WhatsApp Skip to main content

Dr. Harsh J Shah

શૌચમાં લોહી: પહેલાં જગ્યા શોધો, પછી ઓપરેશન

Dr Harsh Shah · Gastro & Cancer Surgeon · Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar અને Gota OPD, Ahmedabad

નીચલા પેટમાંથી થતું bleeding એટલે મોટા આંતરડા (large intestine) માંથી, અથવા નાના આંતરડા (small intestine) ના એવા ભાગમાંથી આવતું લોહી જ્યાં સામાન્ય scope પહોંચતું નથી. મોટા ભાગના કિસ્સામાં આ લોહી જાતે બંધ થઈ જાય છે અને બહુ ઓછા દર્દીને ઓપરેશન કરાવવું પડે છે. પણ એક વાત હંમેશાં જરૂરી છે — લોહી બરાબર ક્યાંથી આવે છે એ જાણવું. કારણ કે આ તકલીફમાં સૌથી ખરાબ પરિણામ એ છે કે અનુમાન પર આંતરડાનું ઓપરેશન થઈ જાય. Dr Harsh Shah Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre માં આ કામ એ જ ક્રમમાં કરે છે જે આજનું evidence કહે છે: પહેલાં દર્દીને સ્થિર કરવો, પછી નક્કી કરવું કે સ્રોત ઉપર છે કે નીચે, પછી bleeding point શોધવો, બને ત્યાં સુધી scope કે catheter થી જ સારવાર કરવી, અને ઓપરેશન માત્ર એવી જગ્યા પર કરવું જે શોધાઈ ચૂકી હોય.

Dr Harsh Shah કોણ છે

Dr Harsh Shah, gastro અને cancer surgeon, Ahmedabad

Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Gastro & Cancer Surgeon
· Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar · Gota OPD, Ahmedabad

Surgical gastroenterology માં બે વાર degree અને મોટા કેન્દ્રોમાં તાલીમ — Dr Harsh Shah પાસે એવા દર્દીઓ આવે છે જેમનું bleeding બંધ નથી થતું, જેમની બે scope માં કશું મળ્યું નથી, અથવા જેમને સ્રોત શોધ્યા વગર જ આંતરડાનું ઓપરેશન કરાવી લેવાનું કહેવાયું છે. અહીં જેટલું કામ જરૂરી ઓપરેશન કરવાનું છે, એટલું જ બિનજરૂરી ઓપરેશન અટકાવવાનું પણ છે. Gota clinic પર Google rating 4.89, કુલ 216 reviews; Apollo Hospital, Bhat listing પર 4.94, કુલ 17 reviews.

નીચલા આંતરડાનું bleeding એટલે શું, અને શું નહીં

શૌચ વાટે પડતું તાજું કે કાળું લોહી મોટે ભાગે મોટા આંતરડામાંથી આવે છે — diverticular disease, આંતરડાની દીવાલમાંની નબળી નસો જેને angiodysplasia કહે છે, આંતરડાના એક ભાગમાં લોહીનો પુરવઠો ઘટી જવો, colitis, અથવા polyp કાઢ્યા પછી રહી ગયેલી જગ્યા. જો colonoscopy અને gastroscopy બંને ચોખ્ખાં હોય તો સ્રોત મોટે ભાગે નાના આંતરડામાં હોય છે — જેને હવે small bowel bleeding કહેવાય છે, જૂનો શબ્દ obscure bleeding નહીં. નામ બદલાયું એનું કારણ પણ કામનું છે: આવા ઘણા કિસ્સામાં લક્ષણનું મૂળ સામાન્ય scope ની પહોંચમાં જ હતું અને પહેલી વાર નજર ચૂકી ગઈ હતી.

બે પરિસ્થિતિઓ અહીં સારવાર પામતી નથી. Liver ની બીમારીમાં varices માંથી થતું bleeding જુદી જ emergency છે અને એનો રસ્તો અલગ છે. અને હરસ (piles), ચીરા (fissure) અને ભગંદર (fistula) ની સારવાર આ unit માં થતી નથી — એવા દર્દીઓને colorectal service પર મોકલવામાં આવે છે, પણ એક કડક શરત સાથે.

ઉપરના આંતરડાની તપાસ કર્યા વગર, લોહીની ઉણપ (anaemia) કે મોટા પ્રમાણમાં ગયેલા લોહીનું કારણ કદી હરસ પર ઢોળી દેવાતું નથી. એક surgeon તરીકે કહું — હરસ એટલી સામાન્ય તકલીફ છે કે જેના આંતરડામાં ખરું lesion હોય એને પણ હરસ હોય જ. જે દેખાય એના પર દોષ મૂકીને અટકી જવું, એ જ રીતે સારવારલાયક lesion એક-એક વર્ષ સુધી છૂટી જાય છે. ઉંમર આધેડ પછીની હોય, અથવા iron ની ઉણપ, વજન ઘટવું કે શૌચની આદત બદલાવી હોય, તો ગુદા પાસે ગમે તે દેખાય — આખા colon ની તપાસ થાય જ છે.

જે નિયમ મોટી ભૂલ અટકાવે છે

જે દર્દીની નાડી ઝડપી ચાલતી હોય અને blood pressure પડતું હોય, એને નીચેથી પડતું તાજું લાલ લોહી — એ જ્યાં સુધી સાબિત ન થાય ત્યાં સુધી પેટ (stomach) કે duodenum માંથી આવતું bleeding ગણાય છે. ઉપરના ભાગનું જોરદાર bleeding આંતરડામાં એટલું ઝડપથી ઊતરે છે કે નીચે તાજા લાલ લોહી તરીકે જ દેખાય. આવા દર્દીની પહેલી તપાસ upper endoscopy છે. એને bowel preparation અને colonoscopy ની લાઇનમાં મૂકવો એટલે એ જ કલાકો ગુમાવવા જેમાં ખરો bleeding point મળી શક્યો હોત.

આ એક જ ભૂલ છે જે બચી શકાય એવી પરિસ્થિતિને જીવલેણ બનાવી દે છે. એટલે જ કોઈ પણ દર્દી refer થઈને આવે ત્યારે Dr Harsh Shah નો પહેલો સવાલ colonoscopy માં શું દેખાયું એ નહીં, પણ લોહી પડ્યું ત્યારે નાડી અને blood pressure કેવાં હતાં એ હોય છે.

કઈ તપાસ પહેલાં, કયા ક્રમમાં

કઈ તપાસ પહેલાં કરવી એ દર્દી કેટલો સ્થિર છે એના પરથી નક્કી થાય છે, કઈ તપાસ સહેલાઈથી ગોઠવાય એના પરથી નહીં. જે દર્દી અત્યારે bleeding કરતો હોય અને અસ્થિર હોય એને CT angiography કરાય — એમાં લોહી બહાર નીકળતું દેખાય છે અને radiologist ને નસ બંધ કરવા માટેની જગ્યા મળી જાય છે. જેનું bleeding ધીમું પડી ગયું હોય એને બરાબર bowel preparation પછી colonoscopy કરાય — રાતના અંધારામાં નહીં.

પરિસ્થિતિપહેલાં શું
અસ્થિર દર્દી, bleeding ચાલુપહેલાં resuscitation, પછી CT angiography, પછી catheter થી નસ બંધ કરવી
તાજું લાલ લોહી અને નાડી ઝડપીપહેલાં upper endoscopy — જ્યાં સુધી નકારાય નહીં ત્યાં સુધી stomach નું bleeding ગણવું
સ્થિર દર્દી, bleeding બંધ કે ધીમુંબરાબર bowel preparation પછી colonoscopy, યોગ્ય સમયે
Colonoscopy અને gastroscopy બંને ચોખ્ખાંSmall bowel pathway — ફરી scope, capsule, પછી balloon enteroscopy
Iron ની ઉણપ, લોહી દેખાતું નથીહરસ પર દોષ મૂકતાં પહેલાં આખા colon અને stomach ની તપાસ

Imaging ની સાથે પહેલી મુલાકાતમાં એ વિગતો નોંધાય છે જે scan જેટલી જ સારવાર નક્કી કરે છે: haemoglobin અને એનો ઘટાડો-વધારો, clotting, kidney અને liver function, અને aspirin, clopidogrel, warfarin કે નવી દવાઓની ચોક્કસ યાદી — સાથે દરેક દવા શા માટે શરૂ થઈ હતી એ કારણ. આ છેલ્લી વિગત માત્ર કાગળિયું નથી; એના પરથી નક્કી થાય છે કે હવે શું કરવું સલામત છે.

Colonoscopy આજે રાત્રે કેમ નથી કરાતી

થોડા સમય પહેલાં સુધી શીખવાતું હતું કે જોખમવાળા દર્દીની colonoscopy એક દિવસમાં કરી લેવી. American College of Gastroenterology એ પોતાની નવી guideline માં એ ભલામણ ઉલટાવી દીધી છે. ઉતાવળે કરેલી colonoscopy થી ફરી bleeding થવાનું ઘટતું નથી અને બીજું કોઈ પરિણામ સુધરતું નથી. સ્થિર દર્દીમાં આવતા પંદર દિવસમાં થયેલી colonoscopy એટલી જ અસરકારક છે જેટલી રાતોરાત કરેલી — અને બરાબર સાફ થયેલા આંતરડાની તપાસ વધુ સલામત છે અને વધુ મળે પણ છે.

ઘરના લોકોને આ વાત ઊંધી લાગે છે, અને એમને સૂચના નહીં પણ સમજણ મળવી જોઈએ. ઉતાવળિયા preparation પછી રાત્રે કરેલી colonoscopy એવા આંતરડામાં જુએ છે જે હજી લોહી અને મળથી ભરેલું હોય — bleeding point દેખાતો નથી અને તપાસ ફરી કરવી પડે છે. રાહ જોવી એ ઢીલ નથી; એ કામની તપાસ અને વ્યર્થ તપાસ વચ્ચેનો ફરક છે.

અપવાદ અસ્થિર દર્દી છે, અને ત્યાં જવાબ endoscopy છે જ નહીં. જેનું bleeding ચાલુ હોય અને શરીરનું circulation ટકતું ન હોય એને CT angiography અને પછી interventional radiologist પાસે લઈ જવાય, જે catheter દ્વારા લોહી વહેતી નસ સુધી પહોંચીને એને બંધ કરે છે. એ ઘડીએ scope ઉપાડવો એટલે ખોટા સમયે ખોટું સાધન.

ઓપરેશન વગર bleeding બંધ કરવું

નીચલા આંતરડાનું મોટા ભાગનું bleeding ઓપરેશન વગર જ કાબૂમાં આવે છે. Colonoscopy દરમિયાન bleeding point પર clip મૂકી શકાય, injection અપાય કે band લગાવાય, અને દીવાલની નબળી નસો argon plasma થી બંધ કરાય. જ્યાં bleeding જોરદાર હોય અને CT પર જગ્યા પકડાઈ હોય, ત્યાં interventional radiologist અંદરથી જ એ નસ બંધ કરે છે. આ દરેક સારવાર lesion જ્યાં છે ત્યાં થાય છે અને આંતરડું આખું રહે છે.

Diverticular bleeding સૌથી સામાન્ય કારણ છે અને સૌથી રાહત આપનારું પણ: સામાન્ય રીતે દુખાવા વગર, જોવામાં ડરામણું, અને મોટા ભાગના કિસ્સામાં જાતે બંધ થઈ જતું. Bleeding point દેખાય તો scope દ્વારા જ સારવાર થાય; bleeding ચાલુ રહે અને જગ્યા પકડાઈ હોય તો નસ બંધ કરાય. માત્ર એક જ ઓળખાયેલા ભાગમાંથી વારંવાર થતું અને લોહી ચઢાવવું પડે એવું bleeding જ એ ભાગ કાઢવાની દલીલ બને છે.

Angiodysplasia માં ઘણી વાર સાધન કરતાં ધીરજ વધુ કામ આવે છે. આ નબળી નસો ફરી ફરી થાય છે, એટલે ઉંમરલાયક કે નબળા દર્દીમાં વારંવારની procedure કરતાં લાંબા ગાળાની iron ની સારવાર વધુ ફાયદો કરે છે. આ તકલીફ હૃદયના સાંકડા થયેલા valve સાથે અને kidney ની બીમારી સાથે જોડાયેલી છે, એટલે હૃદય અને kidney function ને પણ તપાસવામાં આવે છે.

લોહીનો પુરવઠો ઘટવાથી થયેલી તકલીફ મોટે ભાગે સહાયક સારવારથી શમે છે; ઓપરેશન ત્યારે જ જ્યારે આંતરડું લોહી વગર મરી ગયું હોય, પેટમાં infection ફેલાયું હોય, કે પછી સંકોચન રહી ગયું હોય. Polyp કાઢ્યા પછીનું bleeding colonoscopy માં જ બંધ થાય છે. Colitis ની સારવાર bleeding તરીકે નહીં, મૂળ બીમારી તરીકે થાય છે.

લોહી પાતળું કરવાની દવાઓ જે doctor એ શરૂ કરી હોય એમની સાથે જ નક્કી થાય છે, જાતે નહીં; અને bleeding બરાબર બંધ થયા પછી એ દવા ફરી ચાલુ થાય છે — લાંબો સમય બંધ રાખવાથી ગંઠાઈ જવાનું જોખમ સાચું છે, અને એ જોખમને દેખાતા bleeding ના ડર સામે હંમેશાં ઓછું આંકવામાં આવે છે.

જ્યારે સ્રોત નાના આંતરડામાં હોય

Colon અને stomach બંને ચોખ્ખાં હોય ત્યારે ક્રમ નક્કી છે અને એ જ ક્રમમાં ચાલવું પડે. પહેલાં સામાન્ય scope થી ફરી એક વાર તપાસ, કારણ કે આવા ઘણા કિસ્સામાં lesion scope ની પહોંચમાં જ હોય છે અને પહેલી વાર છૂટી જાય છે. પછી video capsule — ગળી જવાનો નાનો camera — પણ સંકોચન નથી એ નક્કી કર્યા પછી જ, કારણ કે સાંકડી જગ્યામાં ફસાયેલો capsule કાઢવો પડે છે. જ્યાં રુકાવટ કે ગાંઠની શંકા હોય ત્યાં પહેલાં CT enterography થાય. પછી balloon enteroscopy lesion સુધી પહોંચીને સારવાર કરે છે અને નિશાની મૂકે છે, જેથી પછી surgeon ને એ જગ્યા મળી રહે.

બે તપાસ ખાસ પરિસ્થિતિમાં ઉમેરાય છે. Bleeding ચાલુ હોય ત્યારે CT angiography કે red-cell scan એ ભાગ પકડી પાડે છે. અને યુવાન દર્દીમાં કારણ વગરના bleeding માં Meckel scan કરાય છે — જન્મથી રહી ગયેલી નાની કોથળી, જેનું નિદાન વર્ષો સુધી એટલા માટે ચૂકી જવાય છે કે પુખ્ત વયે કોઈ એનો વિચાર જ નથી કરતું.

છેલ્લો ઉપાય ઓપરેશન દરમિયાન જ કરાતી enteroscopy છે, જેમાં surgeon અને endoscopist સાથે કામ કરે છે. એ એટલા માટે છે કે table પર પહોંચી ગયેલા દર્દીને પણ અનુમાન પર કપાયેલું આંતરડું નહીં, પણ શોધાયેલો સ્રોત મળે.

ઓપરેશન ક્યારે, અને કઈ ભૂલ ક્યારેય નહીં

ઓપરેશન છેલ્લું પગલું છે, અને એની પહેલાં સ્રોત શોધાવો જોઈએ. જે colonic bleeding એક ઓળખાયેલા ભાગમાંથી વારંવાર થાય અને દરેક વખતે લોહી ચઢાવવું પડે, એમાં એ ભાગ કાઢવામાં આવે છે. Enteroscopy માં નિશાની મૂકેલું નાના આંતરડાનું lesion થોડા ભાગ સાથે કાઢી લેવાય છે. બંને ઓપરેશન એક નિશ્ચિત નિશાન પર થાય છે. જે ક્યારેય નથી કરાતું એ છે — સ્રોત શોધ્યા વગર colon નો ભાગ અનુમાનથી કાઢી નાખવો.

કારણ આ પાનાનું સૌથી અગત્યનું વાક્ય છે. જો સ્રોત મળ્યો જ ન હોય, તો એ બાકી રહેલા colon માં હોવાની શક્યતા એટલી મોટી છે કે દર્દી ફરી bleeding કરે — મોટું ઓપરેશન વેઠ્યા પછી, અને બીજી વાર વધુ નબળો થઈને. ભાગ કાઢ્યા પછી ફરી લોહી પડે ત્યારે કારણ નસીબ નહીં, પણ ખોટો ભાગ કઢાયો એ જ હોય છે.

એક જ પરિસ્થિતિમાં સ્રોત વગર ઓપરેશન થાય છે, અને એ પણ જાણીબૂજીને લેવાયેલો નિર્ણય હોય છે, આદત નહીં. જે દર્દીનું bleeding ધોધમાર હોય અને જગ્યા શોધવાના દરેક પ્રયત્ન નિષ્ફળ ગયા હોય, એમાં આખું મોટું આંતરડું કાઢીને ileostomy મૂકવામાં આવે છે. બીમાર દર્દીમાં એ મોટું ઓપરેશન છે અને જીવનું ખરું જોખમ ધરાવે છે — એટલે એ સમજીને, ઘરના લોકોને કારણ કહીને લેવાય છે, અને એ કોઈ ભાગ પર અનુમાન કરવા જેવું નથી.

ઓપરેશન દૂરબીન (laparoscopic) થી કે ખુલ્લું — એ દર્દીની હાલત નક્કી કરે છે, પસંદગી નહીં: સ્થિર દર્દીમાં આયોજિત, ઓળખાયેલા ભાગનું ઓપરેશન સામાન્ય રીતે દૂરબીનથી થાય છે, જ્યારે ભારે bleeding વાળા અસ્થિર દર્દીમાં જે રસ્તો સૌથી ઝડપી અને સલામત હોય એ લેવાય છે — મોટે ભાગે ખુલ્લું ઓપરેશન. Dr Harsh Shah દરેક complication નામ લઈને પહેલાં સમજાવે છે: સાંધામાંથી leak, હંગામી કે કાયમી stoma, પેટમાં પરુ, આંતરડાં મોડાં ચાલુ થવાં, પછીથી ચોંટવાથી રુકાવટ, ચીરાની જગ્યાએ hernia, અને સ્રોત બરાબર ન ઓળખાયો હોય તો ફરી bleeding. તમારા પોતાના કિસ્સાના આંકડા consent ની વાતચીતમાં રૂબરૂ અપાય છે, website પર નહીં.

રિકવરી, અને રજા પહેલાં શું નક્કી થવું જોઈએ

રજા તારીખ જોઈને નથી અપાતી. એ માટે જોઈએ સ્થિર circulation, ટકેલું haemoglobin, bleeding બંધ — અને સૌથી અગત્યનું, કાં તો નિદાન કાં તો નિદાન સુધી પહોંચવાનો લખેલો plan. કારણ વગરના bleeding સાથે દર્દીને ઘરે મોકલી દેવો અને આગળનું પગલું નક્કી ન કરવું, એ આ તકલીફની સૌથી સામાન્ય ભૂલ છે અને એ ટાળી શકાય એવી છે.

ઘરે જતાં પહેલાં ચાર વસ્તુ તપાસાય છે: નિદાન, અથવા તારીખ સાથે નક્કી થયેલી તપાસ; લોહી પાતળું કરવાની દવા ક્યારે ફરી શરૂ થશે અને એ નિર્ણય કયા doctor નો છે; iron ની સારવાર, જે નિયમિતપણે ભૂલાઈ જાય છે; અને લખેલી ચેતવણી — ફરી લોહી પડે, ચક્કર આવે, બેહોશી લાગે કે નાડી ઝડપી ચાલે તો follow-up ની રાહ જોયા વગર પાછા આવવું.

જેમનું ઓપરેશન થયું હોય એમની રિકવરી enhanced-recovery પ્રમાણે ચાલે છે — વહેલું ખાવાનું, પહેલા દિવસે પથારીમાંથી બહાર, અને stoma હોય તો hospital માં જ એની તાલીમ. એક મહિનાથી દોઢ મહિને haemoglobin અને iron ની તપાસ સાથે follow-up થાય છે, જેથી ખાતરી થાય કે લોહીની ઉણપ સુધરી રહી છે અને બાકી રહેલી દરેક તપાસ ખરેખર થઈ ગઈ છે.

તમારી સારવારનો ક્રમ, પગલાં પ્રમાણે

  1. Consultation નોંધાવો. Colonoscopy અને endoscopy ના report, CT ની images (typed report એકલો નહીં), દરેક haemoglobin નો આંકડો તારીખ સાથે, અને લોહી પાતળું કરવાની દવાઓની યાદી લઈને આવો.
  2. તપાસ અને સારવારનો plan. Bleeding ચાલુ હોય ત્યારે CT angiography; શમી ગયું હોય ત્યારે બરાબર preparation પછી colonoscopy; અને બંને ચોખ્ખાં હોય તો small bowel નો ક્રમ — ફરી scope, સંકોચન નકાર્યા પછી capsule, પછી balloon enteroscopy.
  3. Lesion પર જ સારવાર. Colonoscopy માં clip, injection, band કે argon plasma; bleeding જોરદાર અને જગ્યા પકડાયેલી હોય ત્યાં નસ બંધ કરવી; વારંવાર થતી નબળી નસોમાં iron ની સારવાર.
  4. ઓપરેશન, માત્ર શોધાયેલા સ્રોત પર. ઓળખાયેલો ભાગ કાઢવો, કે નિશાની મૂકેલું નાના આંતરડાનું lesion કાઢવું — આયોજિત રીતે, દવાઓનો plan નક્કી કરીને અને stoma ની શક્યતા હોય ત્યાં જગ્યા પહેલેથી નક્કી કરીને.
  5. Follow-up અને પૂરી રૂઝ. નિદાન અથવા તારીખવાળો plan, iron ની દવા, લોહી પાતળી કરતી દવા ક્યારે શરૂ કરવી એ લખેલું, અને એક-દોઢ મહિને લોહીની ફરી તપાસ.

ખર્ચ, insurance અને admission

આંતરડાના bleeding માટેનું admission મોટે ભાગે emergency હોય છે, એટલે Apollo Hospital, Bhat ની office દાખલ થતાંની સાથે જ cashless pre-authorisation શરૂ કરી દે છે; CGHS અને corporate panel પણ એ જ office મારફતે ચાલે છે. Plan સ્પષ્ટ થતાં લેખિત વિગતવાર અંદાજ અપાય છે. એ અંદાજ બદલાય છે — લોહી ચઢાવવું પડ્યું કે નહીં, CT angiography અને embolisation વપરાયાં કે નહીં, કેટલી endoscopy કરવી પડી, ઓપરેશન થયું કે નહીં, room category અને રોકાણના દિવસો. એટલે phone પર કોઈ એક આંકડો કહી દે, તો એ અનુમાન જ છે.

દર્દીઓ શું કહે છે

★★★★★

“I am writing to express my sincere gratitude for the exceptional care provided by Dr. Harsh Shah and his team. Dr. Harsh Shah is an outstanding expert in intestinal surgery, executing complex procedures with remarkable calm and precision. Dealing with gastrointestinal diseases is incredibly stressful for both patients and their families. In my experience, what sets Dr. Harsh Shah apart is his incredible patience; he takes the time to listen to every question and provides clear, reassuring answers to every concern.”

★★★★★

“I done my stoma closer operation with harsh sir such a nice and kind person never doing miss guide always give right advice polite nature.”

★★★★★

“I had my appendix surgery done by Dr. Harsh Shah, and I am very satisfied with the care I received. Dr. Harsh Shah explained the procedure clearly, performed the surgery smoothly, and ensured I was comfortable throughout my treatment. The recovery has been excellent, and the entire experience was reassuring. I highly recommend Dr. Harsh Shah for his professionalism, expertise, and compassionate care.”

— Dipen Shah, Google review, Apollo Hospital, Bhat listing

— Jigar Jadav, Google review, Gota clinic listing

— Sakina Magar, Google review, Apollo Hospital, Bhat listing

દર્દીઓ જે પૂછે છે

ઘણું લોહી પડ્યું અને પછી જાતે બંધ થઈ ગયું, તો પણ બતાવવું પડે?

હા. આ bleeding જાતે બંધ થઈ જવું એ એની સામાન્ય રીત છે, બધું બરાબર હોવાની નિશાની નહીં. કારણ તો શોધવું જ પડે — એ જ lesion ફરી લોહી કાઢી શકે છે, અને થોડા કિસ્સામાં કારણ એવું હોય છે જેને નિદાન વગર છોડાય નહીં. Bleeding બંધ થયા પછી ઉતાવળ ઘટે છે, જરૂર નહીં.

દાખલ થયો એ રાતે colonoscopy કેમ ન કરી?

કારણ કે ઉતાવળે કરવાથી પરિણામ સુધરતું નથી અને તપાસ બગડે છે. American College of Gastroenterology ની નવી guideline એ જૂની સલાહ ઉલટાવી છે: સ્થિર દર્દીમાં બરાબર સાફ થયેલા આંતરડાની colonoscopy રાતોરાત કરેલી તપાસ જેટલી જ અસરકારક છે, વધુ સલામત છે અને bleeding point મળવાની શક્યતા ઘણી વધારે. અસ્થિર દર્દીની વાત જુદી છે — ત્યાં પહેલું પગલું CT angiography છે, scope નહીં.

ડૉક્ટર કહે છે માત્ર હરસ છે, એટલું પૂરતું?

પૂરતું ત્યારે જ જ્યારે ઉપરના આંતરડાની તપાસ થઈ હોય, અને લોહીની ઉણપનું કારણ તો હરસ કદી ગણાય નહીં. હરસ એટલી સામાન્ય છે કે colon માં ખરું lesion હોય એને પણ હોય જ. હરસ, ચીરા અને ભગંદરની સારવાર આ unit માં થતી નથી — એ colorectal service પર મોકલાય છે — પણ anaemia, વધારે લોહી જવું, વજન ઘટવું, શૌચની આદત બદલાવી કે આધેડ ઉંમર હોય ત્યાં પહેલાં આખા colon ની તપાસ થાય છે.

બે scope માં કશું ન મળ્યું. હવે શું?

હવે small bowel નો ક્રમ શરૂ થાય છે, ક્રમમાં જ: પહેલાં સામાન્ય scope થી ફરી તપાસ, કારણ કે આવા ઘણા lesion પહોંચમાં હોય છે અને પહેલી વાર છૂટી જાય છે; પછી સંકોચન નકાર્યા પછી video capsule; પછી balloon enteroscopy, જે lesion સુધી પહોંચીને સારવાર કરે છે અને નિશાની મૂકે છે. પગલાં કૂદાવવાથી જ દર્દીઓ મહિનાઓ સુધી ફરતા રહે છે.

આંતરડું કાઢવું પડશે? થેલી લગાવવી પડશે?

મોટા ભાગના દર્દીને બેમાંથી એકેય જરૂરી નથી. ઓપરેશન માત્ર શોધાયેલા સ્રોત પર થાય છે અને સામાન્ય રીતે થોડો જ ભાગ કઢાય છે. Stoma ની શક્યતા ત્યારે જ મોટી બને છે જ્યારે ભારે bleeding વાળા દર્દીમાં સ્રોત ન મળે અને આખું મોટું આંતરડું કાઢવું પડે. જો સ્રોત શોધ્યા વગર જ તમને ઓપરેશનનું કહેવાયું હોય, તો બીજો અભિપ્રાય લેવાનો એ જ સમય છે.

Dr Harsh Shah ને ક્યાં મળવું

Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre
Gota, Ahmedabad, Gujarat

Google rating 4.89 · 216 reviews

Get directions

Apollo Hospital
Bhat, Gandhinagar, Gujarat

Google rating 4.94 · 17 reviews

Get directions

Dr Harsh Shah બે જગ્યાએ બેસે છે — Gota, Ahmedabad ની clinic અને Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar.

શૌચમાં લોહી પડે છે, અથવા haemoglobin ઓછું છે પણ કારણ મળતું નથી? Colonoscopy નો report, CT ની images (માત્ર typed report નહીં) અને લોહી પાતળું કરવાની દવાઓની યાદી મોકલો — આટલાથી જ આગળનું પગલું મોટે ભાગે નક્કી થઈ જાય છે. Call +91-63555-64601 · WhatsApp Dr Harsh Shah ની office

Rate this page

Get health updates from Dr Harsh Shah on WhatsApp

Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

Dr. Harsh J Shah
Dr Harsh Shah - Surgical Gastroenterologist and GI Robotic Surgeon, Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.