Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 8 નવેમ્બર 2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Gastro & Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, વાસણા, અમદાવાદ · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
આંતરડાના ટીબી પછી બે પ્રકારની તકલીફ રહી શકે. એક, આંતરડાને સાંકડું કરતો ડાઘ. બીજી, ગોળીઓની આડઅસર, જે મોટા ભાગે લિવર પર થાય છે.
સારવાર પછી સાંકડું થયેલું આંતરડું યાંત્રિક સમસ્યા છે. વધુ ગોળીઓ ડાઘ ખોલતી નથી. બલૂનથી પહોળું કરવું કે નાનું ઓપરેશન તેને ખોલે છે.
પરિણામ ફક્ત લક્ષણોથી નહીં, પણ સ્કેન કે કૉલોનોસ્કોપી અને વજન વધવાથી જુઓ. કોર્સ પૂરો થતાં પહેલાં જ મુલાકાતોનો plan બનાવો.
આ લેખ સારવાર દરમિયાન અને પછી થઈ શકતી તકલીફો વિશે છે. આંતરડાના ટીબીની તપાસથી ગોળીઓ અને ઓપરેશન સુધીની આખી વાત માટે અમારું આંતરડાના ટીબીની સારવાર પાનું જુઓ.
બે જૂથ યાદ રાખો. રોગની તકલીફ આંતરડામાંથી આવે છે, જેમ કે ડાઘ, કાણું કે લીક. સારવારની તકલીફ ગોળીઓમાંથી આવે છે, જેમ કે લિવર પર અસર.
આ બંને જૂથના ઉપાય સામસામા છે. ડાઘને બલૂન કે ઓપરેશન જોઈએ, વધુ ગોળીઓ નહીં. લિવરની તકલીફમાં ગોળીઓ બદલવી પડે, ઓપરેશન નહીં. દરેક મુલાકાતમાં પહેલું કામ એ જ છે કે તકલીફ કયા જૂથની છે તે નક્કી કરવું.
| તકલીફ | શું અનુભવાય | સામાન્ય ઉપાય |
|---|---|---|
| આંતરડું સાંકડું કરતો ડાઘ | જમ્યા પછી આંટી, ફૂલેલું પેટ, આવતી અને જતી ઊલટી | બલૂનથી પહોળું કરવું કે ઓપરેશન, વધુ ગોળીઓ નહીં |
| આંતરડામાં કાણું | અચાનક ભારે દુખાવો અને સખત પેટ | કટોકટીનું ઓપરેશન, સાથે ગોળીઓ ચાલુ |
| લીક થતો માર્ગ કે પરુ | ત્વચામાંથી પ્રવાહી નીકળવું, કે દુખતો સોજો | પરુ કાઢવું કે ઓપરેશન, સાથે ગોળીઓ |
| રક્તસ્રાવ | કાળું કે લાલ શૌચ, થાક, લોહી ઓછું થવું | ઘણી વાર ગોળીઓથી શાંત થાય, વધુ હોય તો દવાખાનામાં દાખલ |
| ઓપરેશન પછી ખોરાક ઓછો પચવો | પાતળા ઝાડા અને વજન ઘટવું | ખોરાકની મદદ, વિટામિન અને ધ્યાનથી ફોલો-અપ |
| ટીબી પાછો આવવો | સારા સમય પછી તાવ, દુખાવો અને વજન ઘટવું ફરી શરૂ થાય | પહેલાં નવી તપાસ, પછી સારવાર |
| ગોળીઓની આડઅસર | ઉબકા, પીળી આંખો, પગમાં ઝણઝણાટી, ધૂંધળું દેખાવું | ડૉક્ટર ગોળીઓ ગોઠવે છે |
પૂરો કોર્સ કરનારા મોટા ભાગના લોકો સારા રહે છે. આ યાદી એટલા માટે છે કે તમને ખબર પડે કયાં ચિહ્નો વહેલા જણાવવાં.
ટીબી આંતરડાની દીવાલમાં ચાંદા કરે છે, અને ચાંદા ડાઘથી રૂઝાય છે. દાઝેલા ઘાની જેમ ડાઘ સંકોચાય છે, એટલે ચેપ જાય ત્યારે પણ આંતરડું ટૂંકું અને સાંકડું થઈ શકે.
ઘણાં કુટુંબોને આ નવાઈ લાગે છે. ગોળીઓ અસર કરે, તાવ જાય, વજન વધે, અને પછી જમ્યા પછી આંટી શરૂ થાય. આ સારવારની નિષ્ફળતા નથી. જંતુ જતા રહ્યા છે, પણ ડાઘ રહી ગયો છે. ડૉક્ટરો ક્યારેક તેને “સારવાર થઈ છતાં બંધ આંતરડું” કહે છે.
વધુ ગોળીઓ લેવાથી ડાઘ ખૂલતો નથી, ફક્ત આડઅસર વધે છે. ઉપાય યાંત્રિક છે:
સર્જનો શક્ય એટલું આંતરડું બચાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે. આ પસંદગીઓ પગલે પગલે આંતરડાના ટીબીમાં આંતરડું બંધ થવા વિશેનો અમારો લેખ સમજાવે છે.
કાણું, લીક થતો માર્ગ, પરુ અને રક્તસ્રાવ બીજી તકલીફો છે. ટીબી મોડો પકડાય કે શરીર નબળું હોય ત્યારે તેની શક્યતા વધુ રહે છે.
આંતરડામાં કાણું ખૂબ જોખમી તકલીફ છે. તેનાથી અચાનક ભારે દુખાવો અને સખત, દુખતું પેટ થાય છે, અને તે જ દિવસે ઓપરેશન જોઈએ. ઓપરેશન પછી પણ ટીબીની ગોળીઓ ચાલુ રહે છે. આંતરડાનો ટુકડો કાઢ્યો, પણ ચેપ નથી કાઢ્યો.
કોઈ પણ ઓપરેશન પછી કાઢેલો ટુકડો પેશીના રિપોર્ટ માટે મોકલાય છે. તેનાથી ટીબી નક્કી થાય છે અને ગાંઠ નથી તે ખાતરી થાય છે. ટીબી જેવો ન વર્તતો સાંકડો ભાગ હંમેશાં તપાસવો જ જોઈએ.
સારવાર પછીનાં ચિહ્નોનો અર્થ દર વખતે ટીબી પાછો આવ્યો એવો નથી. મોટા ભાગે તે ડાઘ હોય છે. ડૉક્ટર પહેલાં ચાલુ રોગ તપાસે છે, પછી ઉપાય નક્કી કરે છે.
એવી જ આંટી ત્રણ જુદાં કારણોથી આવી શકે. ખોટું અનુમાન માણસને મહિનાઓ સુધી ખોટા રસ્તે લઈ જાય છે, એટલે નિર્ણય પહેલાં તપાસ કરાય છે.
| કારણ | તપાસમાં શું દેખાય | શું કરાય |
|---|---|---|
| રૂઝાયેલો ડાઘ | ચાંદા નથી, પણ સ્થિર સાંકડો ભાગ | બલૂનથી પહોળું કરવું કે ઓપરેશન |
| ટીબી પાછો આવવો | ચાલુ ચાંદા, જાડી દીવાલ કે જંતુનો ટેસ્ટ પૉઝિટિવ | નવો નમૂનો, પછી ટીબીના ડૉક્ટર નવો કોર્સ નક્કી કરે |
| ગોળીઓ અસર ન કરવી | બરાબર લીધેલા કોર્સ પછી પણ સુધારો નહીં, કે જંતુ દવાઓ સામે ટકી જાય | દવા સામે ટકવાના ટેસ્ટ અને દવાઓ બદલવી |
એક વાત ચિત્રને ગૂંચવી શકે છે. સારવારનાં પહેલાં અઠવાડિયાંમાં તાવ, દુખાવો કે ગ્રંથિનો સોજો થોડા સમય માટે વધી શકે, જ્યારે દર્દી એકંદરે સુધરતો હોય. તેને વિરોધાભાસી પ્રતિક્રિયા કહે છે. સામાન્ય રીતે તે નિષ્ફળતા નથી અને ગોળીઓ ચાલુ રખાય છે. નિર્ણય ડૉક્ટર લે છે.
લિવર ધ્યાન રાખવાનો અંગ છે. ગોળીઓ શરૂ કર્યા પછી પીળી આંખો, ઘેરા રંગનો પેશાબ, ઉબકા કે ભૂખ ન લાગવી હોય તો તે જ દિવસે જણાવો.
મોટા ભાગના લોકો ગોળીઓ તકલીફ વગર લે છે. તકલીફ આવે તો ઘણી વાર પહેલાં અઠવાડિયાંમાં આવે છે. કૃપા કરીને ગોળીઓ જાતે બંધ ન કરો. અધૂરો કે તૂટેલો કોર્સ જ ટીબીને પાછો લાવે છે અને તેને વધુ અઘરો બનાવે છે. ડૉક્ટરને ફોન કરો, તે સલામત રીતે ફેરફાર કરશે.
ટીબીની ગોળીઓ સામાન્ય રીતે તમારા ફિઝિશિયન કે ટીબીના ડૉક્ટર આપે છે. કોર્સની વાત આંતરડાના ટીબીની દવાઓ કેટલો સમય ચાલે વિશેના અમારા લેખમાં છે.
ફોલો-અપ કોર્સ પૂરો થતાં પહેલાં જ ગોઠવાય છે. તેમાં વજન, લોહીની તપાસ અને આંતરડું પોતે જોવાય છે, કારણ કે ફક્ત લક્ષણો ભ્રમ આપી શકે.
સારું લાગવું શુભ સંકેત છે, પણ સારું લાગતું હોય ત્યારે પણ ડાઘ બની શકે છે. એટલે નક્કી સમયે સ્કેન કે કૉલોનોસ્કોપીથી આંતરડું ફરી જોવાય છે. ચોક્કસ તારીખો તમારી બીમારી અને ડૉક્ટર પર આધાર રાખે છે.
| ક્યારે | શું તપાસાય | શા માટે |
|---|---|---|
| શરૂ કરતાં પહેલાં | વજન, લોહી અને લિવરની તપાસ, સ્કેન કે કૉલોનોસ્કોપી, પેશીનો રિપોર્ટ | સરખામણી માટે શરૂઆતનો આધાર |
| પહેલાં અઠવાડિયાં | લક્ષણો, વજન, લિવરની તપાસ, ગોળીઓ નિયમિત લેવાય છે કે નહીં | આડઅસર વહેલી પકડવા |
| લગભગ બે થી ત્રણ મહિના | કૉલોનોસ્કોપી કે સ્કેન ફરી | ચાંદા રૂઝાવા એ સારવાર કામ કરે છે તેનો ખૂબ સ્પષ્ટ પુરાવો છે |
| કોર્સના અંતે | લક્ષણો, વજન, અને રહી ગયેલા ડાઘની તપાસ | સારવાર થઈ છતાં સાંકડું આંતરડું વહેલું શોધવા |
| કોર્સ પછી | લગભગ એક વર્ષ મુલાકાતો, આંટી પાછી આવે તો સ્કેન | મોડા ડાઘ અને ફરીથી ટીબી વચ્ચે ફરક પાડવા |
વજન એક સરળ માપદંડ છે. સતત વધતું વજન બતાવે છે કે આંતરડું ખોરાક પચાવે છે અને ચેપ કાબૂમાં છે. વજન વધતું અટકે કે ઘટે તો વહેલા પાછા આવવું.
ટીબી માટેના આંતરડાના ઓપરેશન પછી પણ ગોળીઓનો કોર્સ અંત સુધી ચાલે છે, અને પેશીનો રિપોર્ટ સાચવી રાખવો. તે તમને વારંવારના ઓપરેશનથી અને પાછળથી બિનજરૂરી ફરી સારવારથી બચાવે છે.
અચાનક ભારે પેટનો દુખાવો, વારંવાર ઊલટી, સખત ફૂલેલું પેટ, શૌચ કે વાયુ ન નીકળવો, કે કાળું કે લાલ શૌચ હોય તો તે જ દિવસે દવાખાને પહોંચો.
આ ચિહ્નો અવરોધ, કાણું કે રક્તસ્રાવ સૂચવી શકે છે. બીજાં ચિહ્નો થોડા દિવસ રાહ જોઈ શકે, પણ મહિનાઓ નહીં:
કૃપા કરીને જૂના રિપોર્ટ, સ્કેન અને લીધેલી ગોળીઓની યાદી સાથે લાવો. જો લક્ષણો હજી તપાસાવ્યાં ન હોય, તો આંતરડાના ટીબીનાં લક્ષણો અને ચેતવણીનાં ચિહ્નો વિશેનો અમારો લેખ જુઓ. Dr Harsh Shah તમારા ફિઝિશિયન કે ટીબીના ડૉક્ટર સાથે કામ કરે છે. ગોળીઓ તેઓ સંભાળે છે, અને આંતરડાને સર્જનની જરૂર પડે ત્યારે અમે હાજર છીએ.
હા. ટીબીના ચાંદા ડાઘથી રૂઝાય છે, અને ચેપ જાય પછી પણ ડાઘ આંતરડાને સાંકડું કરી શકે છે. જમ્યા પછી આંટી અને આવતી-જતી ઊલટી તેનાં ચિહ્નો છે.
ના. ડાઘ ચેપ નથી. તેને બલૂનથી પહોળો કરવો કે નાનું ઓપરેશન જોઈએ, અને વધારાની ગોળીઓ ફક્ત આડઅસર વધારે છે.
સારા સમય પછી તાવ, દુખાવો અને વજન ઘટવું ફરી શરૂ થાય તો ચેતવણી છે. ડૉક્ટર નવો કોર્સ નક્કી કરતાં પહેલાં સ્કેન અને ચાલુ રોગની તપાસ ફરી કરે છે.
પીળી આંખો કે ત્વચા, ઘેરો પેશાબ, સતત ઉબકા, ધૂંધળું દેખાવું અને ફોલ્લી તે જ દિવસે જણાવો. કૃપા કરીને ગોળીઓ જાતે બંધ ન કરો.
સારવારની શરૂઆતમાં દર્દી એકંદરે સુધરતો હોય ત્યારે તાવ, દુખાવો કે ગ્રંથિનો સોજો થોડા સમય માટે વધે છે. સામાન્ય રીતે ગોળીઓ ચાલુ રખાય છે, અને ડૉક્ટર નિર્ણય લે છે.
હા. ઓપરેશન રોગગ્રસ્ત આંતરડું કાઢે છે, ચેપ નહીં. ગોળીઓનો પૂરો કોર્સ અંત સુધી ચાલે છે.
મોટા ભાગના લોકોને કોર્સ દરમિયાન, તેના અંતે અને ત્યાર પછી લગભગ એક વર્ષ સુધી તપાસાય છે. આંટી, તાવ કે વજન ઘટવું પાછું આવે તો વહેલા મળવું.
સતત વધતું વજન બતાવે છે કે ચેપ કાબૂમાં છે અને આંતરડું ખોરાક પચાવે છે. વજન વધતું અટકે તો વહેલી તપાસ જરૂરી છે.
મુસાફરી પહેલાં કોઈ પ્રશ્ન હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો. આગળની માહિતી નીચેનાં પાનાંમાં છે.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
ટીબીની ગોળીઓ પૂરી થઈ ગઈ છતાં પેટમાં આંટી આવે છે, કે ટીબી પાછો આવશે એવી ચિંતા છે? સારવાર થયેલા આંતરડાના ટીબી પછી ડાઘ રહી શકે છે, અને ગોળીઓની અસર લિવર પર પણ પડી શકે છે. સમયસર ફોલો-અપ હોય તો બંને વહેલા પકડાય છે. Dr Harsh Shah સર્જન છે અને ટીબીની સારવાર પછી આંતરડાની સંભાળ રાખે છે. તે તમારા સ્કેન અને રિપોર્ટ જોઈને સરળ ભાષામાં સમજાવે છે કે શું ફક્ત ડાઘ છે અને શાની વધુ સંભાળ જોઈએ. ફોન કરો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલો. અપોઇન્ટમેન્ટ માટે કૉલ કરો WhatsApp પર બુક કરો Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.