Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 7 નવેમ્બર 2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Bile Duct & Gastro Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
પિત્તનળીની ઈજા લક્ષણો, લોહીની થોડી તપાસ અને સ્કેન ભેગા કરીને પકડાય છે. એક જ તપાસથી વાત પૂરી થતી નથી.
MRCP સ્કેન પિત્તનળીઓનો નકશો દોરે છે. પિત્ત ગળે છે કે નળી બંધ છે, અને ક્યાં, તે તેમાં દેખાય છે.
નકશો પહેલાં આવે, રિપેરનો વિચાર પછી. નકશા વગર કરેલું આયોજન ઈજાની સાચી જગ્યા ચૂકી શકે છે.
કારણો, સારવારના વિકલ્પો અને સંભાળનો પૂરો ક્રમ અમારા પિત્તાશયના ઓપરેશન પછી પિત્તનળીની ઈજા પાનામાં છે. આ લેખ એક જ પ્રશ્નનો જવાબ આપે છે: ઈજા કેવી રીતે પકડાય અને તેનો નકશો કેવી રીતે બને?
સામાન્ય સંકેતો છે: આંખો પીળી થવી, પેટ ફૂલવું કે કડક થવું, ડ્રેનમાં પિત્તના રંગનું પ્રવાહી, તાવ, અને સાદા ઓપરેશન પછી ધીમી રિકવરી.
દૂરબીનથી પિત્તાશયનું ઓપરેશન થયા પછી મોટા ભાગના લોકો સારું અનુભવે છે અને જલદી ઘરે જાય છે. જો તમે બીમાર રહો, કે થોડા દિવસ કે અઠવાડિયા પછી ફરી બીમાર પડો, તો સર્જન કારણ શોધે છે. પિત્તનળીની ઈજા એવું કારણ છે જે ચૂકવું ન જોઈએ.
આ ચિહ્નો રહી ગયેલી પથરી કે ચેપથી પણ થઈ શકે. એટલે જ તપાસ કરાય છે, અને અંદાજ લગાવવો ન જોઈએ.
લિવર ફંક્શન ટેસ્ટ બતાવે છે કે પિત્તનો પ્રવાહ અટક્યો છે કે નહીં. બિલિરૂબિન અને ALP, GGT એન્ઝાઇમ વધે તો નળી અટકી હોવાનો સંકેત મળે છે.
લોહીની ગણતરી અને સોજાના માપ બતાવે છે કે ચેપ છે કે નહીં. રિપોર્ટમાં ચેપ લાગે તો નકશો પૂરો થાય તે પહેલાં જ તેની સારવાર શરૂ થાય છે. ચેપવાળા બીમાર દર્દીને પહેલાં સ્થિર કરાય છે. વિગતવાર રિપેરનું આયોજન પછી થાય છે.
સોનોગ્રાફી અને CT માં પ્રવાહીનો ભરાવો, લિવરની અંદર પહોળી થયેલી નળીઓ કે પેટમાં છૂટું પ્રવાહી દેખાય છે. તે સમસ્યાનો સંકેત આપે છે, પણ નળીનો નકશો આપતા નથી.
સોનોગ્રાફી ઝડપી છે અને પથારી પાસે થઈ શકે. કોન્ટ્રાસ્ટ સાથેનું CT સ્કેન પ્રવાહીના ભરાવાની વધુ વિગત આપે છે અને સર્જનને નક્કી કરવામાં મદદ કરે છે કે ડ્રેન મૂકવું પડશે કે નહીં. નળી ક્યાં કપાઈ છે કે બંધ થઈ છે તે બેમાંથી એક પણ સ્કેન ચોક્કસ બતાવતું નથી.
| તપાસ | શું બતાવે છે |
|---|---|
| લિવર ફંક્શન ટેસ્ટ | પિત્તનો પ્રવાહ અટક્યો છે કે નહીં |
| સોનોગ્રાફી | પેટમાં પ્રવાહી, પહોળી નળીઓ |
| CT સ્કેન | પ્રવાહીના ભરાવાનું કદ અને જગ્યા |
| MRCP સ્કેન | નળીઓનો નકશો, ગળતર કે અવરોધ |
| ERCP | અંદરથી ગળતર, સાથે સારવારની તક |
| PTC (લિવરમાં સોય) | પૂરેપૂરા અવરોધથી ઉપરની નળીઓ |
MRCP એટલે પિત્તનળીઓનું MRI. નળીમાં સોય મૂકવી પડતી નથી અને આખી નળીઓનું ઝાડ દેખાય છે, એટલે તે મોટા ભાગે મુખ્ય સ્કેન બને છે.
સ્કેનમાં દેખાય છે કે ઈજાની ઉપરની નળી ક્યાં પૂરી થાય છે, ખાલી જગ્યા કે સાંકડો ભાગ કેટલો લાંબો છે, અને લિવરની ડાબી-જમણી નળીઓ હજી જોડાયેલી છે કે નહીં. પિત્ત ગળતું હોય ત્યારે નસમાં આપેલો ખાસ કોન્ટ્રાસ્ટ ગળતર પણ બતાવી શકે. આ નકશા પરથી સર્જન સ્ટેન્ટ અને ઓપરેશન વચ્ચે પસંદગી કરે છે.
ગળતરની શંકા હોય ત્યારે ERCP કરાય છે, કારણ કે એ જ તપાસમાં સ્ટેન્ટ મૂકીને ગળતર અટકાવી શકાય. નળી પૂરેપૂરી બંધ હોય ત્યારે લિવરમાં સોયથી PTC તપાસ કરાય છે.
ERCP માં પાતળું દૂરબીન મોં વાટે પિત્તનળીના મુખ સુધી જાય છે અને રંગ ભરાય છે. નળી આંશિક ફાટી હોય તો સ્ટેન્ટ તેને પુલની જેમ સાંધી શકે. નળી પૂરી કપાઈ કે ક્લિપથી બંધ થઈ હોય તો રંગ તેનાથી ઉપર જતો નથી, અને તપાસ ઝાઝી મદદ કરતી નથી.
તે સ્થિતિમાં ચામડી વાટે લિવરની એક નળીમાં બારીક સોય નાખવામાં આવે છે. રંગ ભરાય છે અને પિત્ત બહાર કાઢવા માટે ડ્રેન મૂકી શકાય. આ તપાસ સ્થાનિક બેભાન અને હળવી ઊંઘની દવાથી, સોનોગ્રાફી કે X-ray ની મદદથી થાય છે.
સર્જન ઈજાની જગ્યા અને નુકસાનના પ્રકાર પ્રમાણે ગ્રેડ નક્કી કરે છે. ગ્રેડ નક્કી કરે છે કે ડ્રેન અને સ્ટેન્ટ ચાલશે કે રિપેરનું ઓપરેશન જોઈએ.
સર્જન એ પણ જુએ છે કે ઈજા લિવરની નજીક છે કે નીચે. જેટલી ઉપર, તેટલું રિપેર વધુ સાવચેતીનું. રિપેર પોતે અલગ વિષય છે, જે ઉપરના મુખ્ય પાનામાં છે.
ડિસ્ચાર્જ કાર્ડ, ઓપરેશનની નોંધ, બધા સ્કેન અને લોહીના રિપોર્ટ, અને રાખ્યો હોય તો ડ્રેનનો ચાર્ટ સાથે લાવો. તેનાથી સમય બચે છે અને તપાસ ફરી કરવી પડતી નથી.
ઓપરેશનની નોંધ કહે છે કે પહેલા સર્જને શું જોયું અને શું કર્યું. ડિસ્ક કે ફોનના ફોલ્ડરમાં રાખેલા સ્કેન ફક્ત છાપેલાં ચિત્રો કરતાં વધુ કામના છે. તાવ ક્યારે આવ્યો અને પીળો રંગ ક્યારે શરૂ થયો તેની તારીખો પણ લખી લાવો.
બીજા શહેરથી આવતા હો તો સ્કેનની મૂળ ફાઇલો સાથે રાખો. અમે કહીશું કે કઈ તપાસ બાકી છે અને કઈ ફરી કરવાની જરૂર નથી.
ધ્રૂજારી સાથે તાવ, વધતો પીળો રંગ, પેટમાં તીવ્ર દુખાવો, વારંવાર ઊલટી, કે પિત્તથી ભરાતું ડ્રેન હોય તો તરત ફોન કરો. આગલી મુલાકાતની રાહ ન જુઓ.
ધ્રૂજારી સાથેનો તાવ પિત્તનળીમાં ચેપ સૂચવી શકે. તેની ઝડપી તપાસ જોઈએ અને ઘણી વાર તાત્કાલિક પિત્ત બહાર કાઢવું પડે. વહેલી સંભાળથી પછીનું રિપેર સરળ રહે છે.
લક્ષણો, લિવરની લોહીની તપાસ અને સ્કેન ભેગા કરીને. MRCP સ્કેન મોટા ભાગે નળીઓનો સ્પષ્ટ નકશો આપે છે, અને તેમાં પિત્ત ગળે છે કે નળી બંધ છે તે દેખાય છે.
તે પિત્તનળીઓનું MRI છે. નળીમાં સોય નાખવી પડતી નથી. તેમાં દેખાય છે કે નળી ક્યાં સાંકડી, કપાયેલી કે ગળતી છે, અને લિવરની ડાબી-જમણી નળીઓ કેવી રીતે જોડાયેલી છે.
બંને માટે. રંગથી અંદરથી ગળતર દેખાય છે, અને એ જ બેઠકમાં સ્ટેન્ટ મૂકી શકાય. નળી પૂરેપૂરી બંધ હોય તો રંગ આગળ જતો નથી, ત્યારે બીજી તપાસ જોઈએ.
ચામડી વાટે લિવરની એક પિત્તનળીમાં બારીક સોય નાખીને રંગ ભરાય છે. પૂરેપૂરા અવરોધથી ઉપરની નળીઓ દેખાય છે. પિત્ત બહાર કાઢવા ડ્રેન મૂકી શકાય.
હા. સોનોગ્રાફીમાં પ્રવાહી કે પહોળી નળીઓ દેખાય છે, ઈજાની ચોક્કસ જગ્યા નહીં. તમે બીમાર રહો તો સોનોગ્રાફી સામાન્ય આવે એટલે ઈજા નથી એમ ન માની શકાય.
ના. તપાસ તમારા રિપોર્ટ જોઈને એક પછી એક નક્કી થાય છે. કેટલાકને ફક્ત MRCP જોઈએ, કેટલાકને ERCP કે PTC પણ.
પિત્તાશયના ઓપરેશન પછી આંખો પીળી થાય, ડ્રેનમાં પિત્ત આવે, તાવ આવે કે પેટ ફૂલે ત્યારે તરત. વહેલો નકશો આગલું પગલું સલામત અને સરળ બનાવે છે.
પિત્તનળીની ઈજા અને તેની સંભાળની પૂરી જાણકારી માટે પિત્તાશયના ઓપરેશન પછી પિત્તનળીની ઈજા પાનાથી શરૂ કરો. આવતા પહેલાં સવાલ હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
પિત્તાશયના ઓપરેશન પછી તમારી પિત્તનળીને ઈજા થઈ હોવાની શંકા કોઈએ કહી છે? Dr Harsh Shah તમારા સ્કેન, લોહીના રિપોર્ટ અને ઓપરેશનની નોંધ તમારી સાથે જુએ છે અને સમજાવે છે કે કઈ તપાસ હજી બાકી છે. બધા રિપોર્ટ સાથે લાવો. ફોન કરી શકો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલી શકો. Call +91-63555-64601 WhatsApp પર પૂછો
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
