Skip to main contentDr. Jivraj Mehta Hospital · Vasna, Ahmedabad
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
છેલ્લે સુધાર્યું: 23 ઑક્ટોબર 2026
બરોળ (spleen) ની તકલીફ અને splenectomy · Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad
બરોળ (spleen) ડાબી પાંસળી નીચે આવેલું નરમ અંગ છે. એ લોહી ગાળે છે અને કેટલાક ગંભીર ચેપ સામે શરીરને લડવામાં મદદ કરે છે. બરોળની તકલીફોમાં platelet ઓછા થવા, અમુક પ્રકારની પાંડુતા (anaemia), ઈજા, cyst, પરુ અને ફૂલેલી ધમની આવે છે.
બરોળ સાચવવા જેવી છે. બરોળની ઘણી તકલીફો દવાથી, લોહીની નળી વાટે નાની procedure થી, કે નજીકથી નજર રાખીને સંભાળાય છે. બરોળ કાઢવાનું ઓપરેશન, એટલે કે splenectomy, ત્યારે જ થાય છે જ્યારે આ ઉપાયો કામ ન કરે.
બરોળ કાઢવી જ પડે ત્યારે રસી, antibiotic અને તાવનો નિયમ ઓપરેશનનો જ ભાગ છે. એ આખી જિંદગી તમારું રક્ષણ કરે છે.
બરોળ જૂના લોહીના કોષો દૂર કરે છે અને લોહીમાંથી જીવાણુ ગાળે છે. જાડા આવરણવાળા જીવાણુ, જેમ કે pneumococcus, ને દૂર કરવામાં એ ખાસ કામની છે. બરોળ ન હોય તો આ જીવાણુ અચાનક, ભારે ચેપ કરી શકે.
Dr. Jivraj Mehta Hospital. Surgical gastroenterology ના super-specialty કાર્યક્રમોમાં તાલીમ, એ જ વિષયની બે ડિગ્રી, અને gastro તથા પેટની surgery નો 18 વર્ષનો અનુભવ. લોહીના રોગ માટેની દરેક splenectomy haematologist સાથે મળીને નક્કી થાય છે, ક્યારેય એકલા surgeon દ્વારા નહીં.
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Gastro, Cancer & Laparoscopic Surgeon · Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad
Dr. Jivraj Mehta Hospital, વાસણા, અમદાવાદ પર: 18 reviews માંથી 4.94.
મોટા ભાગના લોકો haematologist મારફતે, કોઈ ઈજા પછી, કે scan માં બરોળમાં કંઈક દેખાયા પછી બરોળના surgeon પાસે પહોંચે છે.
| બીમારી | એનો અર્થ |
|---|---|
| Immune thrombocytopenia (ITP). | શરીર પોતાના જ platelet નો નાશ કરે છે, અને એમાંનું ઘણું બરોળમાં થાય છે. એનાથી લોહી નીકળવું અને ચામડી પર ચકામાં થાય છે. |
| Hereditary spherocytosis. | જન્મથી લાલ કોષોનો આકાર ખોટો હોય છે. બરોળ એમને તોડે છે, એટલે પાંડુતા, કમળો અને પથરી થાય છે. |
| Autoimmune haemolytic anaemia. | શરીર પોતાના જ લાલ કોષો પર હુમલો કરે છે. |
| મોટી બરોળ સાથે thalassaemia. | મોટી બરોળ લોહી વાપરી નાખે છે, એટલે વધુ લોહી ચડાવવું પડે છે. |
| અકસ્માતમાં ઈજા પામેલી બરોળ. | પડી જવાથી, રસ્તાના અકસ્માતથી કે ડાબી બાજુ વાગવાથી પેટની અંદર લોહી નીકળવું. |
| Cyst, પરુ કે ધમનીનો aneurysm. | પાણીની કોથળી, પરુનું ખિસ્સું, કે બરોળ પાસેની ફૂલેલી ધમની. |
Liver ના રોગ અને portal vein માં વધેલા દબાણથી મોટી થયેલી બરોળ જુદી તકલીફ છે. એની વાત નીચે આપેલા portal hypertension ના પાના પર છે.
તપાસ ત્રણ પ્રશ્નોના જવાબ આપે છે. બરોળમાં શું ખામી છે? એને કાઢવી ખરેખર જરૂરી છે? અને શરીર ઓપરેશન માટે તૈયાર છે?
મોટી બરોળ કે બરોળ પરના ડાઘનાં ઘણાં કારણો હોય છે. મોટા ભાગનાં cancer નથી. કારણ પ્રમાણે સારવાર બદલાય છે, એટલે પહેલું કામ કારણ શોધવાનું છે.
| શું મળ્યું | કેવી રીતે ઓળખાય |
|---|---|
| લોહીના રોગથી મોટી બરોળ. | લોહીના count, film અને haematologist ની તપાસ. |
| Liver ના રોગથી મોટી બરોળ. | Liver ની તપાસ, liver નો scan, અને endoscopy માં ફૂલેલી નસો. |
| સાદી cyst. | CT પર પાતળી દીવાલ અને ચોખ્ખું પાણી. કોઈ સોય નાખતાં પહેલાં hydatid cyst બાકાત કરાય છે. |
| પરુ (abscess). | તાવ, ડાબી પાંસળી નીચે દુખાવો, અને CT પર પરુનું ખિસ્સું. |
| Lymphoma જેવી ગાંઠ. | બીજે ક્યાંક ગાંઠો, લોહીની તપાસ અને ક્યારેક biopsy. ગાંઠ હોય તો cancer ની team જુદા plan થી સારવાર કરે છે. |
બરોળની તકલીફવાળા ઘણા લોકોની બરોળ બચી જાય છે. ધ્યેય એ છે કે બરોળ ત્યારે જ કાઢવી જ્યારે એ વ્યક્તિ માટે એ જ યોગ્ય પગલું હોય.
સારવાર તબક્કાવાર આગળ વધે છે: દવા અને નજર, પછી procedure, અને છેલ્લે ઓપરેશન.
| તબક્કો | શું થાય છે |
|---|---|
| દવા. | ITP અને લાલ કોષોના રોગ માટે steroid અને બીજી દવાઓ, haematologist સાથે. |
| નજીકથી નજર. | સ્થિર ઈજા, નાની cyst કે નાના aneurysm માટે, વારંવાર scan સાથે. |
| લોહીની નળી વાટે procedure. | Embolisation: જંઘામૂળમાંથી નાખેલી નળી લોહી નીકળતી કે ફૂલેલી ધમનીને બંધ કરે છે. |
| ચામડી વાટે drain. | પરુ માટે, ultrasound કે CT ની મદદથી મુકાય છે. |
| Partial splenectomy. | બરોળનો થોડો ભાગ રખાય છે, પસંદગીના કિસ્સામાં, જેમ કે યુવાન વ્યક્તિમાં spherocytosis. |
| આખી splenectomy. | આખી બરોળ કાઢવી, મોટે ભાગે દૂરબીનથી, આજીવન plan સાથે. |
ITP માટે હવે નવી દવાઓ ઓપરેશન પહેલાં આવે છે. Splenectomy મોટે ભાગે એવા લોકો માટે રખાય છે જેમને આ દવાઓથી ફાયદો નથી થયો.
દર્દી સ્થિર હોય તો ઈજા પામેલી બરોળ કાઢવાને બદલે મોટે ભાગે દવાખાનામાં નજર હેઠળ રખાય છે. ઘણી બરોળ ઓપરેશન વગર રુઝાઈ જાય છે.
આ ઓછું જોવા મળે છે, અને દરેકનો પોતાનો નિયમ છે.
મોટા ભાગની બરોળ general anaesthesia માં દૂરબીનથી કઢાય છે. એમાં open surgery કરતાં ઓછો દુખાવો, નાના ઘા અને વહેલા ઘરે જવાનું થાય છે.
કેટલાક લોકોમાં મુખ્ય બરોળની પાસે એક કે વધુ નાની વધારાની બરોળ હોય છે. ITP માં ચૂકી ગયેલી વધારાની બરોળ ઓપરેશન પછી platelet ફરી ઘટવાનું જાણીતું કારણ છે.
રસી એ જીવાણુ સામે રક્ષણ આપે છે જેને સામાન્ય રીતે બરોળ દૂર કરે છે. આયોજિત ઓપરેશનના ઓછામાં ઓછા બે અઠવાડિયાં પહેલાં એ અપાય છે, અને એ ફરજિયાત છે.
દરેક ઓપરેશનમાં થોડું જોખમ હોય છે, અને splenectomy નાં કેટલાંક પોતાનાં જોખમ છે. તમારાં પોતાનાં જોખમો તમે સંમતિ આપો એ પહેલાં રૂબરૂ સમજાવાય છે.
દૂરબીનથી splenectomy પછી મોટા ભાગના લોકો થોડા દિવસમાં ઘરે જાય છે. એ ચેપથી બચવાના પૂરા plan સાથે ઘરે જાય છે.
| ક્યારે | શું થાય છે |
|---|---|
| ઓપરેશનનો દિવસ. | પથારીમાંથી બહાર બેસવું, પાણીના ઘૂંટ, અને ભારે દુખાવાની દવા ઓછી રાખતી દુખાવાની સારવાર. |
| દિવસ 1. | બને એટલો સામાન્ય ખોરાક, ચાર વાર ચાલવું, catheter કાઢવું, અને platelet count. |
| દિવસ 2 થી 3. | પૂરો ખોરાક, ચાલવું, અને વધતા platelet પર નજર. પહેલાં ન અપાઈ હોય તો રસી હવે અપાય છે. |
| દિવસ 3 થી 5. | Antibiotic, alert card અને દરેક રસીની તારીખ સાથે ઘરે. |
તમે ત્યારે જ ઘરે જાઓ છો જ્યારે ખાતા હો, ચાલતા હો, તાવ ન હોય, અને તાવ આવે તો શું કરશો એ કહી શકતા હો.
કોઈ પણ તાવ emergency છે, આખી જિંદગી. તરત standby antibiotic શરૂ કરો અને એ જ દિવસે ડૉક્ટરને બતાવો. સવાર સુધી રાહ ન જુઓ.
બરોળ વગર ભારે ચેપ થોડા કલાકોમાં જોખમી બની શકે. Antibiotic વહેલું શરૂ કરવું એ જ ફરક પાડે છે.
Splenectomy પછીની તપાસ ફક્ત ઘા માટે નથી. એ ખાતરી કરે છે કે ચેપથી બચવાના plan ની જવાબદારી આખી જિંદગી કોઈ પાસે રહે.
| ક્યારે | શું તપાસાય |
|---|---|
| બે અઠવાડિયાં. | ઘા, platelet count, રસી અપાઈ કે નહીં, antibiotic અને alert card. |
| છ અઠવાડિયાં. | લોહીના રોગમાં ફાયદો, haematologist સાથે. |
| દર વર્ષે. | Flu ની રસી, booster ની તારીખો, ઘરે standby antibiotic છે કે નહીં, અને તાવનો નિયમ ફરી યાદ કરાવવો. |
| દરેક મુસાફરી પહેલાં. | Malaria થી બચાવ અને મુસાફરીની રસી. |
| ઓપરેશન વગર સંભાળેલી ઈજા પછી. | જરૂર મુજબ ફરી scan, અને રમતગમત તથા વજન ઊંચકવાનું ક્યારે શરૂ કરવું એની સલાહ. |
★★★★★
“Fast recovery after a laparoscopic operation by Dr Harsh Shah. Minimum pain & stayed in hospital for 2 days. I will highly recommend the doctor for any Laparoscopic surgery in Ahmedabad.”
Ila Rambhia · Google review
★★★★★
“Precise and excellent surgical operation done by Dr.Harsh Shah, I really appreciate their consultation and guidance.”
bikash tarafdar · Google review
★★★★★
“Doctor harsh shah is very polite and to the point, no unnecessary treatment suggestion by them, staff is also good, clean hoapital nice maintain by their team”
vimal vaghela · Google review
Google પર જેમ લખાયું છે તેમ જ. આ દર્દીઓ Dr Harsh Shah સાથેના દૂરબીન અને gastro ઓપરેશનનો અનુભવ કહે છે. હજી કોઈ review માં બરોળનું નામ નથી.
ખર્ચ તમારે કયો રસ્તો જોઈએ એના પર આધાર રાખે છે. નજર કે procedure નો ખર્ચ ઓપરેશન કરતાં ઓછો છે, એટલે પહેલાં લેખિત અંદાજ અપાય છે.
અંદાજ બદલનારી બાબતો છે બરોળનું માપ, દૂરબીન કે open surgery, લોહીની જરૂર, embolisation, દવાખાનામાં રહેવાના દિવસ અને ICU માં રહેવું. Dr. Jivraj Mehta Hospital, વાસણા, અમદાવાદ મુખ્ય વીમા કંપનીઓ અને cashless સુવિધા સાથે કામ કરે છે, અને દાખલ થવા માટે એની ઑફિસ pre-authorisation સંભાળે છે. બધા scan અને report, દવાની યાદી, વીમા card અને ઓળખપત્ર સાથે લાવશો. Booking પહેલાંના પ્રશ્નો માટે ફોન કરો +91-63555-64601.
હા. બરોળ વગર લોકો સામાન્ય જીવન જીવે છે. ફક્ત એક ફેરફાર છે: કેટલાક ગંભીર ચેપ સામે આજીવન કાળજી, એટલે કે રસી, antibiotic, alert card અને તાવનો નિયમ.
ના. ITP ના મોટા ભાગના દર્દીઓની સારવાર દવાથી થાય છે. Splenectomy મોટે ભાગે એવા લોકો માટે રખાય છે જેમને નવી દવાઓથી ફાયદો ન થયો હોય, ઘણી વાર ઓછામાં ઓછું એક વર્ષ રાહ જોયા પછી.
તમે સ્થિર હો તો નહીં. ઈજા પામેલી મોટા ભાગની બરોળ દવાખાનામાં નજર હેઠળ રખાય છે, અને લોહી નીકળતી ધમની લોહીની નળી વાટે બંધ કરી શકાય છે. બરોળ ત્યારે કઢાય છે જ્યારે દર્દી અસ્થિર હોય કે લોહી બંધ ન થાય.
બરોળ જાડા આવરણવાળા કેટલાક જીવાણુ દૂર કરે છે. ઓપરેશનના ઓછામાં ઓછા બે અઠવાડિયાં પહેલાં અપાયેલી રસી શરીરને બરોળ વગર એમની સામે લડતાં શીખવે છે.
કોઈ પણ તાવને emergency ગણો. તરત standby antibiotic શરૂ કરો અને એ જ દિવસે ડૉક્ટરને બતાવો, રાત હોય તો પણ.
મોટે ભાગે હા. Open કે hand-assisted surgery બહુ મોટી બરોળ, portal નું ઊંચું દબાણ ધરાવતા liver ના રોગ, કે અસ્થિર ઈજાગ્રસ્ત દર્દી માટે રખાય છે.
ક્યારેક નાની વધારાની બરોળ અંદર રહી ગઈ હોય, કે રોગે ઓપરેશનને પ્રતિભાવ ન આપ્યો હોય. ઓપરેશન પહેલાં અને દરમિયાન વધારાની બરોળ શોધાય છે, અને પછીથી એક ખાસ scan એને શોધી શકે છે.
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Dr Jivraj Mehta Marg, Vasna, Ahmedabad 380007.
CT અને ધમનીની તપાસ, embolisation, દૂરબીન અને open બરોળની surgery, blood bank, ICU અને દાખલ દર્દીની સંભાળ.
Google: Dr Harsh Shah · 4.94 · 18 reviews
Dr. Jivraj Mehta Hospital, વાસણા, અમદાવાદનો રસ્તો · WhatsApp +91-63555-64601
આખા ગુજરાત, દક્ષિણ રાજસ્થાન અને પશ્ચિમ મધ્ય પ્રદેશથી દર્દીઓ અમદાવાદ આવે છે.
બરોળ કાઢવી પડશે એમ કહ્યું છે, કે બરોળ મોટી અથવા ઈજા પામેલી હોવાનું જણાયું છે? તમારો CT, લોહીના રિપોર્ટ અને haematologist ની નોંધ મુલાકાતમાં સાથે લાવો. કારણ લોહીનો રોગ હોય ત્યારે plan consultation માં haematologist સાથે મળીને નક્કી થાય છે. ફોન કરો +91-63555-64601 · Reports સાથે લાવો
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
