ ફરી-લોહી-વહેવું રોકે છે. એ સારવારનો ભાગ છે, વધારાની વાત નહીં.
| લોહી પાતળી કરતી કે દુખાવાની દવા | સામાન્ય સલાહ |
|---|---|
| હૃદયના હુમલા કે stent પછી લેવાતી ઓછા ડોઝની aspirin. | ચાલુ રખાય, કે થોડા દિવસમાં ફરી શરૂ થાય, સાથે acid ની ગોળી. ડર્યા વગર બંધ કરવાથી જે બચે તેથી વધુ જીવ જાય છે. |
| હૃદયની તકલીફ વગર, ખાલી સાવચેતી માટે લેવાતી aspirin. | મોટે ભાગે બંધ. તેનું કારણ નબળું હતું. |
| તાજા stent પછી બે antiplatelet દવા. | Aspirin ચાલુ રહે. બીજી દવાનો સમય cardiologist સાથે નક્કી થાય, જાતે કદી નહીં. |
| Warfarin કે નવી લોહી પાતળી કરતી દવા. | લોહી વહેતી વખતે બંધ, અને લોહી પાકું બંધ થયા પછી નક્કી કરેલી તારીખે ફરી શરૂ. |
| દુકાનેથી લીધેલી સામાન્ય દુખાવાની ગોળી. | બંધ. બદલામાં મોટે ભાગે paracetamol. અમારે ત્યાં આ જ ટાળી શકાય એવું સામાન્ય કારણ છે. |
લોહી વહેવામાં નુકસાન મોટે ભાગે શરીરની બીજી બીમારીઓથી અને ફેફસાંમાં લોહી જવાથી થાય છે, લોહી ખૂટી જવાથી નહીં.
| જોખમ | એનો અર્થ, અને શું રોકે |
|---|---|
| ફેફસાંમાં લોહી જવું. | છાતીનો infection, ક્યારેક વધુ ગંભીર. ભારે ઊલટી કે ઝોકાં હોય ત્યારે શ્વાસનો રસ્તો વહેલો સાચવવાથી ટળે. |
| ફરી લોહી વહેવું. | થોડા લોકોમાં, મોટે ભાગે પહેલા ત્રણ દિવસમાં. પહેલાં ફરી endoscopy, પછી catheter નો રસ્તો. |
| ગરમીની સારવાર વખતે કાણું. | ઓછું બને. Duodenum ની દીવાલ પાતળી છે. તરત ઓળખાય અને surgeon કે radiologist સંભાળે. |
| Catheter થી નળી બંધ કર્યા પછી. | Dye કિડની પર ભાર આપે, અને પાસેની નળી ભૂલથી બંધ થઈ શકે. પસંદગીની રીતે બંને ઓછાં બને. |
| Operation પછી. | ટાંકા પરથી leak, પેટમાં રસી, ટાંકા ખૂલવા, કે ફરી theatre. Shock, મોડું આવવું અને બીજી બીમારીઓ સાથે મૃત્યુનું જોખમ ઝડપથી વધે છે. |
| Gum કે રિંગ પછી. | Gum ભાગ્યે ફેફસાં સુધી જઈ શકે. રિંગની જગ્યાએ ulcer પડીને એક-બે અઠવાડિયે વહી શકે. |
| Liver ના shunt પછી. | Liver ને ટાળીને જતા ઝેરથી ભાન ઓછું થવું. એની સારવાર છે, અને shunt સાંકડો કરી શકાય. |
લોહી બંધ થાય એટલે વાત પૂરી થતી નથી. કારણ દૂર થાય અને દૂર થયું છે એ સાબિત થાય ત્યારે પૂરી થાય છે.
| ક્યારે | શું થાય |
|---|---|
| દવાખાનું છોડતાં પહેલાં. | જીવાણુનો કોર્સ લખાય અને સમજાવાય, દુખાવાની ગોળી બંધ કે ઢાંકેલી, અને આગલી endoscopy ની તારીખ લખેલી. |
| છ-આઠ અઠવાડિયે. | જીવાણુ ગયો કે નહીં તે માટે શ્વાસ કે મળની તપાસ, પહેલાં acid ની ગોળી બંધ કરીને. |
| બે-ત્રણ મહિને, હોજરીનો ulcer. | Ulcer ભરાયો છે એ સાબિત કરવા ફરી endoscopy, ન ભરાયો હોય તો નવી biopsy. |
| Varices, દર બે-ચાર અઠવાડિયે. | શિરાઓ પૂરી બંધ થાય ત્યાં સુધી રિંગની બેઠકો, પછી લાંબા ગાળે તપાસ. |
| લાંબા ગાળે. | પૂછ્યા વગર દુખાવાની ગોળી નહીં. કાળો મળ કે ચક્કર ફરી આવે તો એ જ દિવસે જણાવવું. |
★★★★★
“I am very thankful to Dr. Harsh Shah for treating me for gallstone disease and performing my laparoscopic cholecystectomy. The entire treatment and surgery were handled very professionally. Dr. Harsh Shah explained everything clearly and made me feel comfortable throughout the process. My recovery has been very good, and I am extremely satisfied with the care I received. Highly recommended for laparoscopic and gastrointestinal surgery.”
— Akshaya Shaw, Google review
★★★★★
“We consulted Dr Harsh shah for my Husband as having cyst . surgery was done by Doctor very successfully. today we got discharged. our experience with sir was very good . he is very cooperative, explained about diagnosis very calmly. well Experienced, good Doctor . also thanks to Roshani maam for good cooperation. Thanks sir Dr Priyanka Prajapati”
— Priyanka Prajapati, Google review
આ review Google પર જેમ લખાયા છે તેમ જ મૂક્યા છે. એમાંનો એકેય હોજરીમાંથી લોહી વહેવા વિશે નથી, કારણ કે અમારા record માં એવો review નથી.
રસ્તામાં જે જોઈએ તેટલો ખર્ચ થાય. કોઈ પણ આયોજિત દાખલ થવા, procedure કે ખાસ scan પહેલાં લખેલો અંદાજ અપાય છે.
આ રસ્તાનો મોટો ભાગ સહેલાઈથી મળે છે અને મોંઘો નથી. Acid ની દવા, જીવાણુનો કોર્સ અને રિંગની બેઠકો બધે ચાલે છે. મોંઘો છેડો catheter નો રસ્તો અને liver નો shunt છે, અને પ્રામાણિક વાત એ છે કે બંને મોટાં દવાખાનાંમાં જ છે. અમે એ વહેલું કહી દઈએ છીએ, રાતે બે વાગ્યે શોધવાને બદલે. Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad મોટા insurer અને cashless સુવિધા સાથે કામ કરે છે, અને તેની કચેરી pre-authorisation સંભાળે છે. જૂનો દરેક scope report, scan, liver ના report, દુખાવાની ગોળી સહિતની દવાની યાદી, insurance card અને ઓળખપત્ર સાથે લાવો.
એને emergency જ ગણો. થોડું લોહી પણ એવી નળીની પહેલી નિશાની હોઈ શકે જે હવે ભારે વહેવાની છે. એ જ દિવસે endoscopy ની સગવડવાળા દવાખાને જાઓ, અને જાતે વાહન ચલાવીને નહીં.
કારણ કે વધારે ચઢાવવાથી હાલત બગડે છે. પરિભ્રમણ સામાન્ય આંક સુધી ભરવાથી ગંઠા પર દબાણ વધે અને નળી ફરી ખૂલે. માફક આંક રાખવાથી ફરી લોહી વહેવાનું ઘટે છે અને જીવવાની તક સુધરે છે.
લોહી બંધ થયા પછી મોટે ભાગે હા, સાથે acid ની ગોળી રાખીને. સાવચેતીમાં બંધ કરવાથી જે બચે તેથી વધુ હૃદયના જીવ જાય છે. હૃદયની તકલીફ વગર લેવાતી aspirin અલગ વાત છે અને તે મોટે ભાગે બંધ થઈ શકે.
કારણ કે હોજરીનો ulcer અને હોજરીની શરૂઆતની ગાંઠ endoscopy માં સરખાં દેખાઈ શકે. તેમને ફક્ત પેશી જુદાં પાડે છે. લગભગ બે-ત્રણ મહિને બીજી endoscopy સાબિત કરે છે કે ulcer ભરાઈ ગયો.
થઈ શકે, અને એટલે જ લોહી વહ્યા પછીનો કોર્સ એટલો મહત્ત્વનો છે. જીવાણુ દૂર કરવો, તે ગયો છે એ સાબિત કરવું, અને પૂછ્યા વગર દુખાવાની ગોળી કદી ન લેવી — આ ત્રણ એને પાછું આવતું રોકે છે.
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Dr Jivraj Mehta Marg, Vasna, Ahmedabad 380007.
Emergency સંભાળ, therapeutic endoscopy, intensive care, interventional radiology અને સર્જરી.
Google: Dr Harsh Shah · 4.94 · 18 reviews
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad સુધીનો રસ્તો · WhatsApp +91-63555-64601
આખા ગુજરાત, દક્ષિણ રાજસ્થાન અને પશ્ચિમ મધ્ય પ્રદેશથી લોકો અમદાવાદ આવે છે.
ઘરમાં કોઈને લોહીની ઊલટી થઈ, કે કાળો ચીકણો મળ પડ્યો? આ appointment ની વાત નથી, આજની વાત છે. જ્યાં endoscopy ની સગવડ હોય ત્યાં પહેલાં પહોંચો, પછી ફોન કરો. જૂનો scope report, scan કે liver ના report હોય તો મોકલી દો, જેથી બેઠક વાંચેલા report થી શરૂ થાય. ફોન +91-63555-64601 · Report સાથે લાવો
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.