Skip to main contentDr. Jivraj Mehta Hospital · Vasna, Ahmedabad
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
છેલ્લે સુધાર્યું: 23 ઑક્ટોબર 2026
Portal hypertension ની સારવાર · Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad
આંતરડામાંથી લોહી લિવર સુધી લઈ જતી નસ (portal vein) માં દબાણ વધી જાય, એને portal hypertension કહે છે. લોહી પાછું ભરાઈને અન્નનળી અને જઠરની નસોને ફુલાવી દે છે. આ ફૂલેલી નસો (varices) ફાટીને લોહી પડી શકે.
સારવાર કારણ પર આધાર રાખે છે. લિવર સંકોચાઈને કડક થઈ ગયું હોય (cirrhosis), અને નસ બંધ હોય પણ લિવર બરાબર કામ કરતું હોય, આ બંનેની સારવાર સાવ અલગ છે. બીજો પ્રકાર ભારતમાં ઘણી વાર જોવા મળે છે.
મોટા ભાગના દર્દીઓની સારવાર ગોળીઓ અને endoscopy થી થાય છે, ઓપરેશનથી નહીં. ઓપરેશન એક ખાસ જૂથને મદદ કરે છે: સારા લિવરવાળા યુવાન લોકો, જેમને વારંવાર લોહી પડે છે કે બરોળ મોટી થઈને તકલીફ આપે છે.
Portal vein જઠર, આંતરડાં અને બરોળમાંથી લોહી ભેગું કરીને લિવરમાં લઈ જાય છે. લિવરમાં ડાઘ પડ્યા હોય, કે નસ બંધ થઈ ગઈ હોય, તો આ નસમાં દબાણ વધે છે.
Dr. Jivraj Mehta Hospital. Surgical gastroenterology ના super-specialty કાર્યક્રમોમાં તાલીમ, એ જ વિષયની બે ડિગ્રી, અને gastro તથા લિવરની surgery નો 18 વર્ષનો અનુભવ. Shunt, બરોળનું ઓપરેશન કે TIPS વિચારાય એ દરેક દર્દીની ચર્ચા સારવાર શરૂ થાય એ પહેલાં લિવરના physician અને radiologist સાથે થાય છે.
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Liver & Gastro Surgeon · Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad
Dr. Jivraj Mehta Hospital, વાસણા, અમદાવાદ પર: 18 reviews માંથી 4.94.
કોઈ પણ સારવાર નક્કી કરતાં પહેલાં ડૉક્ટર જુએ છે કે તમે ત્રણમાંથી કયા જૂથમાં છો. જે ઓપરેશન એક જૂથને મદદ કરે, એ જ બીજા જૂથને નુકસાન કરી શકે.
| જૂથ | કેવું દેખાય | મોટા ભાગે શું મદદ કરે |
|---|---|---|
| Cirrhosis (ડાઘવાળું લિવર). | લિવરની તપાસ ખરાબ, albumin ઓછું, scan માં ગાંઠાળું લિવર. | કારણની સારવાર, ગોળીઓ, banding, TIPS, અને લિવર નિષ્ફળ જાય તો transplant માટે મોકલવું. |
| NCPF, જેને PSVD પણ કહે છે. | સારું કામ કરતું લિવર, મોટી બરોળ, varices, ખુલ્લી portal vein, અને biopsy માં cirrhosis નહીં. | પહેલાં ગોળીઓ અને banding; વારંવાર લોહી પડે તો shunt ઓપરેશન. |
| EHPVO (બંધ portal vein). | ઘણી વાર યુવાન વ્યક્તિ, portal vein માં clot અને એની આસપાસ નવી નસોનું જાળું, લિવરની તપાસ સામાન્ય. | પહેલાં banding; નસોની રચના યોગ્ય હોય તો shunt ઓપરેશન લોહી પડવાનું કાયમ માટે અટકાવી શકે. |
પશ્ચિમના guidelines મોટે ભાગે cirrhosis માટે લખાયા છે. ભારતમાં બીજો અને ત્રીજો પ્રકાર પશ્ચિમ કરતાં ઘણો વધારે જોવા મળે છે. આ દર્દીઓનું લિવર સારું હોય છે, અને એમના માટે ઓપરેશનનું સાચું સ્થાન હજી છે.
ઘણા લોકોને પહેલી વાર ત્યારે ખબર પડે છે જ્યારે લોહી પડે છે. બીજાને એટલે મોકલાય છે કે લોહીની તપાસમાં platelets ઓછા આવ્યા, કે scan માં બરોળ મોટી દેખાઈ.
તપાસ ત્રણ સવાલના જવાબ આપે છે: લિવર કેટલું સારું કામ કરે છે, અડચણ ક્યાં છે, અને varices કેટલી મોટી છે. માત્ર એક scan પરથી કોઈ ઓપરેશન નક્કી થતું નથી.
Portal hypertension નાં મોટા ભાગનાં કારણ cancer નથી. પણ portal vein નો clot કે મોટી બરોળ ક્યારેક કોઈ ગાંઠને લીધે હોઈ શકે, એટલે એની તપાસ વહેલી થાય છે.
| Scan શું બતાવે | એનો અર્થ શું હોઈ શકે | ફરક કેવી રીતે પડાય |
|---|---|---|
| સામાન્ય લિવર સાથે portal vein માં clot. | સાદો લોહીનો clot, ઘણી વાર લોહી જામવાની વૃત્તિને લીધે. | Contrast આપતાં clot ચમકતો નથી; લોહી જામવાની તપાસ. |
| Cirrhosis સાથે portal vein માં clot. | સાદો clot, કે લિવરના cancer ના કોષોથી બનેલો clot. | Contrast માં ચમકતો clot અને વધેલું AFP ગાંઠ તરફ ઇશારો કરે. |
| માત્ર બરોળની નસમાં clot. | Pancreatitis, કે ભાગ્યે જ pancreas માં ગાંઠ. | Pancreas નો CT અને, જરૂર પડે તો, endoscopic ultrasound. |
| ઓછા કોષ સાથે મોટી બરોળ. | Portal hypertension, કે lymphoma જેવો લોહીનો રોગ. | Blood film, અને લિવર તથા નસો સામાન્ય દેખાય તો લોહીના specialist નો અભિપ્રાય. |
જો ગાંઠ મળે, તો plan સાવ બદલાઈ જાય છે અને cancer ની ટીમ સારવાર સંભાળે છે. Clot સાદો હોય, તો લિવરના physician સાથે ચર્ચા પછી ઘણી વાર લોહી પાતળું કરવાની દવા શરૂ થાય છે.
Portal hypertension વાળા મોટા ભાગના લોકોને ક્યારેય ઓપરેશનની જરૂર પડતી નથી. ગોળીઓ, banding અને કારણની સારવારથી એ ઘણાં વર્ષો સુધી કાબૂમાં રહે છે.
સારવાર ધીમે ધીમે આગળ વધે છે: ગોળીઓથી endoscopy, પછી radiology ની પ્રક્રિયા કે ઓપરેશન. દરેક દર્દીને દરેક તબક્કાની જરૂર નથી પડતી.
| તબક્કો | કોના માટે |
|---|---|
| કારણની સારવાર. | બધા માટે: hepatitis ની દવા, દારૂ બંધ, વજન અને sugar પર કાબૂ. |
| Carvedilol ગોળી. | લોહી પડવાનું જોખમ હોય એવી varices, અને લોહી પડ્યા પછી. |
| Endoscopy થી banding કે glue. | અન્નનળીની varices (bands) કે જઠરની varices (glue), એ જાય ત્યાં સુધી. |
| TIPS, ગળાની નસમાંથી મુકાતું stent. | ગોળીઓ અને banding છતાં ફરી લોહી પડતું હોય એવું cirrhosis. |
| બરોળ કાઢવા સાથે shunt ઓપરેશન. | સારું લિવર (NCPF કે EHPVO), વારંવાર લોહી પડવું કે તકલીફ આપતી બરોળ. |
| Devascularisation. | લોહી પડતું હોય પણ નસો જોડી શકાય એમ ન હોય. |
| લિવર transplant માટે મોકલવું. | નિષ્ફળ થતા લિવર સાથે cirrhosis. |
Varices માંથી લોહી પડવું એ emergency છે. તરત દવાખાને આવો. સારવાર emergency room માં, endoscopy પહેલાં જ શરૂ થાય છે.
ઉપરના પાચનતંત્રમાંથી લોહી પડવાનું પાનું પહેલા કલાકો વધુ વિગતે સમજાવે છે, ચાંદાંમાંથી પડતા લોહી સહિત.
લોહી પડ્યા પછી, કે મોટી varices મળે ત્યારે, સારવારનો હેતુ હવે પછીનું લોહી પડતું અટકાવવાનો છે. ગોળીઓ અને banding સાથે વપરાય છે.
Cirrhosis માં દબાણ ઘટાડવાનો સલામત રસ્તો મોટે ભાગે TIPS છે, પેટ ખોલીને કરાતું ઓપરેશન નહીં. લિવર નિષ્ફળ જતું હોય તો transplant જવાબ છે.
Shunt ઓપરેશન વધારે દબાણવાળી નસને ઓછા દબાણવાળી નસ સાથે જોડે છે, જેથી લોહી varices થી દૂર વહે. એ એવા લોકો માટે છે જેમનું લિવર સારું કામ કરે છે.
Shunt પહેલાં ત્રણ બાબત જરૂરી છે: લિવરની તપાસ સામાન્ય, cirrhosis નહીં, અને CT ના નકશામાં પૂરતી પહોળી નસો. એકેય ખૂટે તો shunt કરાતું નથી.
ઓપરેશન પેટ ખોલીને, પૂરા બેભાન કરીને, લોહી તૈયાર રાખીને થાય છે. પહેલી રાત ICU માં રહેવાનું હોય છે. રોજ Doppler scan તપાસે છે કે shunt માંથી લોહી વહે છે. મોટા ભાગના લોકો સાતથી દસ દિવસમાં ઘરે જાય છે.
કેટલાક દર્દીઓને લોહી પડે છે, પણ એમની નસો એટલી clot વાળી કે સાંકડી હોય છે કે જોડી શકાતી નથી. એમના માટે devascularisation નામનું ઓપરેશન થાય છે.
બરોળ ત્યારે કઢાય છે જ્યારે એ બહુ મોટી અને દુખાવાવાળી હોય, કે એટલા કોષ રોકે કે counts ખતરનાક રીતે ઓછા થાય. માત્ર બરોળ કાઢવાથી varices ની સારવાર થતી નથી.
તમારે hernia, પિત્તાશય કે પેટનું બીજું કોઈ ઓપરેશન કરાવવું પડે, તો portal નું દબાણ જોખમ વધારે છે. એ જોખમ પહેલાં માપવામાં આવે છે.
દરેક સારવારમાં જોખમ છે, અને કેટલું એ લિવરની તાકાત નક્કી કરે છે. આ મુખ્ય જોખમો છે; તમારાં પોતાનાં જોખમોની ચર્ચા તમે હા પાડો એ પહેલાં રૂબરૂ થાય છે.
થોડાં લક્ષણોમાં એ જ દિવસે દવાખાને આવવું જરૂરી છે. ઘરે જતાં પહેલાં દર્દી અને પરિવારને આ કહેવામાં આવે છે.
Portal hypertension માં વર્ષો સુધી, ઘણી વાર જીવનભર, તપાસ જરૂરી છે. સારા લિવરવાળા યુવાન દર્દીઓ પાસે દાયકાઓ છે, એટલે તપાસનો plan એ ધ્યાનમાં રાખીને બને છે.
| ક્યારે | શું થાય |
|---|---|
| ઓપરેશન પછી બેથી છ અઠવાડિયે. | ઘાની તપાસ, shunt નો Doppler, blood count અને લિવરની તપાસ. |
| ત્રણ મહિને. | Varices તપાસવા endoscopy, અને Doppler scan. |
| દર છથી બાર મહિને. | જરૂર મુજબ endoscopy, Doppler અને લિવરની તપાસ. |
| Cirrhosis માં દર છ મહિને. | લિવરમાં વહેલા ફેરફાર શોધવા ultrasound, AFP ની લોહીની તપાસ સાથે. |
| બરોળ કાઢ્યા પછી. | સમયસર રસીના booster, અને દર વર્ષે infection card ની તપાસ. |
લાંબા સમયનું EHPVO પિત્તની નળીને સાંકડી કરી શકે (portal biliopathy). કમળો કે ખંજવાળ થાય તો, વર્ષો પછી પણ, જણાવવું.
★★★★★
“I must say Dr harsh shah is very calm and humble in nature towards there patient.My wife had been operated by him.Thank you so much sir.Dr harsh shah is expert Gastro surgeon.”
Ashokbhai Brahmbhatt · Google review
★★★★★
“We consulted Dr Harsh shah for my Husband as having cyst . surgery was done by Doctor very successfully. today we got discharged. our experience with sir was very good . he is very cooperative, explained about diagnosis very calmly. well Experienced, good Doctor . also thanks to Roshani maam for good cooperation. Thanks sir Dr Priyanka Prajapati”
Priyanka Prajapati · Google review
★★★★★
“My father has chronic pancreatic he has Savior pain. Many Dr. Said operation needed but Dr. Harsh shah doing his treatment without an operation. Flexibility, friendly staff over visiting hospital as well.”
Rhythm Christian · Google review
Google પર જેમ લખાયું છે તેમ જ. આ દર્દીઓ Dr Harsh Shah સાથેના પેટના ઓપરેશનનો અનુભવ કહે છે. હજી કોઈ review માં portal hypertension નું નામ નથી.
ખર્ચ તમારે કયો રસ્તો જોઈએ એના પર આધાર રાખે છે. ગોળીઓ અને banding નો ખર્ચ ICU સાથેના shunt ઓપરેશન કરતાં ઘણો ઓછો છે, એટલે પહેલાં લેખિત અંદાજ અપાય છે.
અંદાજ બદલનારી બાબતો છે endoscopy ની સંખ્યા, TIPS કે ઓપરેશનની જરૂર, વપરાતું લોહી, અને ICU તથા વોર્ડમાં રહેવાના દિવસ. Dr. Jivraj Mehta Hospital, વાસણા, અમદાવાદ મુખ્ય વીમા કંપનીઓ અને cashless સુવિધા સાથે કામ કરે છે, અને દાખલ થવા માટે એની ઑફિસ pre-authorisation સંભાળે છે. બધા scan અને report, દવાની યાદી, વીમા card અને ઓળખપત્ર સાથે લાવશો. Booking પહેલાંના પ્રશ્નો માટે ફોન કરો +91-63555-64601.
એ portal vein માં વધેલું દબાણ છે. કેટલાક લોકોમાં એ ડાઘવાળા લિવરને લીધે હોય છે, અને બીજાઓમાં લિવર સારું હોય પણ નસ બંધ હોય છે. કારણ સારવાર નક્કી કરે છે.
મોટા ભાગના લોકોને નહીં. ઘણા દર્દીઓમાં ગોળીઓ અને banding varices ને કાબૂમાં રાખે છે. ઓપરેશન મુખ્યત્વે સારા લિવરવાળા એવા લોકોને અપાય છે જેમને વારંવાર લોહી પડે છે કે બરોળ તકલીફ આપે છે.
એ વધારે દબાણવાળી નસને ઓછા દબાણવાળી નસ સાથે જોડે છે, મોટે ભાગે બરોળની નસને ડાબી કિડનીની નસ સાથે, જેથી લોહી varices થી દૂર વહે. એ માત્ર લિવર સારું કામ કરતું હોય ત્યારે જ થાય છે.
ડાઘવાળું લિવર મોટું ઓપરેશન સહન નથી કરી શકતું, અને ગૂંચવણ તથા લિવર નિષ્ફળ થવાનું જોખમ વધારે છે. Radiologist મૂકે એ TIPS, કે transplant, વધુ સલામત રસ્તો છે.
હા, કાળજી સાથે. ઓપરેશન પહેલાં રસી, સાથે રાખવાનું એક card, અને કોઈ પણ તાવમાં એ જ દિવસે antibiotic અને ડૉક્ટર, જીવનભર જરૂરી છે.
મોટે ભાગે નહીં. ઘણાખરા સાદા લોહીના clot હોય છે. ડાઘવાળા લિવરમાં, contrast scan માં ચમકતો clot અને વધેલું AFP હોય તો લિવરના cancer માટે તપાસ થાય છે.
આવી શકે. એટલે banding, TIPS કે ઓપરેશન પછી પણ endoscopy અને Doppler scan લેખિત schedule મુજબ ચાલુ રહે છે.
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Dr Jivraj Mehta Marg, Vasna, Ahmedabad 380007.
Endoscopy અને banding, interventional radiology, shunt અને બરોળની surgery, ICU અને દાખલ દર્દીની સંભાળ.
Google: Dr Harsh Shah · 4.94 · 18 reviews
Dr. Jivraj Mehta Hospital, વાસણા, અમદાવાદનો રસ્તો · WhatsApp +91-63555-64601
આખા ગુજરાત, દક્ષિણ રાજસ્થાન અને પશ્ચિમ મધ્ય પ્રદેશથી દર્દીઓ અમદાવાદ આવે છે.
તમને કહેવામાં આવ્યું છે કે varices છે, બરોળ મોટી છે કે portal hypertension છે? Endoscopy નો report, Doppler કે CT નો report અને લોહીના રિપોર્ટ મુલાકાતમાં સાથે લાવો. સારવારનો નિર્ણય consultation માં, લિવરના physician અને radiologist સાથે મળીને થાય છે. ફોન કરો +91-63555-64601 · Reports સાથે લાવો
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
