WhatsApp Skip to main content

Dr. Harsh J Shah

અન્નનળીનું કેન્સર અસામાન્ય સ્થિતિમાં: શું બદલાય?

છેલ્લે અપડેટ: 16-Nov-2026

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah, અન્નનળીના કેન્સરના સર્જન, અમદાવાદ

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Food Pipe Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ

ટૂંકમાં

કેટલાં અન્નનળીનાં કેન્સર સામાન્ય રીતે સારવાર પામતાં નથી. ગળા પાસેની ગાંઠ, શ્વાસનળી સાથેનું જોડાણ, કાણું, સારવાર પછી પાછું આવવું કે ગર્ભાવસ્થા, દરેક સ્થિતિમાં પસંદગી બદલાય છે.

આવા મોટા ભાગના કિસ્સામાં પહેલું પગલું ઓપરેશન નથી. પહેલાં સ્કેન, બાયોપ્સી અને તમારી સામાન્ય તંદુરસ્તીની કાળજીપૂર્વક સમીક્ષા થાય છે.

ગળતી વખતે ઉધરસ, તાવ સાથે છાતીમાં દુખાવો, અથવા જૂના અચલેશિયા કે ખારની ઈજા પછી ગળવામાં નવી તકલીફ હોય તો તરત તપાસ કરાવો.

અન્નનળીના કેન્સરની પૂરી માહિતી માટે, પહેલા લક્ષણથી સારવારની પસંદગી સુધી, અમારું અન્નનળીના કેન્સરની સારવાર પાનું વાંચો. આ લેખ એવી અસામાન્ય સ્થિતિઓ સમજાવે છે જેમાં એ plan બદલાય છે.

કઈ સ્થિતિમાં સામાન્ય સારવાર બદલાય છે?

મોટા ભાગનાં અન્નનળીનાં કેન્સર એક જાણીતા માર્ગે ચાલે છે. થોડી ખાસ સ્થિતિમાં સારવારનો ક્રમ બદલાય છે, અને એવા કિસ્સા અગાઉ સંભાળી ચૂકેલી ટીમ જોઈએ.

અન્નનળીના કેન્સરની ખાસ સ્થિતિઓ અને શું બદલાય છે
સ્થિતિકેમ અલગ છેસામાન્ય રીતે શું બદલાય
ગળા પાસેનું કેન્સરતે સ્વરપેટી અને ગળાની બાજુમાં હોય છેઅવાજ અને ગળવાનું જાળવવા પહેલાં કીમોરેડિયેશન
શ્વાસનળી સાથે જોડાણગાંઠ દીવાલ ખાઈને શ્વાસના માર્ગમાં ખૂલી ગઈ છેઢંકાયેલો સ્ટેન્ટ કે રેડિયેશન, ઓપરેશન નહીં
અન્નનળીમાં કાણુંખોરાક અને પ્રવાહી છાતીમાં લીક થાય છેતરત કાણું બંધ કરવું અને પ્રવાહી કાઢવું
કીમોરેડિયેશન પછી પાછું આવવુંપેશીઓ ડાઘવાળી છે અને રૂઝ ધીમી આવે છેબચાવ ઓપરેશન, ફક્ત પસંદ કરેલા થોડા લોકોમાં
ગળામાં બીજું કેન્સરબે ભાગની સારવાર સાથે કરવાની હોય છેસંયુક્ત ટીમ એક સહિયારો કાર્યક્રમ બનાવે છે
ગર્ભાવસ્થાબે જીવનો સવાલ છેસલામત સ્કેન, સમયની કાળજી, પસંદ કરેલી દવાઓ
જૂનું અચલેશિયા કે ખારની ઈજાઅન્નનળી પહોળી થયેલી કે ડાઘવાળી છેપેટના બદલે ઘણી વાર આંતરડાની નળી વાપરવી

તમને કઈ હરોળ લાગુ પડે છે તે તમારા સર્જન નક્કી કરે છે. દરેક હરોળ નીચેના ભાગોમાં સમજાવી છે.

ગળા પાસેનું કેન્સર અલગ રીતે સારવાર પામે?

હા. અન્નનળીના ઉપલા ભાગનું કેન્સર સ્વરપેટી અને ગળાની બાજુમાં હોય છે, એટલે મુખ્ય સારવાર મોટા ભાગે કીમોરેડિયેશન હોય છે, ઓપરેશન નહીં.

અહીં ઓપરેશનમાં સ્વરપેટી અને ગળાનો થોડો ભાગ પણ કાઢવો પડી શકે. પછી અન્નનળી આંતરડાના ટુકડાથી કે ગળા સુધી ખેંચી લાવેલા પેટથી ફરી બનાવાય છે. બોલવાનું અને ગળવાનું ગુમાવવાનો વારો આવી શકે.

કીમોરેડિયેશન ઘણી વાર કેન્સરને કાબૂમાં રાખે છે અને અવાજ તથા ગળવાની ક્ષમતા જાળવે છે. એટલે સારવાર થઈ શકે તેવી ગાંઠ ધરાવતા મોટા ભાગના લોકોને પહેલાં તે સૂચવાય છે.

  • કીમોરેડિયેશન પછી જે કેન્સર રહી જાય કે પાછું આવે, તેના માટે ઓપરેશન રાખવામાં આવે છે.
  • શરૂઆતની દવાની સારવાર પછી ગાંઠ શ્વાસના માર્ગ કે કરોડરજ્જુ પર દબાણ કરે ત્યારે પણ ઓપરેશન વિચારાય.
  • કોઈ પણ plan નક્કી કરતાં પહેલાં ગળા અને સ્વરપેટીને સ્કોપથી તપાસવામાં આવે છે.

પસંદગી તમારા પોતાના સ્કેન પર આધાર રાખે છે. તપાસ કેવી રીતે થાય છે તે જોવા અન્નનળીના કેન્સરની કઈ તપાસ થાય છે લેખ વાંચો.

કેન્સર શ્વાસનળીમાં ખૂલી જાય તો?

દર વખતે ગળતાં ઉધરસ આવવી એ ચેતવણીનું ચિહ્ન છે. તેનો અર્થ ફિસ્ટુલા હોઈ શકે, એટલે અન્નનળી અને શ્વાસનળી વચ્ચે અસામાન્ય જોડાણ.

ગાંઠ દીવાલ ખાઈ જઈને શ્વાસના માર્ગ સાથે જોડાઈ જાય છે. પછી ખોરાક અને લાળ ફેફસાંમાં જાય છે અને છાતીમાં ચેપ લાગે છે. આ મોટા ભાગે અન્નનળીના વચલા ભાગના કેન્સરમાં જોવા મળે છે.

ડૉક્ટરો આ ચિહ્નો જુએ છે:

  • પાણી પીતી વખતે કે પછી ઉધરસ અથવા ગૂંગળામણ.
  • છાતીના ચેપ વારંવાર થવા.
  • અવાજ ભારે કે બેસી જવો.
  • ઉધરસ કે ઊલટીમાં લોહી, જેમાં તરત સારવાર જોઈએ.

અન્નનળીનો સ્કોપ અને શ્વાસનળીનો સ્કોપ બંને પુષ્ટિ કરે છે. રંગ સાથે ગળવાની તપાસ કે સ્કેનથી કાણાનું કદ અને સ્થાન દેખાય છે.

લક્ષ્ય કાણું બંધ કરીને ખોરાકનું લીક અટકાવવાનું છે. તેને બંધ કરવા ઢંકાયેલો સ્ટેન્ટ, એટલે નરમ ધાતુની નળી, મૂકવામાં આવે છે. ક્યારેક શ્વાસના માર્ગમાં પણ સ્ટેન્ટ જોઈએ. અગાઉ રેડિયેશન લીધું ન હોય તો રેડિયેશનથી ગાંઠ નાની થઈ શકે.

પૂરું ઓપરેશન ભાગ્યે જ યોગ્ય રહે છે. બહુ થોડા પસંદ કરેલા લોકોમાં અન્નનળીને બાજુએ રાખીને પેટમાં ખોરાકની નળી મૂકાય છે અને પછી ફરી બનાવાય છે. આરામ, પોષણ અને સલામત ગળવું પહેલાં આવે છે.

અન્નનળીમાં કાણું પડે તો શું કરવું?

અન્નનળીમાં કાણું પડવું એ કટોકટી છે. સ્કોપ, સ્ટેન્ટ કે ગળ્યા પછી છાતીમાં ભારે દુખાવો, તાવ અને ઝડપી ધબકારા હોય તો તરત દવાખાને જાઓ.

કેન્સરમાં કાણું ગાંઠમાંથી, સ્કોપ કે પહોળું કરવાની પ્રક્રિયાથી, સ્ટેન્ટથી અથવા રેડિયેશનથી નબળી પડેલી પેશીમાંથી પડી શકે. અન્નનળીના ઓપરેશન પછી જોડાણ પર પણ કાણું ખૂલી શકે.

  • અચાનક કે ભારે છાતી અથવા પેટના ઉપલા ભાગમાં દુખાવો.
  • તાવ, ઝડપી નાડી અને બહુ અસ્વસ્થ લાગવું.
  • ગળા કે છાતીની ચામડી નીચે હવા અનુભવાય, જાણે કચકચ થતી હોય.

ગળેલા રંગ સાથેના સ્કેનથી લીક દેખાય છે. પછી નિર્ણય કાણું કેટલું મોટું છે અને ચેપ ફેલાયો છે કે નહીં તેના પર આધાર રાખે છે.

  1. નાનું, સારી રીતે સીમિત, ગંભીર ચેપ નહીં: ઢંકાયેલો સ્ટેન્ટ કાણું બંધ કરે છે અને નળી વડે પ્રવાહી કઢાય છે.
  2. મોટું, અથવા ચેપ ફેલાતો હોય: ઓપરેશનથી છાતીમાંથી પ્રવાહી કઢાય છે. જેમને ફરી બનાવી શકાય તેમ નથી, તેમાં અન્નનળીને ગળા તરફ વાળીને પેટમાં ખોરાકની નળી મૂકાય છે.
  3. ઓપરેશન પછી નવા જોડાણ પર લીક: કોઈ પણ અન્નનળીના ઓપરેશન પછી લીક માટે વપરાતાં પગલાં પ્રમાણે plan નક્કી થાય છે.

કીમોરેડિયેશન પછી કેન્સર પાછું આવે?

કેટલાક લોકોમાં હા. ત્યારે બચાવ ઓપરેશન કેન્સર કાઢી શકે છે. તે પસંદ કરેલા થોડા લોકો માટેનું મોટું પગલું છે.

ઘણા લોકો માટે કીમોરેડિયેશન પોતે પૂરી સારવાર છે. પછી સ્કોપ કે સ્કેનમાં કેન્સર બાકી કે પાછું દેખાય, તો ટીમ નક્કી કરે છે કે ઓપરેશન શક્ય અને યોગ્ય છે કે નહીં.

બચાવ ઓપરેશન પહેલા ઓપરેશન કરતાં અઘરું છે. રેડિયેશનથી પેશીઓમાં ડાઘ પડે છે અને રૂઝ ધીમી આવે છે, એટલે જોડાણ પર લીક અને ફેફસાંની તકલીફની શક્યતા વધે છે. સામાન્ય રીતે પેટની નળી વપરાય છે, અને બીજા વિકલ્પ તરીકે મોટું આંતરડું તૈયાર રખાય છે.

  • કેન્સર પૂરેપૂરું કાઢી શકાય અને તમે એટલા તંદુરસ્ત હો તો જ તે સૂચવાય છે.
  • અન્નનળીનાં ઓપરેશન વારંવાર કરતા કેન્દ્રમાં તે વધુ સલામત રહે છે.
  • ઓપરેશન પહેલાં સારું પોષણ અને છાતીની કસરત જોખમ ઘટાડે છે.

પહેલી સારવાર નક્કી કરવાની હોય તો પૂરો plan અમારા અન્નનળીના કેન્સરની સારવાર પાના પર છે.

ગળાનું બીજું કેન્સર હોય તો સારવાર?

હા, તે બદલાય છે. બીજું કેન્સર મોં, ગળા કે સ્વરપેટીમાં થઈ શકે. ત્યારે બંને ભાગ માટે એક સહિયારો plan જોઈએ.

તમાકુ અને દારૂ આખા અસ્તરને ઈજા કરે છે, એટલે એક કરતાં વધુ ગાંઠ થઈ શકે. એટલે જ સ્ક્વેમસ પ્રકારના અન્નનળીના કેન્સરમાં દરેક સ્કોપ વખતે ગળું અને સ્વરપેટી તપાસાય છે. આયોડિન રંગથી શરૂઆતના ડાઘ દેખાય છે.

  • માથા અને ગળાના સર્જન, અન્નનળીના સર્જન તથા રેડિયેશન અને દવાના ડૉક્ટરો સાથે બેસે છે.
  • રેડિયેશનના ભાગ એકબીજા પર આવી શકે, એટલે તેમનું આયોજન એક સાથે થાય છે.
  • ઓપરેશન પછી ફરી બનાવવા ચામડી અને માંસનો ટુકડો જોઈ શકે, એટલે ઓપરેશનનો સમય એકબીજાને અનુકૂળ રખાય છે.

એક જ કેન્સર કરતાં પરિણામ સામાન્ય રીતે ઓછું સારું રહે છે, પણ સંયુક્ત plan વધુ ઝીણવટભરી સંભાળ આપે છે. આયોડિન તપાસ કોણે તપાસનો સ્કોપ કરાવવો લેખમાં સમજાવી છે.

ગર્ભાવસ્થામાં અન્નનળીનું કેન્સર થાય?

આ બહુ ઓછું બને છે. બને ત્યારે plan માતા અને બાળક બંનેને ધ્યાનમાં રાખીને સલામત સ્કેન અને સમયસર સારવાર સાથે બને છે.

સોનોગ્રાફી સલામત છે. રંગ વગરનો ચુંબક સ્કેન પણ સલામત છે. કુશળ બેભાન કરનાર ડૉક્ટર સાથે સ્કોપ થઈ શકે.

  • ઓપરેશન જોઈએ તો ગર્ભાવસ્થાના વચલા મહિનાઓ સામાન્ય રીતે વધુ સલામત સમય ગણાય.
  • કીમોથેરાપીની કેટલીક દવાઓ પહેલા ત્રણ મહિનામાં ટાળાય છે, અને ખરેખર જરૂર હોય તો પછી વપરાઈ શકે.
  • ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ઇમ્યુનોથેરાપીની દવાઓ ટાળાય છે.
  • બાળક માટેનાં જોખમ પરિવારને પૂરેપૂરાં સમજાવાય છે અને સમય સાથે મળીને નક્કી થાય છે.

દરેક કિસ્સો અલગ છે, એટલે કેન્સરના સર્જન, સ્ત્રીરોગ નિષ્ણાત અને દવાના ડૉક્ટરની ટીમ જોઈએ.

અચલેશિયા કે ક્ષારની ઈજા પછી કેન્સર?

અચલેશિયા કે ખારની ઈજા પછી દાયકાઓ બાદ કેન્સર દેખાઈ શકે. આવા લોકોમાં ગળવાની નવી તકલીફ સાબિત ન થાય ત્યાં સુધી કેન્સર ગણવી.

અચલેશિયામાં ખોરાક વર્ષો સુધી પહોળી થયેલી અન્નનળીમાં રોકાઈને અસ્તરને બળતરા કરે છે. ખાર કે એસિડની ઈજા પછી ડાઘવાળો ભાગ ઘણા દાયકા પછી, ઘણી વાર બાળપણની ઈજા બાદ, કેન્સરમાં બદલાઈ શકે.

  • કેન્સરની સારવાર એ જ તબક્કાના કોઈ પણ અન્નનળીના કેન્સર જેવી થાય છે.
  • પેટ ભરોસાપાત્ર નળી ન બની શકે, એટલે ફરી બનાવવા ઘણી વાર મોટું આંતરડું વપરાય છે.
  • ડાઘવાળા કે ખેંચાયેલા ભાગનો પહેલાં સ્કોપથી નકશો બનાવાય છે, આયોડિન રંગ સાથે અને દરેક ખરબચડા ભાગની બાયોપ્સી સાથે.
  • વર્ષોથી ગળવું નબળું હોવાથી ઓપરેશન પહેલાં પોષણ અને વજન વધારાય છે.

ચેતવણી મોડી મળે છે, એટલે અચલેશિયાની સારવાર પછી નિયમિત સ્કોપ જરૂરી છે. કોણે કરાવવો તે અન્નનળીના કેન્સરની તપાસ લેખમાં જુઓ.

નબળી રોગપ્રતિકારકતા ધરાવતા લોકોમાં, જેમ કે પ્રત્યારોપણ પછી કે HIV સાથે, કેન્સરની સારવાર સામાન્ય રીતે જ થાય છે. ઇમ્યુનોથેરાપીમાં વધુ કાળજી જોઈએ, કારણ કે તે પ્રત્યારોપિત અંગનો અસ્વીકાર શરૂ કરી શકે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

ગળા પાસેના કેન્સરમાં પહેલાં કીમોરેડિયેશન કેમ અપાય છે?

ત્યાં ઓપરેશનમાં સ્વરપેટી અને ગળાનો થોડો ભાગ પણ કાઢવો પડી શકે. કીમોરેડિયેશન ઘણી વાર કેન્સરને કાબૂમાં રાખીને અવાજ અને ગળવાનું જાળવે છે, એટલે ઓપરેશન કેન્સર રહી જાય કે પાછું આવે ત્યારે રખાય છે.

અન્નનળીના કેન્સરમાં ગળતી વખતે ઉધરસનો અર્થ શું?

તેનો અર્થ ફિસ્ટુલા હોઈ શકે, એટલે અન્નનળી અને શ્વાસનળી વચ્ચે અસામાન્ય જોડાણ. ખોરાક અને લાળ ફેફસાંમાં જાય છે. બંને નળીનો સ્કોપ અને ગળવાની તપાસ માટે વહેલા ડૉક્ટરને મળો.

ઢંકાયેલો સ્ટેન્ટ ફિસ્ટુલા કે કાણાની સારવાર કરી શકે?

ઘણી વાર હા. ઢંકાયેલો સ્ટેન્ટ નરમ ધાતુની નળી છે, જે કાણું બંધ કરે છે અને ગળવા દે છે. ઓપરેશન યોગ્ય ન હોય અથવા કાણું નાનું અને સીમિત હોય ત્યારે તે પસંદ થાય છે.

કીમોરેડિયેશન પછી બચાવ ઓપરેશન ક્યારે કરાય છે?

જ્યારે કેન્સર બાકી હોય કે પાછું આવ્યું હોય, પૂરેપૂરું કાઢી શકાય અને તમે એટલા તંદુરસ્ત હો ત્યારે જ. તેમાં પહેલા ઓપરેશન કરતાં જોખમ વધારે છે, એટલે અનુભવી કેન્દ્રમાં તેનું આયોજન થાય છે.

ગર્ભાવસ્થામાં અન્નનળીના કેન્સરની સારવાર થાય છે?

હા, ટીમ સાથે. સોનોગ્રાફી સલામત છે, શક્ય હોય તો ઓપરેશન વચલા મહિનાઓમાં રખાય છે અને કેટલીક દવાઓ ટાળાય છે. બાળક માટેનાં જોખમ પૂરેપૂરાં સમજાવાય છે.

ખારની ઈજા કે અચલેશિયા પછી કેન્સર કેમ થઈ શકે?

અસ્તર દાયકાઓ સુધી ડાઘવાળું કે બળતરાવાળું રહે છે અને કેટલાક કોષ ધીમે ધીમે કેન્સરમાં બદલાય છે. આવા લોકોમાં ગળવાની નવી તકલીફ હોય તો વિલંબ વગર સ્કોપ કરાવવો.

નબળી રોગપ્રતિકારકતા હોય તો સારવાર બદલાય છે?

કેન્સરની સારવાર સામાન્ય રીતે જ થાય છે. પ્રત્યારોપણવાળા લોકોમાં ઇમ્યુનોથેરાપી અંગનો અસ્વીકાર શરૂ કરી શકે, એટલે તે દરેક કિસ્સામાં અલગથી નક્કી થાય છે.

સંબંધિત પાનાં

અન્નનળીના કેન્સર અને તેની સારવારની પૂરી માહિતી માટે અન્નનળીના કેન્સરની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. મુસાફરી પહેલાંના સવાલો માટે +91-63555-64601 પર ફોન કરો.

Dr Harsh Shah ક્યાં તપાસે છે

ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601

તમારું અન્નનળીનું કેન્સર સામાન્ય પ્રકારનું નથી લાગતું? કદાચ તે ગળા પાસે છે, ગળતી વખતે ઉધરસ આવે છે, અથવા સારવાર પછી પાછું આવ્યું છે. આવા કિસ્સામાં અલગ plan જોઈએ. અમદાવાદના અન્નનળીના કેન્સરના સર્જન Dr Harsh Shah તમારા રિપોર્ટ જોઈને સલામત માર્ગ સમજાવશે. બધા સ્કેન અને બાયોપ્સીના કાગળ સાથે લાવો. ફોન કરી શકો અથવા સંદેશથી પણ સમય લઈ શકો. Call For Appointment Book on WhatsApp Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Get health updates from Dr Harsh Shah on WhatsApp

Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

Dr. Harsh J Shah
Dr Harsh Shah, Gastro, Cancer & Laparoscopic Surgeon, Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.