Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 12 નવેમ્બર 2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Gastro & Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, વાસણા, અમદાવાદ · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
ડાયવર્ટિક્યુલર બ્લીડિંગમાં આંતરડામાંથી અચાનક લાલ કે મરૂન રંગનું લોહી ઘણું પડે છે, અને સામાન્ય રીતે પેટમાં દુખાવો થતો નથી. નાની કોથળી (ડાયવર્ટિક્યુલમ)ની દીવાલ પરની એક નાની લોહીની નળી ફાટી જાય છે.
મોટા ભાગના કિસ્સામાં લોહી જાતે બંધ થઈ જાય છે. પહેલું કામ શરીરને સ્થિર રાખવાનું છે. પછી સ્કેન અને કૉલોનોસ્કોપીથી સ્થાન શોધાય છે, અને ક્લિપ, બૅન્ડ કે નળી બંધ કરવાની પદ્ધતિથી તે સીલ થઈ શકે છે.
ઓપરેશન છેલ્લું પગલું છે. જે લોહી બંધ ન થાય, કે ઓળખાયેલા એક જ સ્થાનેથી ફરી ફરી નીકળે, તેના માટે તે રાખવામાં આવે છે.
આ લેખમાં ડાયવર્ટિક્યુલર રોગની લોહી નીકળવાની બાજુ સમજાવી છે. કોથળીમાં સોજો આવે ત્યારે શું થાય તે સહિત આખું ચિત્ર જોવા અમારું ડાયવર્ટિક્યુલર રોગની સારવાર પાનું વાંચો.
ડાયવર્ટિક્યુલમ એટલે આંતરડાની દીવાલમાંથી બહાર ઉપસેલી નાની કોથળી. તેના ઘુમ્મટ પરથી એક લોહીની નળી પસાર થાય છે. વર્ષો જતાં તેની દીવાલ નબળી પડે છે અને આંતરડાની અંદર ફાટી જાય છે.
આ સમસ્યા લોહીની નળીની છે, ચેપની નથી. એટલે જ લોહી સામાન્ય રીતે દુખાવા કે તાવ વગર આવે છે. આમ થવા માટે કોથળીમાં સોજો હોવો જરૂરી નથી.
કોથળીઓ મોટા ભાગે મોટા આંતરડાની ડાબી બાજુએ હોય છે. છતાં ભારે રક્તસ્રાવનો મોટો ભાગ જમણી બાજુથી આવે છે. જમણી બાજુની કોથળીઓનું મોઢું પહોળું હોય છે, એટલે લોહીની નળીનો વધુ ભાગ ખુલ્લો રહે છે. ભારતીય દર્દીઓમાં જમણી બાજુની કોથળીઓ ઘણી વાર જોવા મળે છે.
| મુદ્દો | ડાયવર્ટિક્યુલર બ્લીડિંગ | ડાયવર્ટિક્યુલાઇટિસ |
|---|---|---|
| શું બગડે છે | લોહીની નળી ફાટે છે | કોથળીમાં સોજો કે ચેપ થાય છે |
| દુખાવો | સામાન્ય રીતે થતો નથી | દુખાવો થાય છે, મોટા ભાગે નીચે ડાબી બાજુ |
| લોહી | અચાનક ઘણું લાલ કે મરૂન લોહી | ભાગ્યે જ, અને બીજું કારણ શોધવું પડે |
| સામાન્ય બાજુ | ઘણી વાર જમણી બાજુ | મોટા ભાગે ડાબી બાજુ |
| એન્ટિબાયોટિક | કામ આવતી નથી | કેટલાક દર્દીઓમાં વપરાય છે |
| પહેલું પગલું | શરીરને સ્થિર કરવું, પછી સ્થાન શોધવું | સ્કેન કરવું, પછી નિકાલ કે ઓપરેશન નક્કી કરવું |
મોટી ઉંમર, ઊંચું બ્લડ પ્રેશર અને સખત થયેલી ધમનીઓથી જોખમ વધે છે. દુખાવાની ગોળીઓ જેવી કે diclofenac, aspirin, બીજી લોહી પાતળું કરતી દવાઓ અને anticoagulant પણ જોખમ વધારે છે.
જો તમને કોથળીઓ હોય અને તમે રોજ દુખાવાની ગોળી લેતા હો, તો તમારા ડૉક્ટરને જણાવો. ઘૂંટણ કે કમરના દુખાવા માટે ઘણા લોકો આ ગોળીઓ વર્ષો સુધી લે છે. દુખાવા માટે વધુ સલામત પદ્ધતિ અપનાવવાથી બીજી વાર લોહી પડવાની શક્યતા ઘટી શકે છે. હૃદયની ગોળી કે લોહી પાતળું કરતી દવા જાતે બંધ ન કરો. તે નિર્ણય તમારા હૃદયરોગના ડૉક્ટર સાથે લેવાય છે.
ઘણું લોહી પડે, ચક્કર જેવું લાગે કે ધબકારા વધી જાય, તો તરત દવાખાને જાઓ. લોહી જાતે બંધ થવાની રાહ ન જુઓ.
પેટ કે આંતરડાના શરૂઆતના ભાગમાંથી ભારે લોહી પડે તો તે પણ નીચેથી લાલ લોહી જેવું દેખાઈ શકે છે. એટલે તબિયત બગડેલી હોય ત્યારે ટીમ ઉપરના આંતરડાની પણ તપાસ કરે છે. મસા, આંતરડાનો ચેપ કે પોલિપ જેવાં બીજાં કારણો પણ ધ્યાનમાં રખાય છે.
પહેલાં શરીરની સારવાર થાય છે: ડ્રિપ, જરૂર પડે તો લોહી, અને લોહી પાતળું કરતી દવાનું સુધારણ. પછી સ્કેન કે કૉલોનોસ્કોપીથી ફાટેલી લોહીની નળી શોધાય છે.
| તપાસ | ક્યારે વપરાય | સારી અને નબળી બાજુ |
|---|---|---|
| CT એન્જિયોગ્રાફી | ભારે રક્તસ્રાવ હોય, કે દર્દી અસ્થિર હોય | ઝડપી છે, આંતરડું સાફ કરવાની જરૂર નથી, અને લોહીની નળીઓનો નકશો આપે છે. લોહી વહેતું હોય ત્યારે જ તે દેખાય છે. |
| કૉલોનોસ્કોપી | દર્દી સ્થિર હોય, આંતરડું સાફ કર્યા પછી | સ્થાન શોધે છે અને તરત સારવાર પણ કરી શકે છે. ભારે રક્તસ્રાવ દરમિયાન કરવી અઘરી છે. |
| કેથેટર એન્જિયોગ્રાફી | CTમાં લોહી ચાલુ દેખાય ત્યારે | એક જ બેઠકમાં નળી શોધીને બંધ કરી શકાય છે. તે નાની પ્રક્રિયા છે, પણ તેનાં પોતાનાં જોખમ છે. |
| રક્તકણ સ્કેન | ધીમો, આવ-જા કરતો રક્તસ્રાવ અને સ્પષ્ટ CT | ધીમો રક્તસ્રાવ પકડે છે, પણ સ્થાન બરાબર બતાવતો નથી. ઓપરેશન માટે એકલો ક્યારેય વપરાતો નથી. |
હવે મોટા ભાગના સર્જનો દરેક દર્દીમાં એક દિવસમાં જ કૉલોનોસ્કોપીનો આગ્રહ રાખતા નથી. સાફ ન કરેલા આંતરડામાં ઉતાવળે સ્કોપ નાખવાથી કોઈ ફાયદો થતો નથી, એવું અભ્યાસોમાં જણાયું છે. તાકીદ તે દર્દી માટે રખાય છે જેનું લોહી ચાલુ હોય કે જે અસ્થિર હોય. તેના માટે CT એન્જિયોગ્રામ સામાન્ય રીતે વધુ ઝડપી અને સલામત પહેલી તપાસ છે.
મોટા ભાગના ડાયવર્ટિક્યુલર રક્તસ્રાવ કોઈ પ્રક્રિયા વગર બંધ થઈ જાય છે. ન થાય તો ક્લિપ, બૅન્ડ કે નળી બંધ કરવાની પદ્ધતિથી તે જગ્યા સીલ થાય છે. ઓપરેશન છેલ્લે આવે છે.
જમણી બાજુના આંતરડામાં દીવાલ પાતળી હોય છે. ત્યાં બૅન્ડ કે ગરમીથી તેને ઈજા થઈ શકે, એટલે સાધનની પસંદગી કાળજીથી કરાય છે. નળી બંધ કરવા માટે કેથેટરને શક્ય તેટલું દૂર સુધી પહોંચાડવું પડે છે. તેનાથી આંતરડાનો લોહીનો પુરવઠો કપાઈ જતો અટકે છે.
જે લોહી બંધ ન થાય, કે ખાતરીપૂર્વક ઓળખાયેલા સ્થાનેથી વારંવાર નીકળે, તેના માટે ઓપરેશન છે. અમે ફક્ત લોહી નીકળતો ભાગ જ કાઢીએ છીએ.
| સ્થિતિ | ઓપરેશન | ધ્યાનમાં રાખવાનો મુદ્દો |
|---|---|---|
| લોહી નીકળતો ભાગ જાણીતો હોય | આંતરડાના તે ભાગને કાઢવો | ફરી લોહી પડવાની શક્યતા ઘણી ઓછી રહે છે |
| એક સાબિત થયેલા ભાગમાંથી વારંવાર લોહી | તમે ફિટ હો ત્યારે તે ભાગ આયોજનપૂર્વક કાઢવો | જે વધુ સલામત હોય તે પ્રમાણે લેપ્રોસ્કોપીથી કે ખુલ્લા કાપથી થાય |
| ભારે રક્તસ્રાવ, સ્થાન મળતું નથી | મોટા આંતરડાનો મોટો ભાગ કાઢવો | ભાગ્યે જ, અને કટોકટી માટે રખાય |
અંદાજે કોઈ ભાગ કાઢવો ન જોઈએ. ખોટા અંદાજથી અસલ સ્થાન રહી જાય છે અને લોહી ફરી પડે છે. એટલે અમે પહેલાં CT, એન્જિયોગ્રાફી કે કૉલોનોસ્કોપીથી જગ્યા સાબિત કરીએ છીએ. Dr Harsh Shah મોટા આંતરડાનાં ઓપરેશન લેપ્રોસ્કોપીથી કે ખુલ્લી પદ્ધતિથી કરે છે, જે તમારા માટે વધુ સલામત હોય તે પ્રમાણે.
હા, નીકળી શકે. કોથળીમાંથી લોહી વર્ષો પછી પણ ફરી પડી શકે છે. જોખમ જાણવાથી અને ટાળવાની દવાઓ સમજવાથી શક્યતા ઘટે છે.
એક જ સાબિત થયેલા સ્થાનેથી ફરી ફરી લોહી નીકળે, તો આયોજનપૂર્વકનું ઓપરેશન વાજબી પસંદગી બને છે. આ વાત અમે ક્લિનિકમાં તમારા સ્કેન સામે રાખીને કરીએ છીએ.
લોહી પડ્યું ત્યારના દવાખાનાના કાગળો, દરેક સ્કેન અને કૉલોનોસ્કોપીના રિપોર્ટ અને તમે લેતા હો તે દવાઓની યાદી સાથે લાવો.
મોટા આંતરડાની નાની કોથળી (ડાયવર્ટિક્યુલમ)ની દીવાલમાં આવેલી નાની લોહીની નળીમાંથી થતો રક્તસ્રાવ. તેમાં અચાનક લાલ કે મરૂન લોહી ઘણું પડે છે, અને સામાન્ય રીતે પેટમાં દુખાવો થતો નથી.
હોઈ શકે, કારણ કે લોહી અચાનક અને ઘણું જઈ શકે છે. ઘણા કિસ્સામાં લોહી જાતે બંધ થાય છે. છતાં દવાખાને જાઓ, જેથી બ્લડ પ્રેશર અને લોહીની ગણતરી પર નજર રખાય.
સામાન્ય રીતે હા. ન થાય તો ક્લિપ, બૅન્ડ કે નળી બંધ કરવાની પદ્ધતિથી જગ્યા સીલ થાય છે. ઓપરેશન એ લોહી માટે રખાય છે જે બંધ કરી શકાતું નથી.
diclofenac અને aspirin જેવી દુખાવાની ગોળીઓ, બીજી લોહી પાતળું કરતી દવાઓ અને anticoagulant. હૃદયની ગોળી જાતે બંધ ન કરો. યાદી તમારા ડૉક્ટરો સાથે તપાસો.
બ્લીડિંગમાં લોહીની નળી ફાટે છે અને સામાન્ય રીતે દુખાવો થતો નથી. ડાયવર્ટિક્યુલાઇટિસમાં કોથળીમાં સોજો કે ચેપ હોય છે અને દુખાવો થાય છે. એન્ટિબાયોટિક ડાયવર્ટિક્યુલાઇટિસમાં કામ આવે છે, લોહી પડવામાં નહીં.
હા, લોહી બંધ થઈ જાય અને આંતરડું સાફ કરી શકાય ત્યારે. તે સ્થાન પાકું કરે છે અને લોહી કાઢી શકે તેવા પોલિપ કે બીજી વૃદ્ધિ પણ જુએ છે.
હા, કોથળીમાંથી લોહી વર્ષો પછી પણ ફરી પડી શકે છે. શક્ય હોય ત્યાં દુખાવાની ગોળીઓ ટાળવાથી અને લોહી પાતળું કરતી દવાઓ તપાસવાથી શક્યતા ઘટે છે.
જ્યારે લોહી બીજી રીતે બંધ ન થાય, કે મોટા આંતરડાના એક સાબિત ભાગમાંથી વારંવાર નીકળે. સ્થાન સાબિત થયા પછી ફક્ત તે ભાગ જ કાઢવામાં આવે છે.
આખા રોગને સમજવા ડાયવર્ટિક્યુલર રોગની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. મુસાફરી પહેલાં કોઈ પ્રશ્ન હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
શું આંતરડામાંથી અચાનક ઘણું તાજું લોહી પડ્યું, અને પેટમાં દુખાવો ન હતો? શું તમને કહેવામાં આવ્યું કે આ ડાયવર્ટિક્યુલર હોઈ શકે? Dr Harsh Shah સર્જન છે અને તમારા રિપોર્ટ તથા સ્કેન તમારી સાથે વાંચે છે. લોહી શાથી બંધ થયું, ફરી શાથી શરૂ થઈ શકે અને કઈ દવાઓમાં સાવચેતી રાખવી તે સમજાવે છે. કૉલોનોસ્કોપી, સ્કેન અને લોહીના રિપોર્ટ સાથે લાવો. ફોન કરો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલો. અપોઇન્ટમેન્ટ માટે કૉલ કરો WhatsApp પર બુક કરો Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
