Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 8 નવેમ્બર 2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Gastro & Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, વાસણા, અમદાવાદ · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
આંતરડાનો ટીબી ગોળીઓથી સારવાર થતો રોગ છે. સર્જન તેની તકલીફોની સારવાર કરે છે, ચેપની નહીં.
ઓપરેશન થોડી જ સ્થિતિ માટે રખાય છે. ડાઘથી થયેલો અવરોધ, આંતરડામાં છિદ્ર, બંધ ન થતું રક્તસ્રાવ, ભગંદર કે પરુની ગાંઠ, અને કૅન્સર હોવાની શક્યતાવાળી ગાંઠ.
ઓપરેશનમાં બને તેટલું આંતરડું બચાવાય છે, અને તે પછી પણ ટીબીની ગોળીઓનો પૂરો કોર્સ ચાલુ રહે છે.
આ લેખ ઓપરેશન ક્યારે જરૂરી બને તે વિશે છે. તપાસથી ગોળીઓ સુધીની આંતરડાના ટીબીની આખી વાત માટે અમારું આંતરડાના ટીબીની સારવાર પાનું જુઓ.
ઘણી વાર નહીં. ગોળીઓ ચેપની સારવાર કરે છે. ઓપરેશન એવી તકલીફ માટે છે જે ગોળીઓથી ઠીક ન થાય, કે સમયસર ઠીક ન થાય.
આંતરડામાં ટીબી મળે એ ગોળીઓ શરૂ કરવાનું કારણ છે, ઓપરેશન કરવાનું નહીં. ટાળી શકાય એવી ઘણી વારની ભૂલ એ છે કે ગોળીઓથી રૂઝાઈ જાત એવું આંતરડું કાઢી નાખવું. બીજી ભૂલ એ છે કે જે સાંકડો ભાગ ડાઘમાં ફેરવાઈ ગયો છે તેના માટે ગોળીઓની રાહ જોવી.
| તકલીફ | ગોળીઓ કેમ પૂરતી નથી | કેટલી ઉતાવળ |
|---|---|---|
| ડાઘથી સાંકડો થયેલો ભાગ, અવરોધ સાથે | ડાઘ ગોળીઓથી પાછો જતો નથી | આયોજિત, અને સંપૂર્ણ બંધ હોય તો તાત્કાલિક |
| આંતરડામાં છિદ્ર (આંતરડું ફાટવું) | આંતરડાની સામગ્રી પેટમાં ફેલાય છે | કટોકટી |
| બંધ ન થતું રક્તસ્રાવ | સ્કોપ પછી પણ ચાંદું લોહી વહાવતું રહે છે | કટોકટી કે તાત્કાલિક |
| ભગંદર કે પરુની ગાંઠ | ચેપ, ઓછું પોષણ અને ન રૂઝાતા ઘા | તાત્કાલિક કે આયોજિત |
| જાડા પડમાં જકડાયેલું આંતરડું | પડ આંતરડાને ફસાવે છે અને ગોળીઓ તેને છોડાવી શકતી નથી | આયોજિત |
| કૅન્સર હોવાની શક્યતાવાળી ગાંઠ | ફક્ત કાઢીને સ્લાઇડ જોવાથી જ નક્કી થાય | આયોજિત, વહેલી |
અમારો લેખ ટીબીમાં બંધ થયેલું આંતરડું ડાઘથી થયેલા સાંકડા ભાગ વિશે વધુ સમજાવે છે.
આંતરડું ફાટે, રક્તસ્રાવ કોઈ રીતે બંધ ન થાય, કે સંપૂર્ણ અવરોધ ઠીક ન થાય ત્યારે. આ બધામાં ગોળીઓ અસર કરે તેની રાહ જોઈ શકાતી નથી.
ટીબીમાં આંતરડાનું છિદ્ર સામાન્ય રીતે સાંકડા ભાગની ઉપર હોય છે, જ્યાં અવરોધની પાછળ દબાણ વધે છે. પેટ ગંદું થઈ જાય છે, અને દર્દી ઘણી વાર પાતળો અને નબળો હોય છે. મુશ્કેલી એ જ છે, કારણ કે ગંદા પેટમાં કરેલું જોડાણ લીક થઈ શકે.
દર્દી સ્થિર થાય પછી ગોળીઓ શરૂ કે ચાલુ કરાય છે. કટોકટીનું ઓપરેશન તેની રાહ જોતું નથી.
નિયમ એ છે કે બને તેટલું આંતરડું રાખવું. ટીબીમાં સાંકડા ભાગ ઘણી વાર એકથી વધુ હોય છે, અને વારંવાર લાંબા કાપથી આંતરડું ખોરાક શોષવા માટે ટૂંકું પડી શકે.
| ઓપરેશન | ક્યારે વપરાય | જાણવા જેવી વાત |
|---|---|---|
| સ્ટ્રિક્ચરોપ્લાસ્ટી | ડાઘથી સાંકડા થયેલા ટૂંકા ભાગ, ખાસ કરીને અંતરે ઘણા હોય ત્યારે | આંતરડું કાઢ્યા વગર પહોળું કરાય છે, અને કૅન્સર નકારવા એક ટુકડો તપાસાય છે |
| ટૂંકા ટુકડાને કાઢવો | એક બગડેલો ભાગ, કે ખૂબ નજીક આવેલા સાંકડા ભાગ | સ્વસ્થ છેડા જોડાય છે, વધારાનું કંઈ કાઢાતું નથી |
| આંતરડાના જોડાણ પાસે મર્યાદિત ભાગ કાઢવો | નાના આંતરડાના છેડા અને મોટા આંતરડાની શરૂઆત સુધી સીમિત રોગ | શક્ય હોય તો મોટું આંતરડું બચાવાય છે |
| જમણી બાજુનું કોલોન કાઢવું | નાશ પામેલું જોડાણ, કઠણ ગાંઠ, કે કૅન્સર હોવાની શક્યતાવાળી ગાંઠ | કૅન્સરની શક્યતા હોય તો કૅન્સર ઓપરેશનની રીતે થાય છે |
| આંતરડાને તેના પડમાંથી છોડાવવું | જાડા આવરણમાં જકડાયેલું આંતરડું (એબ્ડોમિનલ કોકૂન) | પડ ઉખેડીને આંતરડું મુક્ત કરાય છે |
| બાયપાસ જોડાણ | હવે વપરાતું નથી | રોગવાળું આંતરડું રહી જાય છે અને બંધ ગળણી જેવો ભાગ બને છે |
ઓપરેશનમાં સર્જન આખું નાનું આંતરડું હાથમાંથી પસાર કરીને દરેક સાંકડો ભાગ નિશાન કરે છે. ઉપરનો એક ભાગ ચૂકી જવાય તો અવરોધ વહેલો પાછો આવે છે.
આંતરડાના જોડાણ પાસેની જાડી ટીબીની ગાંઠ કૅન્સર જેવી દેખાઈ શકે. પેશીથી નિર્ણય ન થાય તો કાઢવાથી સારવાર અને જવાબ બંને મળે છે.
પેશી હંમેશાં ન્યાયાધીશ છે. ડૉક્ટર પહેલાં બાયોપ્સી લે છે. તે નિષ્ફળ જાય અને કૅન્સર નકારી ન શકાય તો ગાંઠ કાઢાય છે. કૅન્સરની ખરેખર શક્યતા હોય ત્યારે જે ઓપરેશન પછી ટીબી નીકળે તે વાજબી છે. પણ કૅન્સર નીકળે એવી ગાંઠ માટે ગોળીઓનો લાંબો કોર્સ આપવો વાજબી નથી.
કોઈ પણ ઓપરેશન પછી ટીબીની ગોળીઓનો પૂરો કોર્સ ચાલુ રહે છે. ઓપરેશન બગડેલો ભાગ કાઢે છે, ચેપ નહીં.
દવાઓ અને તેનો સમય અમારા લેખ આંતરડાના ટીબીની દવાઓ કેટલો સમય ચાલે માં સમજાવ્યાં છે.
મુખ્ય જોખમ જોડાણનું લીક, ઘાનો ચેપ, ભગંદર, ફરી સાંકડો ભાગ અને ટૂંકું આંતરડું છે. મોટા ભાગનાં ઘટાડી શકાય છે.
| જોખમ | ચેતવણીનાં ચિહ્નો | કેવી રીતે ઘટે કે સંભાળાય |
|---|---|---|
| જોડાણનું લીક | તાવ, ઝડપી ધબકારા, ડ્રેઇનમાં આંતરડાનું પ્રવાહી | પહેલાં ખોરાક, પેટ ગંદું હોય તો સ્ટોમા, લીક થાય તો સ્કેન અને ડ્રેનેજ |
| ઘાનો ચેપ | લાલાશ, રસી, ઘા ખુલી જવો | ઘા ખોલીને ડ્રેસિંગ કરવું, પોષણ વધારવું |
| ઘામાંથી ભગંદર | ઘા કે ડ્રેઇનમાંથી આંતરડાનું પ્રવાહી | ચેપ કાબૂમાં રાખવો, ચામડી સાચવવી, ખોરાક આપવો, મોડેથી સુધારો |
| ટૂંકું આંતરડું | પાતળા ઝાડા, વજન ઘટવું | સ્ટ્રિક્ચરોપ્લાસ્ટી અને મર્યાદિત કાપથી લંબાઈ બચાવવી |
| ફરી સાંકડો ભાગ | ગાંઠ જેવો દુખાવો, ઊલટી | ડાઘ છે કે સક્રિય રોગ તે તપાસવું, પછી પહોળો કરવો કે ઓપરેશન |
તે પછીની સંભાળ માટે અમારો લેખ આંતરડાના ટીબીની તકલીફો અને ફોલો-અપ વાંચો.
પૂછો કે તકલીફ ગોળીઓથી ન મટે એવી છે કે નહીં, અને કયા ઓપરેશનમાં વધુમાં વધુ આંતરડું રહે. બધા સ્કેન અને રિપોર્ટ સાથે લાવો.
Dr Harsh Shah તમારા ફિઝિશિયન અને ટીબીના ડૉક્ટર સાથે કામ કરે છે, જેઓ ગોળીઓ ચલાવે છે. આંતરડાને સર્જનની જરૂર હોય, કે બીજો અભિપ્રાય મદદરૂપ થાય, ત્યારે અમે સાથે છીએ.
ઘણી વાર નહીં. મોટા ભાગનો આંતરડાનો ટીબી ટીબીની ગોળીઓથી સારવાર થાય છે. ઓપરેશન એવી તકલીફો માટે રખાય છે જે ગોળીઓથી ઠીક ન થાય: ડાઘથી થયેલો અવરોધ, આંતરડામાં છિદ્ર, રક્તસ્રાવ, ભગંદર કે કૅન્સર હોવાની શક્યતાવાળી ગાંઠ.
આંતરડું ફાટીને પેટમાં ફેલાય, રક્તસ્રાવ બંધ ન થાય, કે સંપૂર્ણ અવરોધ ડ્રિપ અને નળીથી ડ્રેનેજ છતાં ઠીક ન થાય ત્યારે. આમાં ગોળીઓ અસર કરે તેની રાહ જોઈ શકાતી નથી.
જે સાંકડો ભાગ ડાઘમાં ફેરવાઈ ગયો છે તે ગોળીઓથી ખૂલતો નથી. ગોળીઓ ચેપની સારવાર કરે છે, પણ ડાઘની પેશી રહે છે. એટલે આવા સાંકડા ભાગ માટે સ્ટ્રિક્ચરોપ્લાસ્ટી કે ટૂંકા ટુકડાને કાઢવાની જરૂર પડી શકે.
તે એવું ઓપરેશન છે જેમાં આંતરડું કાઢ્યા વગર સાંકડો ભાગ પહોળો કરાય છે. સર્જન સાંકડા ભાગને ખોલીને પહોળો સીવે છે. તેથી આંતરડાની લંબાઈ બચે છે, જે મહત્ત્વનું છે કારણ કે ટીબીમાં સાંકડા ભાગ ઘણી વાર એકથી વધુ હોય છે.
ક્યારેક, ગંદા પેટ, ઓછા પ્રોટીન કે ખૂબ બીમાર દર્દી સાથેની કટોકટી પછી. સ્ટોમા આંતરડાને રૂઝાવા દેવાનો સલામત અસ્થાયી રસ્તો છે, અને સામાન્ય રીતે પછીથી બંધ કરાય છે.
હા. ઓપરેશન બગડેલો ભાગ કાઢે કે સુધારે છે. તે ચેપ કાઢતું નથી. ગોળીઓનો પૂરો કોર્સ ઓપરેશન દરમિયાન અને પછી ચાલુ રહે છે.
ઓછું પ્રોટીન અને નબળા સ્નાયુ જોડાણ લીક થવાનાં મુખ્ય કારણ છે. પરિસ્થિતિ પરવાનગી આપે ત્યારે આયોજિત ઓપરેશન ખોરાક વધાર્યા અને લોહીની ઊણપ સુધાર્યા પછી જ કરાય છે.
હા. નાના આંતરડાના છેડા પાસેની જાડી ગાંઠ કૅન્સર જેવી દેખાઈ શકે. પેશીથી પ્રશ્નનો નિર્ણય ન થાય તો સર્જન તેને કાઢી શકે છે, અને તે નમૂનો જવાબ આપે છે.
મુસાફરી પહેલાં કોઈ પ્રશ્ન હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો. આગળની માહિતી નીચેનાં પાનાંમાં છે.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
આંતરડાનો ટીબી છે અને ઓપરેશનની સલાહ મળી છે, કે ઓપરેશન જોઈએ કે નહીં તે સમજાતું નથી? મોટા ભાગના લોકોમાં આંતરડાના ટીબીની સારવાર ગોળીઓથી થાય છે, એટલે ઓપરેશન પાછળ સ્પષ્ટ કારણ હોવું જોઈએ. Dr Harsh Shah સર્જન છે અને તમારા સ્કેન અને રિપોર્ટ જાતે વાંચે છે. ગોળીઓ પૂરતી છે કે આંતરડું સુધારવું પડશે, અને કયા ઓપરેશનમાં ઓછામાં ઓછું આંતરડું જાય તે તેઓ સરળ ભાષામાં સમજાવે છે. ફોન કરો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલો. અપોઇન્ટમેન્ટ માટે કૉલ કરો WhatsApp પર બુક કરો Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.