Skip to main contentડૉ. હર્ષ શાહ · Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, અમદાવાદ
છેલ્લે સુધાર્યું: 3 નવેમ્બર 2026
હરસ-મસા, ફિશર, ભગંદર અને ગુદા પાસેના abscess ની સારવાર · ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
હરસ, ફિશર, ભગંદર અને abscess ચારેય અલગ તકલીફ છે. દરેકનું મુખ્ય નિશાન જુદું છે: લોહી, તીક્ષ્ણ દુખાવો, સતત વહેતું મોઢું કે પરુવાળી ગાંઠ. એટલે સારવાર પણ દરેકની જુદી હોય છે.
Dr Harsh Shah આ ચારેયની સારવાર કરે છે. પહેલાં દવા અને ખોરાકની ટેવ, પછી જરૂર હોય તો rubber band ligation, હરસનું ઓપરેશન, sphincterotomy, fistulotomy, seton કે abscess નું ડ્રેનેજ. પહેલી મુલાકાતમાં ખાનગી વાતચીત અને હળવી તપાસ થાય છે, અને ઘણા દર્દી જાણીને જાય છે કે ઓપરેશન જોઈએ કે નહીં.
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
GI & Proctology Surgeon · Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad
આંતરડા, ગુદામાર્ગ અને ગુદાની સર્જરીનો 18 વર્ષનો અનુભવ. પહેલી મુલાકાતથી છેલ્લી તપાસ સુધી દરેક દર્દીને તેઓ પોતે જ જુએ છે.
Google rating: Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna ના listing પર 18 reviews માંથી 4.94.
આ પાનાનું અંગ્રેજી રૂપ Piles, Fissure & Fistula Clinic Ahmedabad પર છે. અહીં એ જ વાત ગુજરાતીમાં, રોજની ભાષામાં લખી છે.
Dr Harsh Shah આંતરડા અને ગુદાના સર્જન છે, અને આ ક્ષેત્રમાં 18 વર્ષનો અનુભવ ધરાવે છે. પહેલી મુલાકાત, ઓપરેશન અને રૂઝ આવે ત્યાં સુધીની તપાસ, બધું તેઓ જાતે કરે છે.
તેમણે પહેલાં જનરલ સર્જરી અને પછી પેટ-આંતરડાની સર્જરીમાં તાલીમ લીધી છે, જેમાં ગુદાનળી અને મળને રોકી રાખતા સ્નાયુઓની સર્જરી પણ આવે છે. ઓપરેશન પછી ઘા પૂરેપૂરો રૂઝાય ત્યાં સુધી તેઓ જ તમને ફરી તપાસે છે.
મુખ્ય લક્ષણ પરથી તકલીફનો અંદાજ આવે છે. દુખાવા વગર ચળકતું લાલ લોહી હોય તો હરસની શક્યતા વધુ. શૌચ વખતે કાપા જેવો દુખાવો હોય તો ફિશર. પરુ કે ભીનું મોઢું હોય તો ભગંદર.
ઘણા લોકો ગુદાની દરેક તકલીફને “હરસ” કહી દે છે. નીચેનું કોષ્ટક માર્ગદર્શન છે, નિદાન નથી. બે તકલીફ સાથે પણ હોઈ શકે, અને પાકું તો તપાસથી જ થાય.
| લક્ષણ | હરસ | ફિશર | ભગંદર | Abscess |
|---|---|---|---|---|
| લોહી | ચળકતું લાલ, ટપકે કે છંટાય, ઘણી વાર દુખાવા વગર | કાગળ કે મળ પર લીટી, સાથે દુખાવો | વચ્ચે વચ્ચે લોહીવાળું પરુ | ઓછું, ફૂટે ત્યારે જ |
| દુખાવો | હળવો, સિવાય કે મસ્સામાં ગંઠાઈ જાય કે બહાર ફસાય | શૌચ વખતે અને પછી કલાકો સુધી તીક્ષ્ણ, કાપા જેવો | હળવો ભાર, પરુ નીકળે એ પહેલાં વધે | સતત ધબકતો, દરરોજ વધે, બેસવું અઘરું |
| સોજો કે ગાંઠ | નરમ મસ્સો, જોર કરતાં બહાર આવે, અંદર જઈ શકે | જૂના ફિશરમાં કિનારે ચામડીનો નાનો ટુકડો | ગુદા પાસે ફોલ્લી જેવું નાનું મોઢું | ગુદાની બાજુમાં ગરમ, લાલ, અડતાં દુખતી ગાંઠ |
| સ્રાવ | ચીકણો પદાર્થ, ખંજવાળ, ભીનું અંડરવેર | ઓછો કે નહીં | મહિનાઓ સુધી આવ-જા કરતું પરુ કે પાણી, કપડાં ભીનાં થાય | ફૂટે તો પરુ |
| તાવ | ના | ના | સામાન્ય રીતે ના | ઘણી વાર |
ભગંદર અને abscess એ એક જ તકલીફના બે તબક્કા છે. ગુદાનળીની અંદરની નાની ગ્રંથિમાં ચેપ લાગે ત્યારે પરુ ભરાય, એ abscess. એ પરુ ચામડી તરફ રસ્તો કરીને બહાર નીકળે ત્યારે પાછળ રહી જતી નળી એ ભગંદર.
Dr Harsh Shah પહેલાં દવાથી ચલાવે છે, પછી થોડાં જ સ્થાપિત ઓપરેશન કરે છે. સાધન પર આધારિત રીતો તેઓ વાપરતા નથી. જે ઓપરેશન તેઓ કરે છે એનાં પરિણામોનો દાયકાઓનો અભ્યાસ ઉપલબ્ધ છે.
| સારવાર | કોના માટે | શું થાય છે |
|---|---|---|
| ફાઇબર, stool softener, સિટ્ઝ બાથ, મલમ | શરૂઆતના હરસ, નવો ફિશર | રોજ નરમ મળ અને હૂંફાળા પાણીમાં બેસવું. ઘણાને આનાથી વધુ કંઈ જોઈતું નથી. |
| Rubber band ligation | લોહી પડતા હરસ, ગ્રેડ 1 થી 3 | સંવેદનશીલ ચામડીથી ઉપર નાનું રબર બેન્ડ લગાવાય છે. મસ્સો સુકાઈને લગભગ એક અઠવાડિયામાં ખરી પડે છે. ક્લિનિકમાં થતી રીત, એનેસ્થેસિયા વગર. |
| હરસનું ઓપરેશન (open haemorrhoidectomy) | મોટા હરસ, ગ્રેડ 3 થી 4, કે બેન્ડિંગ પછી પાછા આવતા હરસ | એનેસ્થેસિયા હેઠળ મસ્સા કાપીને કાઢાય છે. ઘાની વચ્ચે સામાન્ય ચામડીના પુલ રખાય છે. |
| Lateral internal sphincterotomy | જૂનો ફિશર જે દવાથી ન રૂઝ્યો | અંદરના કડક સ્નાયુમાં બાજુએ માપસર નાનો કાપ. ખેંચાણ ઘટે છે અને ફિશર રૂઝાય છે. |
| Fistulotomy | નીચેનો ભગંદર, જે થોડા જ સ્નાયુમાંથી પસાર થાય | નળી ખુલ્લી કરાય છે અને નીચેથી ઉપર તરફ રૂઝાય છે. |
| Seton | વધુ સ્નાયુમાંથી પસાર થતો કે ચેપવાળો ભગંદર | નરમ દોરો નળીમાંથી પસાર કરાય છે, જેથી પરુ નીકળતું રહે. પછી તબક્કાવાર સારવાર. |
| Abscess ડ્રેનેજ | ગુદા પાસેનો abscess | એનેસ્થેસિયા હેઠળ પરુ કઢાય છે, સામાન્ય રીતે એ જ દિવસે કે બીજા દિવસે. સાથે ભગંદરના મોઢાની તપાસ થાય છે. |
| અન્યત્ર વપરાતી રીત | એ શું છે | તેઓ કેમ વાપરતા નથી |
|---|---|---|
| હરસ કે ભગંદર માટે laser | ફાઇબરની ગરમીથી મસ્સો સંકોચાય કે નળી બંધ થાય | શરૂઆતમાં દુખાવો ઓછો, પણ અભ્યાસોમાં તકલીફ વધુ પાછી આવે છે, અને ડિસ્પોઝેબલ ફાઇબરનો ખર્ચ ઉમેરાય છે. |
| Stapler (stapled haemorrhoidopexy) | ગોળ stapler વડે હરસ ઉપર ખેંચાય છે | લાંબા ગાળે પરિણામ કાપીને કાઢવા જેટલું ટકતું નથી, અને દુર્લભ પણ ગંભીર ગૂંચવણો છે. |
| THD / DGHAL (ધમનીઓ બાંધવી) | સોનોગ્રાફીથી હરસને લોહી પહોંચાડતી નળીઓ શોધી બંધ કરાય છે | દુખાવો ઓછો, પણ હરસ કાઢ્યા પછી કરતાં વધુ પાછા આવે છે. |
| ફિશર માટે Botox ઇન્જેક્શન | દવા કેટલાક મહિના સ્નાયુને ઢીલો કરે છે | સ્નાયુ બચે છે, પણ sphincterotomy કરતાં ફિશર વધુ વાર પાછો આવે છે. |
| ભગંદર માટે LIFT, flap, VAAFT, ગુંદર કે plug | સ્નાયુ બચાવીને નળી બંધ કરવાની રીતો | કેટલાક ઊંચા કે જટિલ ભગંદર માટે ઉપયોગી, પણ fistulotomy કરતાં ઓછી નળીઓ રૂઝાય છે. તમારા માટે એ વધુ યોગ્ય હોય તો Dr Shah સ્પષ્ટ કહેશે. |
આમાંથી કોઈ રીત ખોટી નથી. દરેકની જગ્યા છે અને સારા સર્જનો એ વાપરે છે. Dr Shah એ જ કરે છે જેની પાછળ તેઓ પોતાના દર્દીઓ માટે ઊભા રહી શકે. તેઓ જે ઓપરેશન કરે છે એનો રેકોર્ડ ઘણો લાંબો છે અને તકલીફ પાછી આવવાની શક્યતા ઓછી છે. થોડાં જ ઓપરેશન વારંવાર કરવાથી એમાં એકસરખાપણું રહે છે.
હરસ એટલે ગુદાનળીની અંદર સૂજેલી ગાદી જેવા મસ્સા. કેટલા બહાર આવે છે એ પરથી એના ચાર ગ્રેડ પડે છે, અને ગ્રેડ પરથી સારવાર નક્કી થાય છે.
| ગ્રેડ | શું થાય છે | સામાન્ય પહેલું પગલું |
|---|---|---|
| 1 | લોહી પડે છે, મસ્સો બહાર આવતો નથી | ફાઇબર, પાણી, stool softener અને જોર ન કરવું |
| 2 | જોર કરતાં બહાર આવે અને જાતે અંદર જાય | ખોરાકથી ન સુધરે તો બેન્ડિંગ |
| 3 | બહાર આવે અને હાથથી અંદર ધકેલવો પડે | બેન્ડિંગ, કે મોટા હોય તો હરસનું ઓપરેશન |
| 4 | કાયમ બહાર રહે, અંદર ન જાય | હરસનું ઓપરેશન (open haemorrhoidectomy) |
તપાસ્યા વગર લોહીનું કારણ હરસ ગણી લેવાતું નથી. જરૂર લાગે ત્યારે colonoscopy કરાવાય છે, જેથી લોહી પડવાનાં બીજાં કારણો ચૂકી ન જવાય.
વિગતવાર માહિતી માટે જુઓ: હરસ-મસાની સારવાર અને ગ્રેડ પ્રમાણે નિર્ણય.
ફિશર એટલે ગુદાના કિનારે અંદરના પડમાં પડેલી નાની ચીરી. સ્નાયુ ખેંચાઈ જતો હોવાથી ચીરી રૂઝાતી નથી, અને એ જ દુખાવાનું કારણ છે.
વધુ વાંચો: ફિશરમાં દવા ક્યારે અને ઓપરેશન ક્યારે.
ભગંદર એટલે ગુદાનળીની અંદરથી બહારની ચામડી સુધીની નળી. એ ગોળીઓથી બંધ થતી નથી. સારવાર એ પર આધાર રાખે છે કે નળી કેટલા સ્નાયુમાંથી પસાર થાય છે.
વધુ વાંચો: ભગંદર માટે fistulotomy કે seton, કેવી રીતે નક્કી થાય.
Abscess એટલે ગુદાની બાજુમાં ભરાયેલું પરુ. એકલી antibiotic દવાથી એ ખાલી થતું નથી. સામાન્ય રીતે નિદાનના એક દિવસમાં પરુ કાઢવું પડે છે.
વધુ વાંચો: Abscess નું પરુ કાઢવાનું ઓપરેશન, ક્યારે અને કેવી રીતે.
પહેલી મુલાકાતમાં વાતચીત, હળવી તપાસ અને proctoscope નામની નાની નળીથી અંદરનો ટૂંકો નજારો હોય છે. એમાં થોડી મિનિટ લાગે છે અને ભાગ્યે જ અકળામણથી વધુ લાગે છે.
| તપાસ | ક્યારે કહેવાય છે |
|---|---|
| Colonoscopy | લગભગ 45 વર્ષથી વધુ ઉંમર અને તાજેતરમાં તપાસ ન થઈ હોય, મળ સાથે લોહી ભળેલું હોય, શૌચની ટેવ બદલાઈ હોય, લોહી ઓછું હોય, વજન ઘટતું હોય, કે કુટુંબમાં આંતરડાની તકલીફ હોય |
| ગુદાનો MRI | ભગંદર ઊંચો હોય, પાછો આવ્યો હોય, ઘણાં મોઢાં હોય, સ્ત્રીમાં આગળની બાજુએ હોય, કે આંતરડાની બળતરા સાથે હોય |
| બ્લડ સુગર અને લોહીની તપાસ | કોઈ પણ ઓપરેશન પહેલાં, અને abscess માં હંમેશાં |
| Examination under anaesthesia (EUA) | દુખાવાને લીધે ક્લિનિકમાં તપાસ ન થઈ શકે, કે સારવાર પહેલાં ભગંદરનો નકશો જોવો હોય |
શરમને લીધે ઘણા લોકો વર્ષો સુધી આવતા નથી. તપાસ બંધ રૂમમાં થાય છે અને તમે ઢંકાયેલા રહો છો.
રૂઝ સારવાર પ્રમાણે જુદી હોય છે. બેન્ડિંગમાં એકાદ દિવસ આરામ જોઈએ. ઓપરેશન પછી શરૂના થોડા દિવસ દુખે છે, જે ગોળી, સિટ્ઝ બાથ અને stool softener થી કાબૂમાં રહે છે.
| સારવાર | શરૂના દિવસો | કામ પર પાછા | ઘા રૂઝાય |
|---|---|---|---|
| Band ligation | એકાદ દિવસ ભાર અને ધીમો દુખાવો. સાતથી દસમા દિવસે બેન્ડ ખરે ત્યારે થોડું લોહી. | સામાન્ય રીતે બીજા દિવસે | લગભગ 2 અઠવાડિયા |
| હરસનું ઓપરેશન | શરૂના દિવસો દુખે છે, ખાસ કરીને પહેલા શૌચે. ગોળી, સિટ્ઝ બાથ અને stool softener થી કાબૂ. | સામાન્ય રીતે 2 થી 3 અઠવાડિયા | લગભગ 4 થી 6 અઠવાડિયા |
| Sphincterotomy | ઘણાને ફિશરનો દુખાવો દિવસોમાં ઘટે છે. નાનો ઘા હળવો દુખે. | સામાન્ય રીતે અઠવાડિયામાં | લગભગ 4 થી 6 અઠવાડિયા |
| Fistulotomy | ઘા દુખે અને થોડું પાણી આવે. હૂંફાળા પાણીનો શેક અને પેડ. | સામાન્ય રીતે 1 થી 2 અઠવાડિયા | લગભગ 4 થી 8 અઠવાડિયા, મોટી નળીમાં વધુ |
| Seton | હળવો ભાર. દોરામાંથી પરુ વહે છે, અને એ અઠવાડિયાં સુધી રહી શકે. | થોડા દિવસમાં | આગળના તબક્કા પર આધાર |
| Abscess ડ્રેનેજ | ધબકતો દુખાવો કલાકોમાં ઘટે છે. ઘા રોજ ધોવાય છે. | અઠવાડિયામાં | લગભગ 2 થી 4 અઠવાડિયા |
મોટા ભાગનાં ઓપરેશન day care હોય છે કે એક રાત હોસ્પિટલમાં રહેવું પડે છે.
ગુદાની મોટા ભાગની તકલીફો નક્કી કરેલી મુલાકાત સુધી રાહ જોઈ શકે છે. થોડી નથી જોઈ શકતી. નીચેનાં નિશાન હોય તો આજે જ નજીકના ઇમરજન્સી વિભાગમાં કે Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad માં પહોંચો.
દરેક સારવારમાં થોડું જોખમ હોય છે. તમને લાગુ પડતાં જોખમો Dr Harsh Shah સંમતિ લેતાં પહેલાં રૂબરૂ સમજાવે છે.
| સારવાર | જાણવા જેવાં જોખમો |
|---|---|
| Band ligation | દુખાવો, બેન્ડ ખરે ત્યારે લોહી, અને હરસનું પાછું આવવું. ભાગ્યે જ ગંભીર ચેપ, જેનાં નિશાન તીવ્ર દુખાવો, તાવ અને પેશાબમાં તકલીફ છે. |
| હરસનું ઓપરેશન | દુખાવો, પહેલા દિવસે પેશાબમાં તકલીફ, લોહી, ભાગ્યે જ સાતથી દસમા દિવસે મોડું લોહી, ગુદા સાંકડી થવી, અને હરસનું પાછું આવવું. |
| Sphincterotomy | હવા પર કાબૂ ઘટવાની કે થોડો મળ લાગવાની નાની શક્યતા, જે સામાન્ય રીતે થોડા સમયની હોય, અને ફિશરનું પાછું આવવું. |
| Fistulotomy અને seton | ભગંદર પાછો આવવો, ધીમી રૂઝ, અને કાબૂમાં થોડો ફેરફાર, જે વધુ સ્નાયુ કપાય ત્યારે વધુ શક્ય છે. |
| Abscess ડ્રેનેજ | Abscess ફરી ભરાવો, કે પછી ભગંદર બનવો. |
| કોઈ પણ ઓપરેશન | ચેપ, લોહી વહેવું અને એનેસ્થેસિયાની તકલીફો. |
પહેલા ફોનથી લઈને ઘા રૂઝાય ત્યાં સુધીના પાંચ તબક્કા છે. દરેકમાં શું થશે એ તમને પહેલાં કહેવાય છે.
ખર્ચ તમને કઈ સારવાર જોઈએ એના પર આધાર રાખે છે. દવા અને બેન્ડિંગનો ખર્ચ ઓપરેશન કરતાં ઘણો ઓછો હોય છે.
ઓપરેશનનો પ્રકાર, એનેસ્થેસિયા અને કેટલા દિવસ રહેવું પડે એનાથી અંદાજ બદલાય છે. colonoscopy કે MRI જેવી તપાસ, રૂમની શ્રેણી, અને એક કરતાં વધુ તબક્કા માગતો ભગંદર પણ ગણાય છે. Dr Shah ડિસ્પોઝેબલ સાધનો વાપરતા નથી, એટલે તેમનાં ઓપરેશનમાં સાધનનો અલગ ચાર્જ ઉમેરાતો નથી.
Dr. Jivraj Mehta Hospital, વાસણા, અમદાવાદ મુખ્ય વીમા કંપનીઓ અને cashless કાર્યક્રમો સાથે કામ કરે છે. pre-authorisation હોસ્પિટલની ઓફિસ સંભાળે છે. બેન્ડિંગ ક્લિનિકમાં થતી રીત છે અને કેટલીક પોલિસી ફક્ત હોસ્પિટલમાં દાખલ થવા પર ચૂકવે છે, એટલે તમારી પોલિસી તપાસી લો. સાથે લાવો: અગાઉના રિપોર્ટ, ચાલુ દવાઓની યાદી, વીમા card અને ઓળખપત્ર. શું લાવવું એ પૂછવા ફોન કરો +91-63555-64601.
હરસમાં સામાન્ય રીતે દુખાવા વગર લોહી પડે છે. ફિશરમાં શૌચ વખતે અને પછી કાપા જેવો દુખાવો થાય છે. બંને સાથે પણ હોઈ શકે, એટલે તપાસથી જ પાકું થાય.
ઘણી વાર નહીં. શરૂના હરસ અને નવો ફિશર ખોરાક, stool softener, સિટ્ઝ બાથ અને મલમથી સુધરે છે. ભગંદર અને abscess માં પ્રક્રિયા જોઈએ જ, કારણ કે ગોળીથી નળી બંધ થતી નથી કે પરુ નીકળતું નથી.
સામાન્ય રીતે ફક્ત અકળામણ લાગે છે અને થોડી મિનિટ લાગે છે. ફિશરને લીધે બહુ દુખતું હોય તો અંદરની તપાસ છોડી દેવાય છે, અને જરૂર પડે તો પછી એનેસ્થેસિયામાં થાય છે.
આ રીતોમાં શરૂમાં દુખાવો ઓછો હોય છે, પણ અભ્યાસોમાં હરસ કાઢ્યા કરતાં વધુ પાછા આવે છે. તેઓ લાંબા રેકોર્ડવાળી રીતો, બેન્ડિંગ અને હરસનું ઓપરેશન, વાપરે છે.
સ્નાયુ પર કોઈ પણ ઓપરેશનમાં હવા પર કાબૂ ઘટવાની કે થોડો મળ લાગવાની નાની શક્યતા રહે છે. Dr Shah ઓપરેશન પહેલાં કાબૂ વિશે પૂછે છે અને સ્નાયુનો કાપ નાનામાં નાનો રાખે છે.
ના. Antibiotic થોડા સમય માટે સ્રાવ ઘટાડે, પણ નળી રહે છે અને ચેપ પાછો આવે છે. સ્નાયુ કેટલો સામેલ છે એ પ્રમાણે fistulotomy કે seton કરવું પડે છે.
હા. રિપોર્ટ અને લક્ષણ પહેલાં WhatsApp પર મોકલી શકાય છે. તપાસ બંધ રૂમમાં થાય છે અને તમે ઢંકાયેલા રહો છો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
ગુદા પાસે લોહી, દુખાવો, ગાંઠ કે પરુની તકલીફ વારંવાર થાય છે? અગાઉના રિપોર્ટ, colonoscopy કે MRI હોય તો પહેલાં WhatsApp પર મોકલી દો, જેથી મુલાકાતમાં એ વંચાઈ ગયેલા હોય. સારવાર તપાસ પછી જ નક્કી થાય છે. ફોન કરો +91-63555-64601 · WhatsApp પર રિપોર્ટ મોકલો
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.