Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 4 નવેમ્બર 2026
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
GI & Proctology Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
પેલ્વિસમાં મળાશયને પકડી રાખતા આધાર ઢીલા પડે ત્યારે મળાશય નીચે સરકે છે. લાંબો સમય તાણ, પ્રસૂતિ, ઉંમર અને નબળી ચેતા, બધાં આ આધાર પર ભાર વધારે છે.
ડૉક્ટર પહેલાં જુએ છે કે આખી દીવાલ ગોળ ગડીઓમાં બહાર આવી છે કે ફક્ત અંદરનું પડ, ચીરા જેવી ગડીઓમાં. એ એક વાત નક્કી કરે છે કે આ મળાશય બહાર આવવાની તકલીફ છે કે મસા.
મળાશય શરીરની અંદર જ છુપાયેલું પણ રહી શકે છે. તેને ખાસ X-ray કે MRI પર ગ્રેડ અપાય છે, અને સારવાર તમારી તકલીફ પ્રમાણે નક્કી થાય છે, ચિત્ર પ્રમાણે નહીં.
મળાશય બહાર આવવા અને તેની સારવારની પૂરી માહિતી અમારા મળાશય બહાર આવવાની સર્જરી પાના પર છે. આ લેખમાં તે કેમ થાય છે અને તેના પ્રકારો કેવી રીતે પડાય છે, તે સમજાવ્યું છે.
મળાશય આંતરડાનો છેલ્લો ભાગ છે. આ તકલીફમાં તે મોજું ઊંધું વળે તેમ પોતાની અંદર વળી જાય છે, પછી નીચે સરકીને ગુદામાંથી બહાર આવે છે.
કોઈ એક ખામીથી આવું થતું નથી. મળાશયની આસપાસના ઘણા આધાર સાથે ઢીલા પડે છે, અને તાણ કરવાથી ઢીલું આંતરડું નીચે ધકેલાય છે.
| શું નબળું પડે છે | તે સામાન્ય રીતે શું કરે છે | તે ન ટકે ત્યારે શું થાય છે |
|---|---|---|
| મળાશયની આગળનો ખાડો | છીછરો રહે છે | ઊંડો ખાડો આંતરડાને મળાશય પર દબાવવા દે છે |
| ઢીલું, લાંબું મળાશય અને સિગ્મોઇડ આંતરડું | પેલ્વિસના પાછલા ભાગ સાથે બંધાયેલું રહે છે | આંતરડું વળીને અંદર ઊતરી શકે છે |
| પાછળ અને બાજુના જોડાણ | મળાશયને જગ્યાએ પકડી રાખે છે | મળાશય નીચે ઊતરે છે અને વળી જાય છે |
| પેલ્વિસના તળિયાના સ્નાયુનો ઝૂલો | પેલ્વિસની જગ્યા બંધ રાખે અને આંતરડાનો કોણ જાળવે છે | જગ્યા પહોળી થાય છે અને આંતરડું બહાર નીકળી શકે છે |
| ગુદાનો સ્નાયુ અને તેની ચેતા | ગુદા બંધ રાખે છે | મળ કે વાયુ લીક થાય છે, અને મળાશય પરની પકડ ઘટે છે |
મળાશય બહાર આવવાનું દરેક ઓપરેશન આમાંની એક કે વધુ ખામી સુધારવા માટે હોય છે. એટલે સુધારાનો પ્રકાર દરેક વ્યક્તિ મુજબ પસંદ થાય છે.
આ તકલીફ સ્ત્રીઓમાં અને મોટી ઉંમરે ઘણી વધુ જોવા મળે છે. છતાં વર્ષો સુધી તાણ કરનાર, કે ચેતા અથવા પેશીની તકલીફ ધરાવનાર કોઈને પણ થઈ શકે છે.
ડૉક્ટર ગડીઓની ભાત જુએ છે. આખા ગોળ ફરતી ગડીઓ હોય તો મળાશયની આખી દીવાલ બહાર આવી છે. પૈડાના આરા જેવી ગડીઓ હોય તો અંદરનું પડ કે મસા છે.
| લક્ષણ | પૂરું મળાશય બહાર આવવું | અંદરનું પડ કે મસા |
|---|---|---|
| ગડીઓ | આખા ગોળ ફરતી ગડીઓ | પૈડાના આરા જેવી ગડીઓ |
| બહાર આવતાં પડ | મળાશયની દીવાલનાં બધાં પડ | ફક્ત અંદરનું પડ |
| ગાંઠ ફરતે ખાંચો | ગાંઠ અને ગુદા વચ્ચે ખાંચો હોય છે | ઊંડો ખાંચો હોતો નથી |
| શું જોઈએ | મળાશયને જગ્યાએ બાંધતો સુધારો | મસા કે અંદરના પડની સારવાર, મળાશયનો સુધારો નહીં |
બંનેને ભેગાં કરી દેવાં એ સામાન્ય ભૂલ છે. જેને ફક્ત મસા હોય તેને મળાશયના સુધારાનું ઓપરેશન મળે તો એ ખોટું છે, અને ઊલટું પણ એટલું જ ખોટું છે.
અંદરની તકલીફમાં મળાશયની ગડી શરીરની અંદર જ રહે છે. તાણ કરતી વખતે લીધેલો X-ray કે MRI બતાવે છે કે તે કેટલી નીચે જાય છે, અને ડૉક્ટર તેને એકથી પાંચ ગ્રેડ આપે છે.
ગ્રેડ અમને દિશા આપે છે, પણ નિર્ણય તમારી તકલીફ કરે છે. ઊંચો ગ્રેડ હોય પણ ફરિયાદ ન હોય તો ઘણી વાર કંઈ કરાતું નથી, અને નીચા ગ્રેડ સાથે સાચો અવરોધ હોય તો સારવાર જોઈએ.
કંઈક નીચે આવતું લાગે તેવી ઘણી તકલીફો હોય છે, એટલે બરાબર તપાસ જરૂરી છે. ગાંઠના છેડે ગાંઠ કે ઘણા સમયથી રૂઝ ન આવતો ઘા હોય, તો તેને સાદું મળાશય બહાર આવવું ગણી ન લેવાય.
બાળકોમાં કારણ સામાન્ય રીતે જુદું હોય છે, અને ઘણી વાર ઓપરેશન વગર મટી જાય છે. ઓછું પોષણ, લાંબા ઝાડા અને કૃમિ તેની પાછળ હોઈ શકે. ફેફસાં અને આંતરડાની સિસ્ટિક ફાઇબ્રોસિસ નામની બીમારી પણ હોઈ શકે. ડૉક્ટરે આ બધાં તપાસવાં જોઈએ.
મોટી ઉંમરે મળાશય બહાર આવવાનું ભાગ્યે જ જાતે બંધ થાય છે. તે વધતું જાય છે. જેટલો વધુ સમય, તેટલો ગુદાનો સ્નાયુ વધુ ખેંચાય છે અને લીક પણ વધુ લાગે છે.
ના. મસા ગુદાનળીની નરમ ગાદી છે. મળાશય બહાર આવવામાં મળાશયની દીવાલ પોતે, ઘણી વાર ગોળ ગડીઓમાં, બહાર સરકે છે. તપાસથી ફરક પડે છે, અને સારવાર જુદી હોય છે.
પેલ્વિસના નબળા આધાર, લાંબો સમય તાણ, પ્રસૂતિ કે પેલ્વિસનું ઓપરેશન અને ઉંમર, બધાં ભાગ ભજવે છે. ચેતાની બીમારી પણ ઉમેરો કરે છે. મોટા ભાગના લોકોમાં એક કરતાં વધુ કારણ હોય છે.
પ્રસૂતિથી પેલ્વિસનું તળિયું અને તેની ચેતા ખેંચાઈ શકે છે, અને ગર્ભાશય કઢાવવાથી આગળનો આધાર બદલાઈ શકે છે. સ્ત્રીઓમાં ઘણી વધુ થાય છે, પણ પુરુષોને પણ થઈ શકે છે.
હા. ખૂબ તાણ કરનાર કે જેના પેલ્વિસના સ્નાયુ ઢીલા થવાને બદલે કસાય તેવા યુવાનને થઈ શકે છે. બાળકોને પણ થાય છે, પણ તેમની તકલીફ જુદી હોય છે અને ઘણી વાર શમી જાય છે.
મળાશય શરીરની અંદર પોતાની ઉપર વળી જાય છે અને બહાર આવતું નથી. તેનાથી અવરોધ લાગે અને પેટ પૂરું ખાલી ન થાય. તાણ કરતી વખતે લીધેલો ખાસ X-ray કે MRI તે બતાવે છે.
ના. ઘણાં અકસ્માતે મળી આવે છે અને કોઈ તકલીફ કરતાં નથી. સારવાર તમારી તકલીફ પ્રમાણે નક્કી થાય છે, ફક્ત ચિત્ર પરથી નહીં.
બહાર આવતો ભાગ, લીક, લોહી કે અવરોધ લાગે ત્યારે બતાવો. જે ભાગ બહાર રહે, કાળો પડે અને પાછો ધકેલાય નહીં, તેને એ જ દિવસે સારવાર જોઈએ.
મળાશય બહાર આવવાની પૂરી સારવારની શરૂઆત મળાશય બહાર આવવાની સર્જરી પાનાથી કરો. આવતા પહેલાં પ્રશ્ન હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
મળ કરતી વખતે કંઈક બહાર આવે છે, અને એ મસા છે કે બીજું કંઈ, તે સમજાતું નથી? તમારા પ્રશ્નો અને રિપોર્ટ સાથે આવો. Dr Harsh Shah તપાસીને શું થઈ રહ્યું છે તે પગલે પગલે સમજાવશે. ફોન કરો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલો. Call +91-63555-64601 WhatsApp પર સલાહ માંગો
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.