Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 23 ઑક્ટોબર 2026
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Stomach Cancer Surgeon
Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar · Gota OPD, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
★★★★★ Google: 4.89 from 216 reviews (Gota clinic) · 4.94 from 18 reviews (Apollo, Bhat)
ટૂંકમાં
પેટનું કેન્સર દુનિયામાં ઘણું જોવા મળતું કેન્સર છે. ઘણા દેશોમાં છેલ્લાં પચાસ વર્ષમાં તે ઓછું થયું છે. ભારતમાં તે જાપાન કે કોરિયા કરતાં ઓછું છે, પણ અમુક રાજ્યોમાં બીજાં રાજ્યો કરતાં ઘણું વધારે છે.
ભારતમાં મોટા ભાગના દર્દીઓ સર્જન સુધી ત્યારે પહોંચે છે, જ્યારે કેન્સર પેટની દીવાલની બહાર કે ગાંઠો (lymph nodes) સુધી પહોંચી ગયું હોય. શરૂઆતનાં લક્ષણો સામાન્ય acidity જેવાં લાગે છે, અને દેશમાં screening નો કોઈ કાર્યક્રમ નથી.
પરિણામ દેશ પરથી નહીં, stage પરથી નક્કી થાય છે. પેટનું કેન્સર વહેલું પકડાય, તો ભારતમાં પણ પરિણામ જાપાન અને કોરિયાની નજીક આવે છે.
પેટના કેન્સરની પહેલી endoscopy થી staging અને ઓપરેશન સુધી શું થાય, તેની આખી માહિતી પેટના કેન્સરની સારવાર, અમદાવાદ (English) પાના પર છે.
આખી દુનિયામાં પેટનું કેન્સર પાંચ સામાન્ય કેન્સરમાંનું એક છે, અને કેન્સરથી થતાં મૃત્યુનું મોટું કારણ છે. તેના મોટા ભાગના દર્દીઓ પૂર્વ એશિયામાં છે, અને આફ્રિકામાં ઓછામાં ઓછા.
પૈસાદાર દેશોમાં આ રોગ પચાસ વર્ષથી ઘટતો આવ્યો છે. તેનાં ત્રણ મુખ્ય કારણ છે. પેટનો જીવાણુ Helicobacter pylori હવે ઓછા લોકોમાં હોય છે. ખોરાક સાચવવા મીઠું અને ધુમાડાને બદલે fridge વપરાય છે. અને તાજાં ફળ અને શાકભાજી આખું વર્ષ મળે છે.
એક વલણ ઊંધી દિશામાં છે. ઘણા દેશોમાં પચાસથી નાની ઉંમરના લોકોમાં પેટનું કેન્સર પહેલાં કરતાં વધુ દેખાય છે. તેનું કારણ હજી સ્પષ્ટ નથી. આ નાની ઉંમરના દર્દીઓમાં ઘણી વાર diffuse પ્રકાર હોય છે, જેની વાત આગળ છે.
આખા ભારતની સરેરાશ દુનિયાની વચ્ચેની હરોળમાં છે. પણ એ સરેરાશ પાછળ રાજ્યો વચ્ચે મોટો ફરક છુપાયેલો છે.
| વિસ્તાર | કેટલું જોવા મળે | જોડાયેલી ટેવો |
|---|---|---|
| મિઝોરમ અને ઉત્તર-પૂર્વનાં પહાડી રાજ્યો | ઘણું વધારે, જાપાન અને કોરિયાની નજીક | ધુમાડે પકવેલું અને સૂકવેલું માંસ-માછલી, આથેલો ખોરાક, તમાકુ |
| કાશ્મીર | વધારે | મીઠાવાળી ચા, ધુમાડે પકવેલું માંસ, પેટનો જીવાણુ |
| દક્ષિણનાં મોટાં શહેરો | દેશની સરેરાશ જેટલું | મિશ્ર |
| દિલ્હી, મુંબઈ અને ગુજરાત સહિત પશ્ચિમ ભારત | દેશની સરેરાશથી ઓછું | મિશ્ર; પેટનો જીવાણુ હજી ઘણા લોકોમાં છે |
| કેરળ | ઓછું | મિશ્ર |
ઓછા જોખમવાળા રાજ્યમાં રહેવાથી કોઈ સુરક્ષિત નથી થઈ જતું. ગુજરાતમાં પણ પેટનું કેન્સર નિયમિત જોવા મળે છે, ઘણી વાર એવા લોકોમાં જેમને મહિનાઓ સુધી acidity રહી હોય.
પુરુષોમાં પેટનું કેન્સર સ્ત્રીઓ કરતાં લગભગ બમણું થાય છે. ભારતમાં ઘણા દર્દીઓ નિદાન વખતે પચાસના દાયકાના છેલ્લા વર્ષોમાં હોય છે. પશ્ચિમના દેશો કરતાં આ થોડાં વર્ષ ઓછી ઉંમર છે.
આમાંથી એક કે વધુ હોય તેનો અર્થ એ નથી કે કેન્સર થશે જ. મોટા ભાગના લોકોને તે ક્યારેય થતું નથી. પણ લક્ષણો શરૂ થાય ત્યારે વહેલી endoscopy કરાવવાનું કારણ આ બને છે.
ભારતની હૉસ્પિટલોના રેકોર્ડમાં ફક્ત થોડા દર્દીઓ પહેલા stage માં પકડાય છે. ત્રીજા ભાગથી વધુ દર્દીઓમાં કેન્સર યકૃત, પેટના અંદરના પડદા કે દૂરની ગાંઠો સુધી પહોંચી ગયું હોય છે.
જાપાન અને કોરિયામાં લગભગ અડધાં પેટનાં કેન્સર શરૂઆતના stage માં પકડાય છે. આ ફરક રોગ જુદો હોવાથી નથી. તે ક્યારે પકડાય છે તેના લીધે છે. અહીં નિદાન મોડું થવાનાં ચાર કારણ છે:
ઊલટી, કાળો ઝાડો કે ગાંઠ દેખાય ત્યાં સુધીમાં કેન્સર મોટે ભાગે પેટની દીવાલની પાર પહોંચી ગયું હોય છે.
પેટનું કેન્સર નીચેના છેડે, જ્યાંથી ખોરાક આગળ જાય ત્યાં, વચ્ચેના ભાગમાં, કે ઉપર જ્યાં અન્નનળી જોડાય ત્યાં શરૂ થઈ શકે.
ભારતમાં હજી પણ નીચેના છેડાનું કેન્સર સામાન્ય છે, પણ તે ધીમે ધીમે ઘટી રહ્યું છે. ઉપરના છેડાનું, અન્નનળી જોડાય ત્યાંનું કેન્સર પશ્ચિમના દેશોમાં reflux અને વધારે વજન સાથે વધી રહ્યું છે.
કેન્સર ક્યાં છે તેના પરથી ઓપરેશન બદલાય છે. નીચેના છેડાનું કેન્સર ઘણી વાર પેટનો થોડો ભાગ કાઢીને સારવાર પામે છે. ઉપરના છેડાના કેન્સરમાં આખું પેટ, અને ક્યારેક અન્નનળીનો નીચેનો ભાગ પણ કાઢવો પડે. CT scan અને endoscopy કોઈ પણ plan પહેલાં જગ્યા બતાવે છે.
Pathologist પેટના કેન્સરને બે મુખ્ય પ્રકારમાં વહેંચે છે. પ્રકાર biopsy ના રિપોર્ટમાં લખેલો હોય છે.
| પ્રકાર | કોને થાય | કેવી રીતે વધે |
|---|---|---|
| Intestinal પ્રકાર | મોટી ઉંમરના લોકો, પુરુષો વધારે; પેટના જીવાણુ અને ખોરાક સાથે જોડાયેલો | ગાંઠ કે ચાંદું બનાવે, જે endoscopy માં સાફ દેખાય |
| Diffuse પ્રકાર | નાની ઉંમરના લોકો, સ્ત્રી-પુરુષ બંનેમાં સરખો; ક્યારેક કુટુંબમાં ચાલે | દીવાલની અંદર ફેલાય; પેટ લગભગ સામાન્ય દેખાઈ શકે |
જાપાન કે કોરિયા કરતાં ભારતમાં diffuse પ્રકાર વધારે છે. તે જોવામાં અઘરો છે, અને પહેલી biopsy માં ચૂકી જવાય એવું બને. આખી પેટની દીવાલ કડક થઈ જાય તેને linitis plastica કહે છે.
પહેલા stage ના પેટના કેન્સરમાં મોટા ભાગના દર્દીઓ સારવાર પછી વર્ષો સુધી સારા રહે છે. દૂરનાં અંગો સુધી ફેલાયું હોય, તો લાંબા સમય સુધી કાબૂ ભાગ્યે જ મળે છે. વહેલું નિદાન આ ફરકને લીધે જ અગત્યનું છે.
જાપાન અને કોરિયામાં પેટના કેન્સરનાં કુલ પરિણામ સારાં દેખાય છે. તેમાંનો મોટો ફરક કેન્સર વહેલું પકડાવાથી આવે છે. એક જ stage ના દર્દીઓની સરખામણી કરીએ, તો ભારતનાં જે કેન્દ્રો પૂરતી ગાંઠો કાઢે છે અને આધુનિક chemotherapy આપે છે, ત્યાં પરિણામ લગભગ સરખાં આવે છે.
ઓપરેશન પહેલાં chemotherapy કેમ અપાય છે, તે ઓપરેશન પહેલાં પેટના કેન્સરની chemotherapy પાના પર છે.
Endoscopy એક જ એવી તપાસ છે જે પેટનું અંદરનું પડ જુએ છે અને biopsy લે છે. અમુક લક્ષણો હોય તો acidity ની ગોળીના બીજા કોર્સની રાહ જોવી ન જોઈએ.
| લક્ષણ | કેમ અગત્યનું |
|---|---|
| લગભગ 45 વર્ષ પછી નવી શરૂ થયેલી acidity | મોટી ઉંમરે શરૂ થયેલી acidity માં ફક્ત ગોળી નહીં, તપાસ જોઈએ. |
| પ્રયત્ન વગર વજન ઘટવું | પેટના કેન્સરનું શરૂઆતનું સામાન્ય લક્ષણ. |
| થોડા કોળિયામાં પેટ ભરાઈ જવું | પેટ બરાબર ફૂલતું ન હોય એવું બને. |
| કાળો, ડામર જેવો ઝાડો કે લોહીની ઊલટી | પેટમાં લોહી પડતું હોવાનું સૂચવે. એ જ દિવસે ડૉક્ટરને મળો. |
| સ્પષ્ટ કારણ વગર લોહી ઓછું | પેટમાંથી ધીમે ધીમે લોહી પડવાથી થઈ શકે. |
| કલાકો પહેલાં ખાધેલા ખોરાકની વારંવાર ઊલટી | પેટના નીચેના દરવાજે અટકાવ હોવાનું સૂચવે. |
ભારતમાં તે જાપાન કે કોરિયા કરતાં ઓછું છે. પણ ઉત્તર-પૂર્વનાં પહાડી રાજ્યો અને કાશ્મીરમાં તે બાકીના દેશ કરતાં ઘણું વધારે છે. ગુજરાતમાં તે ઓછું છે, છતાં નિયમિત જોવા મળે છે.
શરૂઆતનાં લક્ષણો acidity જેવાં લાગે છે અને ગોળીથી રાહત મળે છે. દેશમાં screening નો કાર્યક્રમ નથી. એટલે ઘણા દર્દીઓ વજન ઘટે, ઊલટી થાય કે લોહી પડે પછી જ endoscopy સુધી પહોંચે છે.
સામાન્ય acidity કેન્સરમાં બદલાતી નથી. પણ શરૂઆતનું પેટનું કેન્સર બરાબર acidity જેવું લાગી શકે. લગભગ 45 વર્ષ પછી નવી acidity, કે વજન ઘટવા સાથેની acidity માં endoscopy જોઈએ.
હા. ઘણા દેશોમાં પચાસથી નાની ઉંમરના લોકોમાં તે વધુ દેખાય છે. નાની ઉંમરે ઘણી વાર diffuse પ્રકાર હોય છે, જે endoscopy માં જોવામાં અઘરો હોય.
ના. ભારતમાં મોટા ભાગના પુખ્ત લોકોમાં આ જીવાણુ હોય છે અને બહુ થોડાને કેન્સર થાય છે. જીવાણુ મળે ત્યારે તેની સારવારથી જોખમ ઘટે છે, ખાસ કરીને કુટુંબમાં કેન્સર હોય ત્યારે.
હા. શરૂઆતનું કેન્સર ક્યારેક endoscope થી જ કાઢી શકાય છે, અને પહેલા stage ના મોટા ભાગના દર્દીઓ સારવાર પછી વર્ષો સુધી સારા રહે છે. એટલે વહેલી endoscopy અગત્યની છે.
પેટના કેન્સરની આખી સારવાર પેટના કેન્સરની સારવારના પાના (English) પર છે. પ્રવાસ પહેલાં કોઈ પ્રશ્ન હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre, Gota, Ahmedabad
Consultation, endoscopy, biopsy અને CT ના રિપોર્ટ જોવા, બીજો અભિપ્રાય અને નિયમિત તપાસ.
Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar
Apollo Hospital International Limited, GIDC Bhat Industrial Estate, Bhat, Gandhinagar. Endoscopy અને biopsy, CT અને PET scan, chemotherapy, પેટના કેન્સરનું ઓપરેશન, અને દાખલ દર્દીની સંભાળ.
થોડાં અઠવાડિયાંથી અપચો, થોડું ખાતાં જ પેટ ભરાઈ જવું કે વજન ઘટવું છે, અને acidity ની ગોળી લેવાનું કહ્યું છે? Endoscopy નો રિપોર્ટ, biopsy નો રિપોર્ટ અને scan WhatsApp પર પહેલેથી મોકલી શકાય, જેથી consultation વખતે તે વાંચેલા હોય. સારવાર consultation માં તપાસ પછી નક્કી થાય છે. ફોન કરો +91-63555-64601 મુલાકાત પહેલાં રિપોર્ટ મોકલો
Swasth Parivar: twice a month, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
