WhatsApp Skip to main content

Dr. Harsh J Shah

આંતરડાના ટીબીની સારવાર પછી કઈ તકલીફો રહી શકે?

છેલ્લે સુધાર્યું: 8 નવેમ્બર 2026

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah, gastro and cancer surgeon, Ahmedabad

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Gastro & Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, વાસણા, અમદાવાદ · 18 વર્ષનો અનુભવ

ટૂંકમાં

આંતરડાના ટીબી પછી બે પ્રકારની તકલીફ રહી શકે. એક, આંતરડાને સાંકડું કરતો ડાઘ. બીજી, ગોળીઓની આડઅસર, જે મોટા ભાગે લિવર પર થાય છે.

સારવાર પછી સાંકડું થયેલું આંતરડું યાંત્રિક સમસ્યા છે. વધુ ગોળીઓ ડાઘ ખોલતી નથી. બલૂનથી પહોળું કરવું કે નાનું ઓપરેશન તેને ખોલે છે.

પરિણામ ફક્ત લક્ષણોથી નહીં, પણ સ્કેન કે કૉલોનોસ્કોપી અને વજન વધવાથી જુઓ. કોર્સ પૂરો થતાં પહેલાં જ મુલાકાતોનો plan બનાવો.

આ લેખ સારવાર દરમિયાન અને પછી થઈ શકતી તકલીફો વિશે છે. આંતરડાના ટીબીની તપાસથી ગોળીઓ અને ઓપરેશન સુધીની આખી વાત માટે અમારું આંતરડાના ટીબીની સારવાર પાનું જુઓ.

આંતરડાના ટીબી પછી કઈ તકલીફો રહી શકે?

બે જૂથ યાદ રાખો. રોગની તકલીફ આંતરડામાંથી આવે છે, જેમ કે ડાઘ, કાણું કે લીક. સારવારની તકલીફ ગોળીઓમાંથી આવે છે, જેમ કે લિવર પર અસર.

આ બંને જૂથના ઉપાય સામસામા છે. ડાઘને બલૂન કે ઓપરેશન જોઈએ, વધુ ગોળીઓ નહીં. લિવરની તકલીફમાં ગોળીઓ બદલવી પડે, ઓપરેશન નહીં. દરેક મુલાકાતમાં પહેલું કામ એ જ છે કે તકલીફ કયા જૂથની છે તે નક્કી કરવું.

આંતરડાના ટીબી પછીની તકલીફો અને સામાન્ય ઉપાય
તકલીફશું અનુભવાયસામાન્ય ઉપાય
આંતરડું સાંકડું કરતો ડાઘજમ્યા પછી આંટી, ફૂલેલું પેટ, આવતી અને જતી ઊલટીબલૂનથી પહોળું કરવું કે ઓપરેશન, વધુ ગોળીઓ નહીં
આંતરડામાં કાણુંઅચાનક ભારે દુખાવો અને સખત પેટકટોકટીનું ઓપરેશન, સાથે ગોળીઓ ચાલુ
લીક થતો માર્ગ કે પરુત્વચામાંથી પ્રવાહી નીકળવું, કે દુખતો સોજોપરુ કાઢવું કે ઓપરેશન, સાથે ગોળીઓ
રક્તસ્રાવકાળું કે લાલ શૌચ, થાક, લોહી ઓછું થવુંઘણી વાર ગોળીઓથી શાંત થાય, વધુ હોય તો દવાખાનામાં દાખલ
ઓપરેશન પછી ખોરાક ઓછો પચવોપાતળા ઝાડા અને વજન ઘટવુંખોરાકની મદદ, વિટામિન અને ધ્યાનથી ફોલો-અપ
ટીબી પાછો આવવોસારા સમય પછી તાવ, દુખાવો અને વજન ઘટવું ફરી શરૂ થાયપહેલાં નવી તપાસ, પછી સારવાર
ગોળીઓની આડઅસરઉબકા, પીળી આંખો, પગમાં ઝણઝણાટી, ધૂંધળું દેખાવુંડૉક્ટર ગોળીઓ ગોઠવે છે

પૂરો કોર્સ કરનારા મોટા ભાગના લોકો સારા રહે છે. આ યાદી એટલા માટે છે કે તમને ખબર પડે કયાં ચિહ્નો વહેલા જણાવવાં.

સારવાર પછી પણ આંતરડું સાંકડું કેમ થાય?

ટીબી આંતરડાની દીવાલમાં ચાંદા કરે છે, અને ચાંદા ડાઘથી રૂઝાય છે. દાઝેલા ઘાની જેમ ડાઘ સંકોચાય છે, એટલે ચેપ જાય ત્યારે પણ આંતરડું ટૂંકું અને સાંકડું થઈ શકે.

ઘણાં કુટુંબોને આ નવાઈ લાગે છે. ગોળીઓ અસર કરે, તાવ જાય, વજન વધે, અને પછી જમ્યા પછી આંટી શરૂ થાય. આ સારવારની નિષ્ફળતા નથી. જંતુ જતા રહ્યા છે, પણ ડાઘ રહી ગયો છે. ડૉક્ટરો ક્યારેક તેને “સારવાર થઈ છતાં બંધ આંતરડું” કહે છે.

વધુ ગોળીઓ લેવાથી ડાઘ ખૂલતો નથી, ફક્ત આડઅસર વધે છે. ઉપાય યાંત્રિક છે:

  • બલૂનથી પહોળું કરવું, કૉલોનોસ્કોપ દ્વારા, જ્યારે ડાઘ ટૂંકો, એક જ અને પહોંચમાં હોય
  • આંતરડું બચાવતું ઓપરેશન, જેમાં સાંકડા ભાગને ખોલીને પહોળો કરાય, જ્યારે ડાઘ ઘણા કે લાંબા હોય
  • નાનો ટુકડો કાઢવો, ફક્ત ત્યારે જ જ્યારે બલૂનથી પહોળું કરવું સલામત ન હોય

સર્જનો શક્ય એટલું આંતરડું બચાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે. આ પસંદગીઓ પગલે પગલે આંતરડાના ટીબીમાં આંતરડું બંધ થવા વિશેનો અમારો લેખ સમજાવે છે.

બીજી ગંભીર તકલીફો કઈ કઈ છે?

કાણું, લીક થતો માર્ગ, પરુ અને રક્તસ્રાવ બીજી તકલીફો છે. ટીબી મોડો પકડાય કે શરીર નબળું હોય ત્યારે તેની શક્યતા વધુ રહે છે.

આંતરડામાં કાણું ખૂબ જોખમી તકલીફ છે. તેનાથી અચાનક ભારે દુખાવો અને સખત, દુખતું પેટ થાય છે, અને તે જ દિવસે ઓપરેશન જોઈએ. ઓપરેશન પછી પણ ટીબીની ગોળીઓ ચાલુ રહે છે. આંતરડાનો ટુકડો કાઢ્યો, પણ ચેપ નથી કાઢ્યો.

  • લીક થતો માર્ગ ત્વચા સુધી ખૂલી શકે કે આંતરડાના બે આંટા જોડી શકે
  • પરુનો ગઠ્ઠો દુખતો સોજો અને તાવ આપે છે, અને તેને કાઢવો પડે છે
  • રક્તસ્રાવ મોટા ભાગે ધીમો હોય છે અને લોહી ઓછું થવા કે થાક તરીકે દેખાય છે
  • ટૂંકું આંતરડું લાંબો ભાગ કાઢ્યા પછી થઈ શકે, અને પાતળા ઝાડા તથા વજન ઘટે છે

કોઈ પણ ઓપરેશન પછી કાઢેલો ટુકડો પેશીના રિપોર્ટ માટે મોકલાય છે. તેનાથી ટીબી નક્કી થાય છે અને ગાંઠ નથી તે ખાતરી થાય છે. ટીબી જેવો ન વર્તતો સાંકડો ભાગ હંમેશાં તપાસવો જ જોઈએ.

ટીબી પાછો આવ્યો, ડાઘ છે કે દવાની અસર?

સારવાર પછીનાં ચિહ્નોનો અર્થ દર વખતે ટીબી પાછો આવ્યો એવો નથી. મોટા ભાગે તે ડાઘ હોય છે. ડૉક્ટર પહેલાં ચાલુ રોગ તપાસે છે, પછી ઉપાય નક્કી કરે છે.

એવી જ આંટી ત્રણ જુદાં કારણોથી આવી શકે. ખોટું અનુમાન માણસને મહિનાઓ સુધી ખોટા રસ્તે લઈ જાય છે, એટલે નિર્ણય પહેલાં તપાસ કરાય છે.

ટીબીની સારવાર પછી ચિહ્નોનાં ત્રણ કારણો
કારણતપાસમાં શું દેખાયશું કરાય
રૂઝાયેલો ડાઘચાંદા નથી, પણ સ્થિર સાંકડો ભાગબલૂનથી પહોળું કરવું કે ઓપરેશન
ટીબી પાછો આવવોચાલુ ચાંદા, જાડી દીવાલ કે જંતુનો ટેસ્ટ પૉઝિટિવનવો નમૂનો, પછી ટીબીના ડૉક્ટર નવો કોર્સ નક્કી કરે
ગોળીઓ અસર ન કરવીબરાબર લીધેલા કોર્સ પછી પણ સુધારો નહીં, કે જંતુ દવાઓ સામે ટકી જાયદવા સામે ટકવાના ટેસ્ટ અને દવાઓ બદલવી

એક વાત ચિત્રને ગૂંચવી શકે છે. સારવારનાં પહેલાં અઠવાડિયાંમાં તાવ, દુખાવો કે ગ્રંથિનો સોજો થોડા સમય માટે વધી શકે, જ્યારે દર્દી એકંદરે સુધરતો હોય. તેને વિરોધાભાસી પ્રતિક્રિયા કહે છે. સામાન્ય રીતે તે નિષ્ફળતા નથી અને ગોળીઓ ચાલુ રખાય છે. નિર્ણય ડૉક્ટર લે છે.

દવાની કઈ આડઅસરમાં ફોન કરવો?

લિવર ધ્યાન રાખવાનો અંગ છે. ગોળીઓ શરૂ કર્યા પછી પીળી આંખો, ઘેરા રંગનો પેશાબ, ઉબકા કે ભૂખ ન લાગવી હોય તો તે જ દિવસે જણાવો.

મોટા ભાગના લોકો ગોળીઓ તકલીફ વગર લે છે. તકલીફ આવે તો ઘણી વાર પહેલાં અઠવાડિયાંમાં આવે છે. કૃપા કરીને ગોળીઓ જાતે બંધ ન કરો. અધૂરો કે તૂટેલો કોર્સ જ ટીબીને પાછો લાવે છે અને તેને વધુ અઘરો બનાવે છે. ડૉક્ટરને ફોન કરો, તે સલામત રીતે ફેરફાર કરશે.

  • પીળી આંખો કે ત્વચા, ઘેરો પેશાબ, કે સતત ઉબકા લિવર તરફ સંકેત કરે છે અને લોહીની તપાસ જોઈએ
  • પગમાં ઝણઝણાટી કે બળતરા કોઈ એક ગોળીથી થઈ શકે, અને વિટામિનથી રાહત મળે છે
  • ધૂંધળું દેખાવું કે રંગો ઓળખવામાં ફેરફાર હોય તો તરત આંખની તપાસ કરાવો
  • ફોલ્લી કે ખંજવાળ કોઈ ગોળીની એલર્જી હોઈ શકે
  • ગોળી પછી ઉબકા ઘણી વાર સમય કે જમવાનું બદલવાથી ઓછા થાય છે

ટીબીની ગોળીઓ સામાન્ય રીતે તમારા ફિઝિશિયન કે ટીબીના ડૉક્ટર આપે છે. કોર્સની વાત આંતરડાના ટીબીની દવાઓ કેટલો સમય ચાલે વિશેના અમારા લેખમાં છે.

ફોલો-અપમાં કઈ મુલાકાતો અને તપાસ હોય?

ફોલો-અપ કોર્સ પૂરો થતાં પહેલાં જ ગોઠવાય છે. તેમાં વજન, લોહીની તપાસ અને આંતરડું પોતે જોવાય છે, કારણ કે ફક્ત લક્ષણો ભ્રમ આપી શકે.

સારું લાગવું શુભ સંકેત છે, પણ સારું લાગતું હોય ત્યારે પણ ડાઘ બની શકે છે. એટલે નક્કી સમયે સ્કેન કે કૉલોનોસ્કોપીથી આંતરડું ફરી જોવાય છે. ચોક્કસ તારીખો તમારી બીમારી અને ડૉક્ટર પર આધાર રાખે છે.

આંતરડાના ટીબીની સારવાર પછીનો સામાન્ય ફોલો-અપ plan
ક્યારેશું તપાસાયશા માટે
શરૂ કરતાં પહેલાંવજન, લોહી અને લિવરની તપાસ, સ્કેન કે કૉલોનોસ્કોપી, પેશીનો રિપોર્ટસરખામણી માટે શરૂઆતનો આધાર
પહેલાં અઠવાડિયાંલક્ષણો, વજન, લિવરની તપાસ, ગોળીઓ નિયમિત લેવાય છે કે નહીંઆડઅસર વહેલી પકડવા
લગભગ બે થી ત્રણ મહિનાકૉલોનોસ્કોપી કે સ્કેન ફરીચાંદા રૂઝાવા એ સારવાર કામ કરે છે તેનો ખૂબ સ્પષ્ટ પુરાવો છે
કોર્સના અંતેલક્ષણો, વજન, અને રહી ગયેલા ડાઘની તપાસસારવાર થઈ છતાં સાંકડું આંતરડું વહેલું શોધવા
કોર્સ પછીલગભગ એક વર્ષ મુલાકાતો, આંટી પાછી આવે તો સ્કેનમોડા ડાઘ અને ફરીથી ટીબી વચ્ચે ફરક પાડવા

વજન એક સરળ માપદંડ છે. સતત વધતું વજન બતાવે છે કે આંતરડું ખોરાક પચાવે છે અને ચેપ કાબૂમાં છે. વજન વધતું અટકે કે ઘટે તો વહેલા પાછા આવવું.

ટીબી માટેના આંતરડાના ઓપરેશન પછી પણ ગોળીઓનો કોર્સ અંત સુધી ચાલે છે, અને પેશીનો રિપોર્ટ સાચવી રાખવો. તે તમને વારંવારના ઓપરેશનથી અને પાછળથી બિનજરૂરી ફરી સારવારથી બચાવે છે.

ક્યારે તરત ડૉક્ટરને જણાવવું?

અચાનક ભારે પેટનો દુખાવો, વારંવાર ઊલટી, સખત ફૂલેલું પેટ, શૌચ કે વાયુ ન નીકળવો, કે કાળું કે લાલ શૌચ હોય તો તે જ દિવસે દવાખાને પહોંચો.

આ ચિહ્નો અવરોધ, કાણું કે રક્તસ્રાવ સૂચવી શકે છે. બીજાં ચિહ્નો થોડા દિવસ રાહ જોઈ શકે, પણ મહિનાઓ નહીં:

  1. જમ્યા પછી આંટી કોર્સ પૂરો થયા પછી પાછી આવે
  2. તાવ, રાત્રે પરસેવો કે વજન ઘટવું સારા સમય પછી ફરી શરૂ થાય
  3. પીળી આંખો, ઘેરો પેશાબ કે ધૂંધળું દેખાવું ગોળીઓ ચાલુ હોય ત્યારે
  4. સોજો કે પ્રવાહી નીકળવું પેટ કે ગુદા પાસે
  5. ચૂકી ગયેલી તપાસ, કે કોઈ પણ કારણે ગોળીઓમાં પડેલો ખાંચો

કૃપા કરીને જૂના રિપોર્ટ, સ્કેન અને લીધેલી ગોળીઓની યાદી સાથે લાવો. જો લક્ષણો હજી તપાસાવ્યાં ન હોય, તો આંતરડાના ટીબીનાં લક્ષણો અને ચેતવણીનાં ચિહ્નો વિશેનો અમારો લેખ જુઓ. Dr Harsh Shah તમારા ફિઝિશિયન કે ટીબીના ડૉક્ટર સાથે કામ કરે છે. ગોળીઓ તેઓ સંભાળે છે, અને આંતરડાને સર્જનની જરૂર પડે ત્યારે અમે હાજર છીએ.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

ટીબીની સારવાર પછી પણ આંતરડું સાંકડું થઈ શકે?

હા. ટીબીના ચાંદા ડાઘથી રૂઝાય છે, અને ચેપ જાય પછી પણ ડાઘ આંતરડાને સાંકડું કરી શકે છે. જમ્યા પછી આંટી અને આવતી-જતી ઊલટી તેનાં ચિહ્નો છે.

વધુ ટીબીની ગોળીઓ લેવાથી ડાઘ ખૂલે?

ના. ડાઘ ચેપ નથી. તેને બલૂનથી પહોળો કરવો કે નાનું ઓપરેશન જોઈએ, અને વધારાની ગોળીઓ ફક્ત આડઅસર વધારે છે.

મારો ટીબી પાછો આવ્યો છે કે નહીં, કેમ ખબર પડે?

સારા સમય પછી તાવ, દુખાવો અને વજન ઘટવું ફરી શરૂ થાય તો ચેતવણી છે. ડૉક્ટર નવો કોર્સ નક્કી કરતાં પહેલાં સ્કેન અને ચાલુ રોગની તપાસ ફરી કરે છે.

ટીબીની ગોળીઓની કઈ આડઅસર ગંભીર ગણાય?

પીળી આંખો કે ત્વચા, ઘેરો પેશાબ, સતત ઉબકા, ધૂંધળું દેખાવું અને ફોલ્લી તે જ દિવસે જણાવો. કૃપા કરીને ગોળીઓ જાતે બંધ ન કરો.

ટીબીમાં વિરોધાભાસી પ્રતિક્રિયા એટલે શું?

સારવારની શરૂઆતમાં દર્દી એકંદરે સુધરતો હોય ત્યારે તાવ, દુખાવો કે ગ્રંથિનો સોજો થોડા સમય માટે વધે છે. સામાન્ય રીતે ગોળીઓ ચાલુ રખાય છે, અને ડૉક્ટર નિર્ણય લે છે.

ટીબીના ઓપરેશન પછી પણ ગોળીઓ લેવી પડે?

હા. ઓપરેશન રોગગ્રસ્ત આંતરડું કાઢે છે, ચેપ નહીં. ગોળીઓનો પૂરો કોર્સ અંત સુધી ચાલે છે.

આંતરડાના ટીબી પછી કેટલો સમય ફરી તપાસ કરાવવી?

મોટા ભાગના લોકોને કોર્સ દરમિયાન, તેના અંતે અને ત્યાર પછી લગભગ એક વર્ષ સુધી તપાસાય છે. આંટી, તાવ કે વજન ઘટવું પાછું આવે તો વહેલા મળવું.

દરેક મુલાકાતમાં વજન કેમ તપાસાય છે?

સતત વધતું વજન બતાવે છે કે ચેપ કાબૂમાં છે અને આંતરડું ખોરાક પચાવે છે. વજન વધતું અટકે તો વહેલી તપાસ જરૂરી છે.

Dr Harsh Shah ક્યાં મળે છે

ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601

ટીબીની ગોળીઓ પૂરી થઈ ગઈ છતાં પેટમાં આંટી આવે છે, કે ટીબી પાછો આવશે એવી ચિંતા છે? સારવાર થયેલા આંતરડાના ટીબી પછી ડાઘ રહી શકે છે, અને ગોળીઓની અસર લિવર પર પણ પડી શકે છે. સમયસર ફોલો-અપ હોય તો બંને વહેલા પકડાય છે. Dr Harsh Shah સર્જન છે અને ટીબીની સારવાર પછી આંતરડાની સંભાળ રાખે છે. તે તમારા સ્કેન અને રિપોર્ટ જોઈને સરળ ભાષામાં સમજાવે છે કે શું ફક્ત ડાઘ છે અને શાની વધુ સંભાળ જોઈએ. ફોન કરો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલો. અપોઇન્ટમેન્ટ માટે કૉલ કરો WhatsApp પર બુક કરો Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Get health updates from Dr Harsh Shah on WhatsApp

Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

Dr. Harsh J Shah
Dr Harsh Shah, Gastro, Cancer & Laparoscopic Surgeon, Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.