Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 12 નવેમ્બર 2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Gastro & Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, વાસણા, અમદાવાદ · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
ઉપરનો સ્કોપ અને કૉલોનોસ્કોપી સામાન્ય આવ્યા પછી પણ લોહી પડતું રહે, તો કારણ નાના આંતરડામાં હોઈ શકે. એ ભાગ લગભગ પાંચ મીટર લાંબો છે અને સામાન્ય સ્કોપ ત્યાં પહોંચતા નથી.
ગળી શકાય એવો કૅપ્સ્યુલ કૅમેરા સામાન્ય રીતે પહેલી તપાસ છે. તે જગ્યા શોધે છે, પણ સારવાર કરી શકતો નથી. બલૂન એન્ટરોસ્કોપ તે જગ્યા સુધી પહોંચે છે અને સારવાર કરે છે.
કોઈ પણ કૅપ્સ્યુલ પહેલાં આંતરડું સાંકડું નથી તેની ખાતરી કરવી પડે. નહીં તો કૅપ્સ્યુલ ફસાઈ શકે.
આ લેખમાં નાના આંતરડાની તપાસ સમજાવી છે. કારણો અને સારવારનું પૂરું ચિત્ર જાણવા અમારું નીચલા આંતરડાના રક્તસ્રાવની સારવાર પાનું વાંચો.
જ્યારે પહોંચી શકાય એવા ભાગો તપાસાઈ ગયા હોય ત્યારે જ. પહેલાં ઉપરનો સ્કોપ અને કૉલોનોસ્કોપી ધ્યાનથી ફરી કરાય છે, કારણ કે ઘણાં છુપાયેલાં રક્તસ્રાવ ખરેખર ચૂકી ગયેલાં હોય છે.
ડૉક્ટરો પહેલાં આને છુપાયેલું રક્તસ્રાવ કહેતા. હવે પેટ અને મોટું આંતરડું સાફ થયા પછી તેને નાના આંતરડાનું રક્તસ્રાવ કહે છે. બે રીતે તે દેખાય છે. એકમાં લોહી કે કાળા ઝાડા દેખાય છે. બીજામાં ફક્ત લોહીની ઓછપ હોય છે અને ઝાડાની તપાસમાં છુપાયેલું લોહી મળે છે.
ફરી કરેલા સ્કોપમાં ઘણી વાર હાયટસ હર્નિયામાં નાનું ધોવાણ કે પેટમાં બારીક નળી મળે છે. સફાઈ ઓછી હોવાથી પહેલાં ચૂકી ગયેલું જમણા મોટા આંતરડાનું જખમ પણ મળી શકે. આ મળે તો મોંઘી તપાસ બચી જાય છે. જૂના સ્કોપના રિપોર્ટ સાથે લાવો, જેથી પહેલી તપાસ કેટલી પૂરી હતી તે અમે નક્કી કરી શકીએ.
તમે ગોળી જેવડો કૅમેરા ગળો છો. તે નાના આંતરડામાં આઠથી બાર કલાક ફરતાં ફોટા લે છે. પછી તે ઝાડા વાટે નીકળી જાય છે.
બેભાનીની દવા કે નળીની જરૂર નથી. ફોટા કમરના પટ્ટામાં નોંધાય છે અને તમે રોજનું કામ કરી શકો છો. પછી નિષ્ણાત વીડિયો વાંચે છે. નાના આંતરડાના રક્તસ્રાવમાં આ સામાન્ય રીતે પહેલી તપાસ છે. લોહી પડતું હોય ત્યારે કે તરત પછી કરીએ તો જવાબ વધુ સ્પષ્ટ મળે છે.
તેની બે મર્યાદા છે. તે બાયોપ્સી લઈ શકતો નથી કે સારવાર કરી શકતો નથી. જગ્યા પણ તે લગભગ જ બતાવે છે, એટલે કે સફરમાં ફોટો ક્યારે લેવાયો તે પરથી.
| તપાસ | શું કરી શકે | શું ન કરી શકે |
|---|---|---|
| કૅપ્સ્યુલ કૅમેરા | ગળી શકાય, બેભાની નહીં, આખું નાનું આંતરડું જુએ | સારવાર કે બાયોપ્સી નહીં; જગ્યા લગભગ જ |
| બલૂન એન્ટરોસ્કોપી | જગ્યા સુધી પહોંચે, સારવાર કરે, બાયોપ્સી લે, ટેટૂથી નિશાન કરે | બેભાની કે એનેસ્થેસિયા જોઈએ; વધુ સમય; ક્યારેક બે રસ્તા |
| CT કે MR એન્ટરોગ્રાફી | ગાંઠ, સાંકડા ભાગ અને દીવાલની જાડાઈ બતાવે; કૅપ્સ્યુલ સલામત ન હોય ત્યારે ચાલે | સપાટ અસ્તરના જખમ અને બારીક નળીઓ ચૂકી શકે |
આંતરડું સાંકડું હોવાની શક્યતા હોય તો કૅપ્સ્યુલ ગળવી ન જોઈએ. તે સાંકડા ભાગ પાછળ અટકીને અવરોધ કરી શકે.
આવા દર્દીઓમાં પહેલાં ઓગળી જતી ટેસ્ટ કૅપ્સ્યુલ ગળાવાય છે. તેનું કદ અસલ જેટલું જ હોય છે. તે આખી નીકળી જાય તો આંતરડું પૂરતું ખુલ્લું છે. ન નીકળે તો તે નુકસાન વગર ઓગળી જાય છે. તેની જગ્યાએ નાના આંતરડાનો CT કે MR સ્કેન પણ કરી શકાય.
આ લાંબો સ્કોપ છે, જેમાં સ્લીવ અને બલૂન હોય છે. તે નાના આંતરડાને પગલે પગલે સ્કોપ પર ગડી વાળે છે. તે ઊંડે પહોંચે છે અને કૅપ્સ્યુલે બતાવેલી જગ્યાએ ડૉક્ટર સારવાર કરી શકે છે.
તેના ડબલ બલૂન, સિંગલ બલૂન અને સ્પાયરલ પ્રકાર છે. બધામાં ફાટતી નળી ગરમીથી બંધ કરી શકાય છે અથવા ક્લિપ મૂકી શકાય છે. બાયોપ્સી પણ લઈ શકાય અને પછીના ઓપરેશન માટે જગ્યા પર ટેટૂથી નિશાન કરી શકાય.
કૅપ્સ્યુલના ફોટાનો સમય રસ્તો નક્કી કરે છે. સફરની શરૂઆતમાં મળેલી જગ્યા મોં વાટે પહોંચાય છે. મોડે મળેલી જગ્યા પાછળના રસ્તે પહોંચાય છે.
આ તપાસ સામાન્ય સ્કોપ કરતાં લાંબી છે. તેમાં આંતરડાની દીવાલ ફાટવાનું કે સ્વાદુપિંડમાં સોજો આવવાનું નાનું જોખમ છે. એટલે તે જાણીતી જગ્યાની સારવાર માટે વપરાય છે, આંધળી શોધ માટે નહીં.
સામાન્ય કૅપ્સ્યુલ જખમને નકારતી નથી. જે નળીમાંથી ક્યારેક લોહી પડે છે, તે તપાસના દિવસે ચૂકી જવાય છે.
લોહી ફરી પડે તો કૅપ્સ્યુલ તરત પછી ફરી કરાય છે. કૅમેરા જે ગાંઠ ન જોઈ શક્યો તે શોધવા CT કે MR સ્કેન થઈ શકે. યુવાનોમાં મેકલનો પાઉચ સ્કેન પણ વિચારાય છે. છેલ્લો રસ્તો ઓપરેશન અને સ્કોપ સાથે કરવાની પ્રક્રિયા છે. તે ઘણા લોહી પડતા કેસ માટે રખાય છે, જેમાં બીજું કંઈ જગ્યા શોધી શક્યું ન હોય.
કૅપ્સ્યુલ અને બલૂન એન્ટરોસ્કોપી ખર્ચાળ છે અને મોટે ભાગે મોટા કેન્દ્રોમાં મળે છે. ધ્યાનથી ફરી સ્કોપ અને નાના આંતરડાનો CT સ્કેન ઘણી વાર પહેલાં થાય છે.
જખમ મળે તો નાના આંતરડાનું સામાન્ય કારણ નાજુક નળીઓનો ભાગ છે, જેને એન્જિયોડિસ્પ્લેઝિયા કહે છે. તેમાં લોહી ફરી પડવાની શક્યતા રહે છે, એટલે સ્કોપની સારવાર સાથે આયર્ન અને ક્યારેક થેલિડોમાઇડ જેવી ગોળી ઉમેરાય છે. આ કેસ પ્રમાણે નક્કી થાય છે, અને યુવાન સ્ત્રીઓમાં ખાસ સાવચેતી રખાય છે. વધુ જાણવા અમારો લેખ એન્જિયોડિસ્પ્લેઝિયા અને ડ્યુલાફોય લેઝન વાંચો.
આ સ્કોપ લગભગ પાંચ મીટર લાંબા નાના આંતરડા સુધી પહોંચી શકતા નથી. કેટલાંક જખમ પહેલી વારમાં ચૂકી પણ જવાય છે. એટલે બંને સ્કોપ ધ્યાનથી ફરી કરવા ઘણી વાર પહેલું પગલું હોય છે.
ગોળી જેવડો કૅમેરા તમે ગળી જાઓ છો. તે આઠથી બાર કલાક નાના આંતરડાના ફોટા લે છે અને ઝાડા વાટે નીકળી જાય છે. બેભાનીની દવા જોઈતી નથી.
ના. તે ફક્ત જગ્યા શોધે છે અને લગભગ ક્યાં છે તે બતાવે છે. સારવાર માટે બલૂન એન્ટરોસ્કોપી કે બીજી પ્રક્રિયા જોઈએ.
હા, જો ક્રોહન રોગ, ક્ષય, રેડિયેશન કે દુખાવાની ગોળીઓના ડાઘથી આંતરડું સાંકડું થયું હોય. પહેલાં ઓગળી જતી ટેસ્ટ કૅપ્સ્યુલ કે CT કે MR સ્કેનથી તપાસ થાય છે.
કૅપ્સ્યુલે બતાવેલી જગ્યા સુધી તે પહોંચે છે. ડૉક્ટર ફાટતી નળી બંધ કરે છે, ક્લિપ મૂકે છે, બાયોપ્સી લે છે અને પછી માટે જગ્યા પર ટેટૂ કરે છે.
કૅપ્સ્યુલે જખમ ક્યાં દેખાડ્યું તેના પર આધાર છે. વહેલી જગ્યા મોં વાટે અને મોડી જગ્યા પાછળના રસ્તે પહોંચાય છે. ક્યારેક જુદા દિવસે બંને રસ્તા વપરાય છે.
સામાન્ય કૅપ્સ્યુલ જખમને નકારતી નથી. નવું લોહી પડ્યા પછી તરત તપાસ ફરી કરાય છે, કે નાના આંતરડાનો CT કે MR સ્કેન ઉમેરાય છે.
ના. તે ખર્ચાળ છે અને મોટે ભાગે મોટા કેન્દ્રોમાં મળે છે. ધ્યાનથી ફરી સ્કોપ અને નાના આંતરડાનો CT સ્કેન ઘણી વાર પહેલાં થાય છે. જખમ પુષ્ટ થાય પછી રેફરલ થાય છે.
આખું ચિત્ર સમજવા નીચલા આંતરડાના રક્તસ્રાવ પાનાથી શરૂ કરો. મુસાફરી પહેલાં કોઈ પ્રશ્ન હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
એન્ડોસ્કોપી અને કૉલોનોસ્કોપી સામાન્ય આવ્યા પછી પણ લોહી પડે છે, કે લોહીની ઓછપ રહે છે? Dr Harsh Shah સર્જન છે. તે તમારા પહેલાંના સ્કોપના રિપોર્ટ તમારી સાથે વાંચે છે અને નાના આંતરડામાં જોવાની જરૂર છે કે નહીં તે નક્કી કરે છે. કૅપ્સ્યુલ તમારા માટે સલામત છે કે નહીં તે પણ તપાસે છે. બધા રિપોર્ટ, સ્કેન અને ગોળીઓની સ્ટ્રીપ સાથે લાવો. ફોન કરો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલો. અપોઇન્ટમેન્ટ માટે કૉલ કરો WhatsApp પર બુક કરો Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
