Skip to main contentડૉ. હર્ષ શાહ · Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, અમદાવાદ
છેલ્લે સુધાર્યું: 3 નવેમ્બર 2026
Perianal abscess નું ઓપરેશન · ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ગુદાની બાજુમાં ધબકતી, ગરમ અને અડતાં દુખતી ગાંઠ મોટા ભાગે abscess એટલે પરુનો ભરાવો હોય છે. એ દવાથી કે જાતે ફૂટવાની રાહ જોવાથી નથી મટતો, એમાંથી પરુ કાઢવું પડે છે.
Dr Harsh Shah પરુ કાઢવાનું ઓપરેશન એનેસ્થેસિયા હેઠળ કરે છે. એ જ બેઠકમાં આખા ભાગની તપાસ થાય છે, જેથી છુપાયેલી કોથળી કે fistula રહી ન જાય.
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
GI & Proctology Surgeon · Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad
આંતરડા, ગુદામાર્ગ અને ગુદાની સર્જરીનો 18 વર્ષનો અનુભવ. તાકીદનું પરુ કાઢવું, ઓપરેશન દરમિયાન તપાસ, seton અને પછીનું fistula નું ઓપરેશન, આ બધું એક જ સર્જન કરે છે.
Google rating: Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna ના listing પર 18 reviews માંથી 4.94.
આ પાનાનું અંગ્રેજી રૂપ Perianal abscess drainage in Ahmedabad પર છે. અહીં એ જ સારવાર ગુજરાતીમાં, રોજની ભાષામાં લખી છે.
મુખ્ય સારવાર એક જ છે: એનેસ્થેસિયા હેઠળ ચીરો મૂકીને પરુ પૂરેપૂરું કાઢવું. બાકી બધું એ ઓપરેશનને ટેકો આપે છે, એની જગ્યા લેતું નથી.
| રીત | ડૉ. હર્ષ શાહ વાપરે છે? | કારણ |
|---|---|---|
| એનેસ્થેસિયા હેઠળ ચીરો મૂકી પરુ કાઢવું, એ જ દિવસે | હા. આ મુખ્ય સારવાર છે. | દબાણ હેઠળનું પરુ બહાર આવવું જ પડે. એનેસ્થેસિયામાં દરેક કોથળી ખુલ્લી થાય, એટલે ફરી ભરાતું નથી. |
| એ જ બેઠકમાં examination under anaesthesia (EUA) | હા. | ઊંડી કોથળી અને fistula નું અંદરનું મોઢું દુખાવા વગર શોધાય છે. |
| Fistula મળે તો ઢીલો seton | હા, જ્યારે નળી સ્નાયુમાંથી પસાર થતી હોય કે ચિત્ર અસ્પષ્ટ હોય. | દોરો નળીને વહેતી રાખે છે, એટલે પરુ ફરી જમા થતું નથી. સ્નાયુ બચે છે. |
| પહેલા ઓપરેશનમાં જ fistulotomy | ફક્ત સ્પષ્ટ રીતે નીચી અને સાદી નળીમાં. | બહુ ઓછો સ્નાયુ સામેલ હોય ત્યારે જ બીજું ઓપરેશન ટળે. |
| Antibiotic ઉપરાંતની દવા તરીકે | ફક્ત ડાયાબિટીસ, ફેલાતી લાલાશ, ઓછી પ્રતિકારશક્તિ કે શરીરભરના ચેપમાં. | આ દર્દીઓને ફાયદો થાય છે. એકલી દવાથી પરુ ખાલી થતું નથી. |
| ફક્ત antibiotic કે ફૂટવાની રાહ | ના. | પરુ વધુ ઊંડે ફેલાય, દુખાવો વધે અને પછીથી મોટું ઓપરેશન કરવું પડે. |
| દવાખાનામાં લોકલ એનેસ્થેસિયાથી પરુ કાઢવું | ફક્ત ત્વચા નીચે દેખાતા બહુ નાના abscess માં. | ઊંડા abscess આ રીતે પૂરા ખાલી થતા નથી, અને અધૂરું કાઢેલું પરુ ફરી થવાનું મુખ્ય કારણ છે. |
ગુદાની અંદર નાની ગ્રંથિઓ છે. એક બંધ થઈને ચેપ લાગે ત્યારે એની આસપાસના સ્નાયુઓ વચ્ચે પરુ ભરાય છે અને બહાર ગાંઠ તરીકે દેખાય છે.
ગુદાની અંદર ગ્રંથિઓની એક વીંટી હોય છે, જે અંદરના ભાગને ભીનો રાખે છે. એક ગ્રંથિ બંધ થાય તો મળમાંના જંતુ તેમાં ચેપ કરે છે. પરુ સ્નાયુના પડ વચ્ચેથી જ્યાં અવરોધ ઓછો હોય ત્યાં જાય છે. ઘણી વાર એ ગુદાની બાજુની ચામડી પાસે બહાર આવે છે, ક્યારેક નિતંબમાં ઊંડે, ઉપર કે ગુદાની પાછળ ફેલાય છે.
સામાન્ય વાર્તા આવી હોય છે: થોડા દિવસથી ધબકતો દુખાવો વધતો જાય, ગરમ અને અડતાં દુખે એવી ગાંઠ, અને બેસતાં, ચાલતાં કે શૌચ વખતે દુખાવો. કેટલાકને તાવ આવે છે. ઊંડા abscess માં બહાર ઓછું દેખાય છે, પણ અંદર ઊંડો દુખાવો અને તાવ હોય છે. દેખાય એના કરતાં દુખાવો ઘણો વધારે લાગે તો રાહ જોવાની નથી, તપાસ કરાવવાની છે.
Abscess ને નામ પરુ ક્યાં ભરાયું છે તે પરથી મળે છે. જગ્યા નક્કી કરે છે કે scan જોઈએ કે નહીં અને પરુ કયા રસ્તે કાઢવું.
| પ્રકાર | પરુ ક્યાં છે | કેવું લાગે | Scan? | કેવી રીતે કાઢવું |
|---|---|---|---|---|
| Perianal | ગુદાની કિનારે ચામડીની નીચે. જાણીતો પ્રકાર. | દેખાય અને અડાય એવી નરમ, ગરમ, દુખતી ગાંઠ. | ભાગ્યે જ. | ગુદાની નજીક ચામડી પર નાનો ચીરો. |
| Ischioanal | નિતંબની ચરબીવાળી જગ્યામાં, ગુદાની બાજુએ ઊંડે. | નિતંબનો પહોળો, કઠણ, દુખતો ભાગ અને તાવ. | ક્યારેક. | નિતંબ પર ચીરો, ગુદાની શક્ય એટલો નજીક. |
| Intersphincteric | ગુદાના બે સ્નાયુ-વર્તુળ વચ્ચે. | તીવ્ર દુખાવો, બહાર લગભગ કંઈ નહીં. ઘણી વાર fissure સમજાય છે. | ઘણી વાર MRI. | ગુદાની અંદરથી, ફક્ત અંદરના સ્નાયુમાંથી. |
| Horseshoe | ગુદાની પાછળ, એક કે બંને બાજુ ઘોડાની નાળ જેવું ફેલાયેલું. | પાછળ ઊંડો દુખાવો, બંને બાજુ સોજો. | હા, MRI. | પાછળ વચ્ચે ચીરો, બંને બાજુ નાના ચીરા અને સામાન્ય રીતે ઢીલો seton. |
| Supralevator | પેલ્વિસના મુખ્ય સ્નાયુ-તળિયાથી ઉપર. | પેલ્વિસ કે ગુદામાર્ગમાં ઊંડો દુખાવો, તાવ, ક્યારેક પેશાબમાં તકલીફ. | હા, MRI કે CT. | પરુ જે રસ્તે આવ્યું એ જ રસ્તે: ગુદામાર્ગમાં, નિતંબમાંથી, કે પેટની તકલીફની સારવારથી. |
રસ્તો મહત્વનો છે. ઊંચા abscess ને ખોટે રસ્તે કાઢો તો લાંબી અને અઘરી fistula બની શકે. એટલે ઊંડા, વારંવાર થતા, horseshoe અને ઊંચા abscess નું પહેલાં scan થાય છે, અને ચીરો હંમેશાં ગુદાની શક્ય એટલો નજીક મુકાય છે. દૂર નિતંબ પર મૂકેલા ચીરાથી પછીથી fistula બને તો નળી લાંબી થાય છે.
નીચેમાંથી કોઈ પણ એક હોય તો એ જ દિવસે ઇમરજન્સી વિભાગમાં પહોંચો. ફોન પર સલાહની રાહ ન જુઓ.
અવગણેલો abscess Fournier’s gangrene નામના ઝડપથી ફેલાતા, માંસ ગાળતા ચેપમાં પરિણમી શકે છે. ડાયાબિટીસ અને મોડું એ બે મુખ્ય કારણ છે.
આ ચેપ નિતંબ, perineum અને જનનાંગના પડ સાથે ફેલાય છે અને જીવ માટે જોખમી બની શકે છે. એમાં તાકીદનું પહોળું ઓપરેશન, નસ વાટે જોરદાર antibiotic અને ઘણી વાર એક દિવસમાં ફરી ઓપરેશન થિયેટરમાં તપાસ કરવી પડે છે. એ ભાગ્યે જ થાય છે, પણ જેમણે રાહ જોઈ, ઘરગથ્થુ ઉપાય કે દવાની દુકાનની ગોળીઓ લીધી, અથવા જેમનો ડાયાબિટીસ ખબર નહોતો કે કાબૂમાં નહોતો, એમનામાં વધુ દેખાય છે.
એટલે દરેકની સુગર તપાસાય છે. ઘણા લોકોને abscess ને કારણે જ ડાયાબિટીસની ખબર પડે છે. ઓપરેશનની આસપાસ સુગર insulin થી નીચે લવાય છે. ડાયાબિટીસવાળાનું પરુ વહેલું કઢાય છે અને તેમને ઝડપથી ફરી બતાવવા બોલાવાય છે, કારણ કે ચેપ ઝડપથી ફેલાય છે અને ઘા ધીમે રૂઝાય છે.
Spinal કે general એનેસ્થેસિયા હેઠળ ઓપરેશન લગભગ વીસથી ચાલીસ મિનિટનું છે. Abscess ખોલાય છે, ખાલી કરાય છે અને અંદરથી બહાર તરફ રૂઝાવા ખુલ્લો રખાય છે.
ઢીલો seton નળીમાંથી પસાર થતો નરમ સિલિકોનનો પટ્ટો છે. એ નળીને વહેતી રાખે છે અને સ્નાયુ કાપતો નથી.
Fistula એટલે ગુદાની અંદરથી બહારની ચામડી સુધીની નાની નળી. ચેપવાળી ગ્રંથિ abscess સાથે જોડાયેલી રહે ત્યારે એ બાકી રહે છે. નળી બહુ ઓછા સ્નાયુમાંથી જતી હોય તો ક્યારેક પહેલા ઓપરેશનમાં જ ખોલી શકાય. વધુ સ્નાયુમાંથી જતી હોય, ચિત્ર અસ્પષ્ટ હોય, સ્ત્રીમાં આગળની બાજુએ હોય કે Crohn’s રોગ હોય, તો ઢીલો seton સલામત પસંદગી છે.
Seton ઢીલો બંધાય છે, એટલે કસાતો નથી અને ધીમે ધીમે સ્નાયુ કાપતો નથી. દોરો થોડો અનુભવાય અને pad પર થોડું પ્રવાહી આવે. સ્નાન અને સિટ્ઝ બાથ ચાલે. આ એક તબક્કો છે, સારવારનો અંત નથી. ચેપ શાંત થયા પછી, સામાન્ય રીતે છ થી બાર અઠવાડિયે, fistula ફરી તપાસાય છે, ઘણી વાર MRI સાથે, અને પછીનું પગલું નક્કી થાય છે. વિગતવાર સમજૂતી Fistula ની સારવાર પાના પર છે.
પરુ કાઢવાથી કોથળી ખાલી થાય છે, પણ જે ગ્રંથિમાંથી એ આવ્યું તે હંમેશાં બંધ થતી નથી. એટલે આશરે ત્રીજા ભાગ સુધીના લોકોમાં ત્રણ વર્ષમાં fistula કે બીજો abscess થઈ શકે છે.
નળી ખુલ્લી રહે તો એ વહેતી રહે છે કે ફરી ભરાય છે. મોટા ભાગની fistula પહેલા વર્ષમાં દેખાય છે. ચાળીસ વર્ષથી નાની ઉંમરે, ઊંડા અને intersphincteric abscess માં, અને Crohn’s રોગમાં જોખમ વધુ છે. અમુક લોકોને abscess થી જ Crohn’s ની ખબર પડે છે, એટલે લાંબા સમયના પાતળા ઝાડા, વજન ઘટવું કે મળમાં લોહી વિશે હંમેશાં પૂછાય છે. મળમાં લોહી યોગ્ય દર્દીઓમાં colonoscopy થી બરાબર તપાસાય છે.
| ક્યારે | શું તપાસાય છે |
|---|---|
| એકથી બે અઠવાડિયે | ઘા તળિયેથી ભરાય છે કે નહીં, કોથળી ફરી ભરાય છે કે નહીં, seton (હોય તો), culture નો report અને સુગર. |
| છ અઠવાડિયે | Fistula ની તપાસ: સતત વહેતું નાનું મોઢું, આવ-જા કરતી ગાંઠ, કે આગળના પગલા માટે તૈયાર seton ની નળી. |
| વહેવું ચાલુ રહે તો | આગળના ઓપરેશન પહેલાં નળી નક્કી કરવા MRI. |
| પહેલા વર્ષમાં | એ જ જગ્યાએ ગાંઠ, દુખાવો કે વહેવું ફરી દેખાય તો તરત આવો. |
ઘા અંદરથી બહાર તરફ રૂઝાવા ખુલ્લો રખાય છે. રોજ દુખતું packing નથી. હૂંફાળા સિટ્ઝ બાથ, pad અને નરમ મળ ઘા રૂઝવે છે.
ઘણા લોકો ધારે છે કે રોજ ઘામાં gauze ખોસાશે. સારા અભ્યાસોએ બતાવ્યું છે કે રોજનું packing વધુ દુખે છે અને ઘા જલદી રૂઝાવતું નથી, અને fistula કે ફરી abscess થવાની શક્યતા પણ ઘટાડતું નથી. એટલે ઓપરેશન થિયેટરમાં લોહી ઝમતું રોકવા મૂકેલી નરમ પટ્ટી બીજા દિવસે નીકળે છે, અને પછી ઘા ફક્ત સાફ રખાય છે.
| ક્યારે | શું થાય |
|---|---|
| ઓપરેશનનો દિવસ | પરુ નીકળતાં ધબકતો દુખાવો ઘણી વાર જલદી ઓછો થાય છે. સાંજે ખાઈ-ચાલી શકાય. ઘણા લોકો એ જ દિવસે કે બીજી સવારે ઘરે જાય છે. |
| પહેલો દિવસ | પટ્ટી હૂંફાળા સિટ્ઝ બાથમાં કાઢાય છે. વહેવા માટે pad પહેરાય. દુખાવાની ગોળી અને મળ નરમ રાખતી દવા શરૂ થાય. |
| બીજાથી સાતમો દિવસ | સાદા હૂંફાળા પાણીમાં દસ મિનિટ, દિવસમાં બે-ત્રણ વાર અને દરેક શૌચ પછી. થોડું લોહીવાળું પ્રવાહી સામાન્ય છે. પહેલા દિવસો દુખે છે, પણ ગોળી, સિટ્ઝ બાથ અને નરમ મળથી કાબૂમાં રહે છે. |
| બીજું અઠવાડિયું | વહેવું ઘટે છે, ઘા તળિયેથી ભરાય છે. પહેલી મુલાકાત. સાદા abscess પછી ઘણા લોકો થોડા દિવસમાં ટેબલ-વર્ક પર જાય છે, મોટા કે horseshoe પછી એક-બે અઠવાડિયાં કે વધુ. |
| ત્રીજાથી છઠ્ઠું અઠવાડિયું | ઘા નાનો થતો જાય છે. નાનો ઘા થોડા અઠવાડિયામાં બંધ થાય છે, મોટી કોથળીને વધુ સમય લાગે છે. છ અઠવાડિયાની મુલાકાતમાં fistula તપાસાય છે. |
ફળ, શાકભાજી, દાળ અને પુષ્કળ પાણી સાથે સામાન્ય જમવાનું રાખો. જોર ન કરો. પહેલા અઠવાડિયા મળ નરમ રાખતી દવા લો. નરમ ગાદી મદદ કરે છે. Antibiotic ફક્ત કારણ સાથે લખી હોય તો જ લો.
આ સામાન્ય અને સલામત ઓપરેશન છે, છતાં એનાં જોખમો છે. મુખ્ય ત્રણ: abscess ફરી ભરાવો, fistula થવી અને ઘા ધીમે રૂઝાવો.
સંમતિ લેતાં પહેલાં Dr Harsh Shah આ દરેક મુદ્દો રૂબરૂ સમજાવે છે, અને તમારા પ્રશ્નોના જવાબ આપે છે.
પહેલા ફોનથી ઘા રૂઝાય ત્યાં સુધીના પાંચ તબક્કા છે. દરેકમાં શું થશે તે તમને પહેલાં કહેવાય છે.
ખર્ચ abscess ના પ્રકાર, એનેસ્થેસિયા, રોકાણ અને MRI જરૂરી છે કે નહીં તેના પર આધારિત છે. રકમ અહીં લખી નથી, કારણ કે દરેક દર્દી માટે એ જુદી હોય છે.
અંદાજ બદલનારી બાબતો: પરુ કેટલું ઊંડું છે, એનેસ્થેસિયાનો પ્રકાર, હોસ્પિટલમાં કેટલા દિવસ, MRI, અને સુગર કાબૂમાં લાવવા કેટલી સારવાર. મુખ્ય વીમા કંપનીઓમાં cashless સુવિધા અને pre-authorisation માટે હોસ્પિટલની ઓફિસ મદદ કરે છે. વીમા card, ઓળખપત્ર, અગાઉના રિપોર્ટ અને ચાલુ દવાઓની યાદી સાથે લાવો. Booking પહેલાંના પ્રશ્નો માટે ફોન કરો +91-63555-64601.
ના. દવા પરુને ખાલી કરતી નથી. પરુ કાઢવાનું ઓપરેશન જરૂરી છે. Antibiotic ફક્ત ડાયાબિટીસ, ફેલાતી લાલાશ કે ઓછી પ્રતિકારશક્તિમાં સાથે અપાય છે.
રાહ જોવાથી પરુ વધુ ઊંડે ફેલાઈ શકે છે, દુખાવો વધે છે અને પછી મોટું ઓપરેશન કરવું પડે. જાતે ફૂટે તોય ઘણી વાર કોથળી અધૂરી ખાલી થાય અને ફરી ભરાય છે.
ના. સારા અભ્યાસો બતાવે છે કે રોજનું packing વધુ દુખે છે અને ઘા જલદી રૂઝતો નથી. હૂંફાળા સિટ્ઝ બાથ, pad અને નરમ મળ પૂરતા છે.
નાનો ઘા થોડા અઠવાડિયામાં બંધ થાય છે. મોટી કોથળી કે horseshoe abscess પછી વધુ સમય લાગે છે. ઘા અંદરથી બહાર તરફ ભરાય છે.
એ મુલાકાતમાં fistula બની છે કે નહીં તે તપાસાય છે. વહેતું નાનું મોઢું કે આવ-જા કરતી ગાંઠ હોય તો MRI કરીને આગળનું પગલું નક્કી થાય છે.
Seton નરમ સિલિકોનનો ઢીલો દોરો છે, જે fistula ની નળીને વહેતી રાખે છે. દોરો થોડો અનુભવાય અને pad પર થોડું પ્રવાહી આવે, પણ એ કસાતો નથી અને સ્નાયુ કાપતો નથી.
હા. ડાયાબિટીસમાં ચેપ ઝડપથી ફેલાય છે અને ઘા ધીમે રૂઝાય છે. એટલે પરુ વહેલું કઢાય છે, સુગર insulin થી કાબૂમાં લવાય છે અને ફરી ઝડપથી બતાવવા બોલાવાય છે.
પરુ કાઢવાથી સામાન્ય રીતે નહીં. ફક્ત સ્પષ્ટ નીચી નળી પહેલા ઓપરેશનમાં ખોલાય, ત્યારે વાયુ કે થોડો મળ લાગી જવાની નાની શક્યતા છે. એટલે એ બધાં કેસમાં કરાતું નથી.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
ગુદા પાસે અચાનક દુખાવો કે ગાંઠ થઈ છે? વાટ ન જુઓ. તરત ફોન કરો. તાવ, ફેલાતી લાલાશ કે પેશાબ ન થાય તો સીધા ઇમરજન્સીમાં જાઓ. અગાઉના રિપોર્ટ, સુગરનો રિપોર્ટ અને ચાલુ દવાઓની યાદી સાથે રાખો, અને ઇચ્છો તો પહેલાં WhatsApp પર મોકલી દો. ફોન કરો +91-63555-64601 · WhatsApp પર રિપોર્ટ મોકલો
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.