WhatsApp Skip to main content

Dr. Harsh J Shah

અન્નનળીનું કેન્સર: શું કીમોરેડિયેશન ઓપરેશનની જગ્યા લઈ શકે?

છેલ્લે અપડેટ: 16-Nov-2026

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah, અન્નનળીના કેન્સરના સર્જન, અમદાવાદ

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Food Pipe Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ

ટૂંકમાં

કીમોરેડિયેશન એટલે રેડિયેશન અને કીમોથેરાપી એકસાથે, મોટા ભાગે ઓપરેશન વગર. અમુક અન્નનળીના કેન્સરમાં તે પૂરેપૂરી સારવાર છે, કામચલાઉ વિકલ્પ નહીં.

તે મોટા ભાગે ગળાની નજીકના ઉપરના ભાગના કેન્સરમાં પસંદ થાય છે. મોટું ઓપરેશન ન સહી શકે તેવા દર્દી, કાઢી ન શકાય તેવી ગાંઠ અને અન્નનળી જાળવવા માગતા લોકો માટે પણ તે યોગ્ય છે.

કોર્સ પૂરો થયાના લગભગ બે મહિને અન્નનળી તપાસાય છે. પછી નજીકથી દેખરેખ રહે છે, કારણ કે કેન્સર રહી જાય કે પાછું આવે તો પાછળથી ઓપરેશન થઈ શકે છે.

અન્નનળીના કેન્સરની પૂરી માહિતી માટે, પહેલા લક્ષણથી સારવારની પસંદગી સુધી, અમારું અન્નનળીના કેન્સરની સારવાર પાનું વાંચો. આ લેખ એક જ પસંદગીની વાત કરે છે: ઓપરેશનને બદલે કીમોરેડિયેશનથી કેન્સરની સારવાર.

ઓપરેશનને બદલે કીમોરેડિયેશન ક્યારે વપરાય?

ઓપરેશન સલામત કે ઉપયોગી ન હોય ત્યારે કીમોરેડિયેશન મુખ્ય સારવાર બને છે. ચાર સંજોગો ઘણી વાર જોવા મળે છે.

  • કેન્સર અન્નનળીના ઉપરના ભાગમાં, ગળા અને અવાજની પેટીની નજીક છે. ત્યાં ઓપરેશન કરવાથી અવાજ અને સામાન્ય ગળવું જોખમમાં આવી શકે.
  • હૃદય, ફેફસાં કે શરીરની શક્તિ નબળી હોવાથી તમે મોટા ઓપરેશન માટે યોગ્ય નથી.
  • ગાંઠ આસપાસના ભાગમાં, જેમ કે શ્વાસનળી, મોટી લોહીની નળી કે કરોડરજ્જુ સુધી ફેલાઈ છે. તેને સલામત રીતે કાઢી શકાતી નથી.
  • બધા વિકલ્પ સાંભળ્યા પછી તમે પોતે અન્નનળી જાળવી રાખવાનું નક્કી કરો છો.

આ સારવાર સ્ક્વેમસ પ્રકારના કેન્સરમાં સારી રીતે કામ કરે છે, કારણ કે આ પ્રકારના કોષો રેડિયેશનને પ્રતિસાદ આપે છે. ગ્રંથિ પ્રકારના કેન્સરમાં સામાન્ય રીતે ઓપરેશન થાય છે, ઘણી વાર કીમોરેડિયેશન પછી. તમારા કોષનો પ્રકાર બાયોપ્સી રિપોર્ટમાં લખેલો હોય છે. રિપોર્ટ સમજાતો ન હોય તો અમારો બાયોપ્સી રિપોર્ટ વિશેનો લેખ વાંચો.

સ્ટેજ પણ મહત્ત્વનો છે. દીવાલની બહાર ન ફેલાયેલું નાનું કેન્સર ક્યારેક સ્કોપથી કે ઓપરેશનથી કાઢી શકાય છે. મોટું કેન્સર કીમોરેડિયેશનથી સારવાર પામે છે, પછી ઓપરેશન સાથે કે વગર.

કીમોરેડિયેશનમાં શું શું થાય છે?

રેડિયેશન અઠવાડિયાના કામકાજના દિવસોમાં લગભગ પાંચથી છ અઠવાડિયા અપાય છે. એ જ અઠવાડિયાઓમાં કીમોથેરાપી પણ અપાય છે, કારણ કે તે રેડિયેશનની અસર વધારે છે.

કીમોરેડિયેશન સામાન્ય રીતે કેવી રીતે અપાય છે
ભાગશું થાય છેજાણવા જેવું
તૈયારીપ્લાનિંગ CT સ્કેન, ક્યારેક PET સ્કેન સાથે. રોજ એ જ સ્થિતિમાં રાખવા માટે માસ્ક કે શરીરનો સાંચો વપરાય છે.શરૂઆત પહેલાં એક કે બે મુલાકાત
રેડિયેશનદર કામકાજના દિવસે ટૂંકી બેઠક, લગભગ પાંચથી છ અઠવાડિયા.બેઠક થોડી મિનિટની હોય છે અને સામાન્ય રીતે દુખતી નથી
કીમોથેરાપીરેડિયેશન દરમિયાન બે દવાઓ ડ્રિપથી અપાય છે, જેમ કે કાર્બોપ્લેટિન સાથે પેક્લિટેક્સેલ, અથવા સિસ્પ્લેટિન સાથે 5-FU.તમારા કેન્સર નિષ્ણાત અનુકૂળ જોડી પસંદ કરે છે
સહારોદર અઠવાડિયે વજન, લોહીની તપાસ અને ડાયેટિશિયન સાથે મુલાકાત.ગળવું ખરાબ હોય તો ખોરાકની મદદ વહેલી શરૂ થાય છે

આધુનિક મશીનો કિરણને ગાંઠના આકાર મુજબ ગોઠવે છે. તેથી હૃદય, ફેફસાં અને કરોડરજ્જુને બને તેટલું બચાવી શકાય છે. વધારે ડોઝ અજમાવાયો છે પણ વધારે ફાયદો થયો નથી, એટલે સામાન્ય ડોઝ જ રખાય છે.

તમે દૂર રહેતા હો તો તમારા ઘર પાસેના રેડિયેશન કેન્દ્રમાં બેઠકો લઈ શકાય છે. પછી નક્કી સમયે અમે તમને તપાસ, લોહીના રિપોર્ટ અને નિર્ણયો માટે મળીએ છીએ.

કઈ આડઅસરો થઈ શકે?

મોટા ભાગની આડઅસરો બીજા કે ત્રીજા અઠવાડિયે શરૂ થાય છે અને કોર્સ પછીનાં અઠવાડિયાંમાં ઓછી થાય છે. ગળવામાં બળતરા અને થાક સામાન્ય છે.

  • ગળવામાં દુખાવો, જાણે ખોરાક છાતીમાં ઘસાતો હોય. રેડિયેશનથી અંદરની અસ્તર સોજે છે. નરમ કે પ્રવાહી ખોરાક, અસ્તર પર લેપ કરતી દવાઓ અને દુખાવાની દવા મદદ કરે છે.
  • થાક, જે અઠવાડિયાં જતાં વધે છે. આરામ અને ટૂંકું ચાલવું મદદ કરે છે.
  • દવાઓથી લોહીના કોષો ઘટે છે. તેથી ચેપનું જોખમ વધે છે, એટલે કોઈ પણ તાવની જાણ તે જ દિવસે કરો.
  • ઉબકા, ભૂખ ન લાગવી અને વજન ઘટવું. ડાયેટિશિયન અને ઉબકા અટકાવતી દવાઓ મદદ કરે છે.
  • સારવાર થતા ભાગની ચામડી લાલ અને સૂકી થવી.

ગળવું એટલું દુખે કે ખોરાક પૂરતો ન લેવાય, તો થોડા સમય માટે ખોરાકની નળી મૂકાય છે. તેનાથી તમે કોર્સ પૂરો કરી શકો છો અને શક્તિ જળવાય છે. ફરી ગળી શકાય ત્યારે સામાન્ય રીતે તે કાઢી લેવાય છે.

સારવાર દરમિયાન તમાકુ અને દારૂ બંધ કરવાથી આડઅસરો ઘટે છે અને રેડિયેશન વધુ સારું કામ કરે છે. આ માટે વહેલી મદદ માગો, કારણ કે એકલા છોડવું અઘરું છે.

અસર થઈ કે નહીં, કેવી રીતે જાણવું?

કોર્સ પછી લગભગ છથી આઠ અઠવાડિયે સ્કોપ, બાયોપ્સી અને સ્કેનથી અન્નનળી તપાસાય છે. હેતુ એ જોવાનો કે કેન્સર બાકી છે કે નહીં.

રેડિયેશનથી થયેલા ડાઘ અને સોજા કેન્સર જેવા લાગી શકે છે, એટલે અસ્તર સાફ દેખાય તો પણ બાયોપ્સી લેવાય છે. PET સ્કેન ચિત્ર પૂરું કરે છે. સ્કોપ, બાયોપ્સી અને સ્કેનમાં કેન્સર ન દેખાય તો તેને સંપૂર્ણ પ્રતિસાદ કહેવાય છે.

  • કેન્સરનો કોઈ સંકેત નથી: તમે નજીકની દેખરેખમાં જાઓ છો, નક્કી સમયે સ્કોપ અને સ્કેન સાથે.
  • અન્નનળીમાં કેન્સર રહ્યું છે કે વધે છે, પણ ફેલાયું નથી: તમે યોગ્ય હો તો ઓપરેશન શક્ય બની શકે.
  • બીજા અવયવોમાં ફેલાવો: દવાઓ વપરાય છે, સાથે ગળવા અને આરામની કાળજી.

કેટલાંક કેન્દ્રો સંપૂર્ણ પ્રતિસાદ પછી નજીકથી જુએ છે અને કેન્સર પાછું આવે ત્યારે જ ઓપરેશન કરે છે. આ કડક ફોલો-અપ હોય તો જ ચાલે, એટલે એક પણ મુલાકાત ચૂકશો નહીં. મુલાકાતો કેવી હોય તે અમારો સારવાર પછીના ફોલો-અપ વિશેનો લેખ બતાવે છે.

કેન્સર રહી જાય કે પાછું આવે તો?

કીમોરેડિયેશન પછીના ઓપરેશનને સાલ્વેજ સર્જરી કહે છે. અમુક લોકોમાં તે શક્ય છે. તે પહેલા ઓપરેશન કરતાં અઘરું છે અને અનુભવી ટીમ માગે છે.

રેડિયેશનથી અન્નનળીની આસપાસની પેશીઓમાં ડાઘ પડે છે. અવયવો વચ્ચેના પડ છૂટા પાડવા અઘરા બને છે અને રૂઝ ધીમી આવે છે. પહેલા ઓપરેશન કરતાં જોડાણમાંથી લીકેજ અને છાતીનો ચેપ થવાની શક્યતા વધારે છે. Dr Harsh Shah આવું ઓપરેશન લેપ્રોસ્કોપિક કે ખુલ્લી રીતે કરવાનું plan કરે છે અને પહેલાં તમારી યોગ્યતા કાળજીથી તપાસે છે.

  • કેન્સર હજી પહોંચની અંદર હોય અને બીજા અવયવોમાં ફેલાયું ન હોય ત્યારે તેનો વિચાર થાય છે.
  • મોટા ઓપરેશન માટે તમે પૂરતા યોગ્ય હોવા જોઈએ.
  • કેન્સર દૂરના અવયવમાં પાછું આવે તો તેના બદલે દવાઓ વપરાય છે.
  • એક જગ્યાએ નાનું પાછું આવવું હોય તો જગ્યા મુજબ ફરી સારવાર થઈ શકે.

અન્નનળી સંકોચાવાથી થતું સાંકડાપણું પણ કેન્સર પાછું આવ્યા જેવું લાગી શકે. બાયોપ્સી બંનેનો ફરક બતાવે છે, અને plan તે જવાબ પર આધાર રાખે છે.

પાછળથી કઈ તકલીફો થઈ શકે?

મોડી તકલીફો કોર્સ પછી મહિનાઓ કે વર્ષે દેખાય છે. અન્નનળીનું સાંકડાપણું સામાન્ય છે. ફેફસાં અને હૃદયના ફેરફાર ઓછા થાય છે પણ લાંબી દેખરેખ માગે છે.

  • સાંકડાપણું: ખોરાક અટકવા લાગે છે. સ્કોપથી હળવે સ્ટ્રેચ કરવાથી સામાન્ય રીતે રાહત મળે છે, ક્યારેક ફરી કરવું પડે. અજુગતું લાગતા સાંકડાપણાની બાયોપ્સી લેવાય છે.
  • ફેફસાંનો ફેરફાર: કોર્સ પછી અઠવાડિયાં કે મહિને સૂકી ઉધરસ કે શ્વાસ ચડવો. સ્ટેરોઇડ દવા મદદ કરે છે અને ધૂમ્રપાન બંધ કરવું જરૂરી છે.
  • હૃદયનો ફેરફાર: હૃદયની કોથળી, વાલ્વ કે હૃદયની નળીઓ પર વર્ષો પછી અસર થઈ શકે. હૃદયના ડૉક્ટર પાસે નિયમિત તપાસ સારી.
  • રેડિયેશન ગળાના ઉપરના ભાગમાં આવ્યું હોય તો થાઇરોઇડ કે અવાજમાં ફેરફાર.

તમે જે પણ ડૉક્ટરને મળો તેમને કહો કે છાતીમાં રેડિયેશન લીધું છે. તેથી તેઓ તપાસ અને દવાઓ સલામત રીતે નક્કી કરી શકે.

કીમોરેડિયેશન કે ઓપરેશન: કેવી રીતે પસંદ કરવું?

એક જ જવાબ નથી. કોષનો પ્રકાર, જગ્યા, સ્ટેજ, તમારી શક્તિ અને તમારી ઇચ્છા ભેગાં મળીને નક્કી કરે છે. પસંદગી પહેલાં આખી ટીમને મળવાનું કહો.

  • કોષનો પ્રકાર: સ્ક્વેમસ કેન્સરમાં બંને રસ્તા શક્ય છે. ગ્રંથિ પ્રકારના કેન્સરમાં સામાન્ય રીતે ઓપરેશન જોઈએ.
  • જગ્યા: અન્નનળીના ઉપરના ભાગના કેન્સરમાં કીમોરેડિયેશન તરફ વલણ રહે છે. નીચેના ભાગમાં ઓપરેશન યોગ્ય હોઈ શકે.
  • શક્તિ: નબળું હૃદય કે ફેફસાં હોય તો કીમોરેડિયેશન તરફ વલણ રહે છે.
  • સ્ટેજ: શરૂઆતનું કેન્સર સ્કોપથી કે ઓપરેશનથી કાઢી શકાય. મોટા કેન્સરમાં ઘણી વાર પહેલાં કીમોરેડિયેશન અપાય છે.
  • ઇચ્છા: કેટલાક લોકો અન્નનળી જાળવવા માગે છે. બીજા કેન્સર તરત કઢાવવા માગે છે.

ટીમને પૂછવા જેવા પ્રશ્નો:

  • મારા માટે આ સારવારનો હેતુ શું છે?
  • કઈ આડઅસરો થશે અને તમે કેવી મદદ કરશો?
  • સારવાર કામ કરી ગઈ તે કેવી રીતે ખબર પડશે?
  • કેન્સર રહી જાય તો પછી શું થશે?
  • કોર્સ પછી મારી દેખરેખ કોણ રાખશે અને કેટલી વાર?

અમારો સ્ટેજનો અર્થ સમજાવતો લેખ તમને આ વાતચીતમાં ભાગ લેવામાં મદદ કરશે.

કયાં લક્ષણો હોય તો તરત ફોન કરવો?

તાવ, ખોરાક કે પાણી નીચે ન ઊતરવું, અને લોહીની ઊલટી કે કાળો મળ થાય તો તરત ફોન કરો. આગલી મુલાકાતની રાહ ન જુઓ.

  • ધ્રુજારી સાથે તાવ, ખાસ કરીને કીમોથેરાપી દરમિયાન.
  • ખોરાક, પાણી કે થૂંક પણ નીચે ન ઊતરવું.
  • દર વખતે ગળતી વખતે ઉધરસ કે ગૂંગળામણ થવી.
  • છાતીમાં નવો દુખાવો, અથવા પીઠ સુધી ફેલાતો દુખાવો.
  • લોહીની ઊલટી, અથવા કાળો, ચીકણો મળ.
  • શ્વાસ ચડવો, નવો હોય કે વધતો જતો હોય.

તમારી ટીમના નંબર ફોનમાં રાખો અને મુસાફરીમાં સારવારના કાગળો સાથે રાખો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

શું કીમોરેડિયેશન અન્નનળીના કેન્સરની પૂરી સારવાર છે?

અમુક લોકો માટે હા. સ્ક્વેમસ કેન્સરમાં, ખાસ કરીને ઉપરના ભાગમાં, અથવા ઓપરેશન સલામત ન હોય ત્યારે તે પૂરી સારવાર છે. બીજા લોકોને તે ઓપરેશન પહેલાં અપાય છે.

શું કીમોરેડિયેશન અને ઓપરેશન સાથે થઈ શકે?

હા. ઘણા લોકોને પહેલાં કીમોરેડિયેશન અને થોડા અઠવાડિયા પછી ઓપરેશન થાય છે. એ plan અલગ છે, કારણ કે એકલું કીમોરેડિયેશન ત્યારે વપરાય છે જ્યારે ઓપરેશન કરવાનું નથી.

કીમોરેડિયેશનમાં કેટલો સમય લાગે?

રેડિયેશન કામકાજના દિવસોમાં લગભગ પાંચથી છ અઠવાડિયા અપાય છે. દવાઓ એ જ ગાળામાં અપાય છે. અસરની તપાસ કોર્સ પછી લગભગ છથી આઠ અઠવાડિયે થાય છે.

શું મારા વાળ ખરી જશે?

છાતીમાં રેડિયેશનથી માથાના વાળ ખરતા નથી. કીમોથેરાપીની કેટલીક દવાઓથી ખરી શકે છે. તમારા માટે કઈ દવાઓ નક્કી છે તે કેન્સર નિષ્ણાતને પૂછો.

સારવાર દરમિયાન હું સામાન્ય રીતે ખાઈ શકીશ?

બીજા કે ત્રીજા અઠવાડિયાથી ગળવું ઘણી વાર દુખે છે. નરમ કે પ્રવાહી ખોરાક, થોડું થોડું ખાવું અને અસ્તર પર લેપ કરતી દવાઓ મદદ કરે છે. ખોરાક પૂરતો ન લેવાય તો થોડા સમય ખોરાકની નળી વપરાય છે.

સારવાર કામ કરી ગઈ તે કેવી રીતે ખબર પડે?

કોર્સ પછી લગભગ છથી આઠ અઠવાડિયે સ્કોપ, બાયોપ્સી અને સ્કેન થાય છે. કેન્સર ન મળે તો નજીકથી દેખરેખ રખાય છે. કેન્સર બાકી હોય તો બીજા વિકલ્પોની ચર્ચા થાય છે.

કીમોરેડિયેશન કામ ન કરે તો પણ ઓપરેશન થઈ શકે?

ક્યારેક. કીમોરેડિયેશન પછીના ઓપરેશનને સાલ્વેજ સર્જરી કહે છે. કેન્સર ફેલાયું ન હોય અને તમે યોગ્ય હો તો તે શક્ય છે. તે પહેલા ઓપરેશન કરતાં અઘરું છે, એટલે કાળજીથી plan થાય છે.

સંબંધિત પાનાં

અન્નનળીના કેન્સર અને તેની સારવારની પૂરી માહિતી માટે અન્નનળીના કેન્સરની સારવાર પાનાંથી શરૂ કરો. મુસાફરી પહેલાં પ્રશ્ન હોય તો ફોન કરો +91-63555-64601.

Dr Harsh Shah ક્યાં તપાસે છે

ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601

તમને કહેવામાં આવ્યું છે કે અન્નનળીના કેન્સરમાં કીમોરેડિયેશન (કીમોથેરાપી અને રેડિયેશન સાથે) થઈ શકે? અમદાવાદના અન્નનળીના કેન્સરના સર્જન Dr Harsh Shah તમારા સ્કેન અને બાયોપ્સી રિપોર્ટ તમારી સાથે બેસીને જોશે. કીમોરેડિયેશન, ઓપરેશન કે બંને, તમને શું અનુકૂળ છે તે તેઓ સમજાવશે. રેડિયેશન અને દવાઓ તેમના સાથી નિષ્ણાતો આપે છે. ફોન કરી શકો અથવા સંદેશથી પણ સમય લઈ શકો. Call For Appointment Book on WhatsApp Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Get health updates from Dr Harsh Shah on WhatsApp

Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

Dr. Harsh J Shah
Dr Harsh Shah, Gastro, Cancer & Laparoscopic Surgeon, Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.