WhatsApp Skip to main content

Dr. Harsh J Shah

H. pylori ભારતમાં સામાન્ય છે, અલ્સર થોડાને કેમ?

છેલ્લે સુધાર્યું: 27 ઑક્ટોબર 2026

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah, પેટ અને આંતરડાના સર્જન, અમદાવાદ

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Gastro, Cancer & Laparoscopic Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
★★★★★ Google: 4.94 from 18 reviews (Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad)

ટૂંકમાં

H. pylori પેટનું એક જંતુ છે, જે લગભગ અડધા લોકોને હોય છે, અને ભારતમાં વધુ. મોટા ભાગનાને અલ્સર થતું નથી, પણ અલ્સરનું તે સામાન્ય કારણ છે.

તે બાળપણમાં ઘરના લોકો પાસેથી લાગે છે, એટલે એકની તપાસ હોય તો ઘરના બાકીની પણ ઘણી વાર કરવી પડે. એસિડની ગોળી તેને તપાસમાંથી છુપાવી શકે.

દવાઓનો પૂરો કોર્સ કરી જંતુ દૂર કરવું, પછી તે ગયું છે તેની તપાસ કરવી, એ જ મોટા ભાગના અલ્સરને પાછા આવતા રોકે છે.

સારવારની પૂરી માહિતી અમદાવાદમાં પેપ્ટિક અલ્સરની સારવાર પાના પર છે. આ લેખ સમજાવે છે કે જંતુ કેટલું સામાન્ય છે, કેવી રીતે ફેલાય છે, અને કોને તપાસ જોઈએ.

ભારતમાં H. pylori કેટલું સામાન્ય છે

H. pylori પેટમાં રહેતું એક જંતુ છે, જે દુનિયાની લગભગ અડધી વસ્તીને લાગેલું હોય છે. દક્ષિણ એશિયામાં તે વધુ છે, એટલે ભારતમાં મોટા ભાગના પુખ્ત લોકોને તે ક્યારેક લાગ્યું હોય છે.

  • આ જંતુ પેટની અંદરની દીવાલમાં રહે છે અને દાયકાઓ સુધી ટકી શકે છે.
  • તે ધરાવતા મોટા ભાગના લોકોને કંઈ જ તકલીફ થતી નથી.
  • જ્યાં ઘરોમાં ભીડ હોય અને સ્વચ્છ પાણી મુશ્કેલ હોય ત્યાં તે વધુ જોવા મળે છે.
  • શહેરના નવા પરિવારોમાં તેનું પ્રમાણ ઘટે છે, છતાં ભારતમાં તે હજી ઘણું છે.

તે આટલું સામાન્ય છે એટલે જંતુ હોવાનો અર્થ અલ્સર થશે એવો નથી. અલ્સર થાય ત્યારે સૌ પહેલાં આ જંતુ તપાસવું પડે, એટલું જ.

આ જંતુ કેવી રીતે લાગે છે

મોટા ભાગના લોકોને H. pylori નાનપણમાં, ઘરના સભ્યોના નજીકના સંપર્કથી લાગે છે. સારવાર ન થાય તો તે સામાન્ય રીતે જીવનભર રહે છે, એટલે મોટી ઉંમરના અલ્સરનું મૂળ ઘણી વાર બાળપણમાં હોય છે.

  • તે એક વ્યક્તિમાંથી બીજામાં લાળ, ઊલટી કે મળ દ્વારા ફેલાય છે.
  • સાથે જમવું, એક પથારીમાં સૂવું અને ભીડવાળું ઘર ફેલાવો સરળ બનાવે છે.
  • અશુદ્ધ પાણી પણ તેને લાવી શકે છે.
  • મોટી ઉંમરે નવું લાગવું ઓછું છે, એટલે બાળકનો ચેપ ઘણી વાર મા-બાપ કે ભાઈ-બહેનમાંથી આવે છે.

એટલે ઘરમાં એક જણને જંતુ હોય તો બાકીનાં વિશે પૂછવું પડે. આમાં કોઈનો વાંક કાઢવાનો નથી. તે ભીડવાળા રહેવાસનો સામાન્ય ચેપ છે, કોઈ એક વ્યક્તિની સ્વચ્છતાની ખામી નથી.

મોટા ભાગનાને અલ્સર કેમ થતું નથી

જંતુ ધરાવતા લોકોમાંથી થોડાને જ અલ્સર થાય છે. જંતુ પેટમાં ક્યાં બેસે છે અને તમને કેટલો એસિડ બને છે, તે આગળ શું થશે તે નક્કી કરે છે.

જંતુ ક્યાં બેસે છે અને શું થઈ શકે
જંતુ મુખ્યત્વે ક્યાં હોયએસિડનું પ્રમાણશું થઈ શકે
પેટનો નીચેનો ભાગવધુનાના આંતરડાના પહેલા ભાગમાં અલ્સર (duodenal ulcer)
પેટનો ઉપરનો ભાગ કે આખું પેટઓછુંપેટમાં જ અલ્સર, અને વર્ષો પછી અંદરની દીવાલ પાતળી થવી
બધે સરખું, સોજો ઓછોસામાન્યસામાન્ય રીતે કંઈ નહીં. વ્યક્તિને ખબર પણ પડતી નથી

જંતુની કેટલીક જાતો વધુ નુકસાન કરે છે. ધૂમ્રપાન, દુખાવાની ગોળીઓ અને પરિવારમાં આવો ઇતિહાસ જોખમ વધારે છે. લાંબા સમયનો ચેપ પેટની દીવાલને ધીમે ધીમે પાતળી કરી શકે છે, એટલે ડૉક્ટર તેને વહેલું દૂર કરવાનું પસંદ કરે છે.

જંતુ દૂર કરવાનું મહત્ત્વ

જંતુ રહે અને માત્ર એસિડની ગોળીથી અલ્સર રૂઝાવીએ તો અલ્સર ઘણી વાર પાછું આવે છે. જંતુ દૂર કરવાથી જ તે પાછું આવતું અટકે છે.

  • એસિડની ગોળી ઘા રૂઝવે છે, પણ કારણ દૂર કરતી નથી.
  • જંતુને મારતી દવાઓનો ટૂંકો કોર્સ કારણ દૂર કરે છે.
  • કોર્સ સફળ થાય પછી અલ્સર ફરી થવું અસામાન્ય બને છે.
  • એટલે ભૂતકાળમાં થતાં મોટા ભાગનાં અલ્સરનાં ઓપરેશન હવે જોઈતાં નથી.

અહીં મુખ્ય શબ્દ છે સફળ. નિષ્ફળ કોર્સ સહેલાઈથી નજરમાંથી ચૂકી જવાય, એટલે પછીની તપાસ સારવારનો જ ભાગ છે. લોહી વહ્યું હોય કે કાણું પડ્યું હોય તો આગળનાં પગલાં અલ્સરમાં લોહી કે કાણા પછી શું થાય લેખમાં છે.

કોની તપાસ કરાવવી જોઈએ

અલ્સર થયું હોય, લાંબા સમયથી પેટ બગડતું હોય, કે નજીકના સગાને પેટનું કૅન્સર થયું હોય તો H. pylori ની તપાસ કરાવો. બાકીનું ડૉક્ટર નક્કી કરે છે.

સામાન્ય રીતે કોની H. pylori તપાસ થાય છે
તમારી સ્થિતિસામાન્ય રીતે શું કરાય
હાલનું કે જૂનું અલ્સર, જંતુની સારવાર ક્યારેય નથી થઈતપાસ, અને પૉઝિટિવ હોય તો સારવાર
યુવાન વ્યક્તિ, પેટ બગડે છે, ચેતવણીનાં ચિહ્નો નથીપહેલાં શ્વાસ કે મળની તપાસ, જરૂર પડે તો જ scope
વજન ઘટવું, ગળવામાં તકલીફ, ઊલટી, કાળો મળ કે એનિમિયાતપાસની રાહ જોયા વગર પહેલાં scope
પેટના કૅન્સરવાળી વ્યક્તિનાં મા-બાપ, ભાઈ કે બહેનતપાસ, અને પૉઝિટિવ હોય તો સારવાર
લાંબો સમય એસ્પિરિન કે દુખાવાની ગોળી લેવી પડે, ખાસ કરીને અલ્સર પછીશરૂ કરતાં પહેલાં તપાસ, પૉઝિટિવ હોય તો સારવાર
બીજું કોઈ કારણ ન હોય એવું એનિમિયાસામાન્ય તપાસ પછી H. pylori ની તપાસ

ચેતવણીનાં ચિહ્નો હંમેશાં પહેલાં આવે છે. ઉંમર ગમે તે હોય, તેમાં scope કરવી પડે. અલ્સરનાં ચિહ્નો અને પછીની તપાસો પેટમાં દુખાવો: શું અલ્સર છે લેખમાં છે.

તપાસ અને એસિડની ગોળીનો અવરોધ

અઠવાડિયાં સુધી એસિડની ગોળી લીધી હોય તો જંતુ હોવા છતાં શ્વાસ કે મળની તપાસ નેગેટિવ આવી શકે છે. તમે લો છો તે દરેક એસિડની ગોળી ડૉક્ટરને કહો.

H. pylori ની સામાન્ય તપાસો
તપાસશું બતાવે છેમર્યાદા
શ્વાસની તપાસજંતુ હાલ હાજર છેએસિડની ગોળી અને એન્ટિબાયોટિક તેને છુપાવી શકે
મળની તપાસજંતુ હાલ હાજર છેશ્વાસની તપાસ જેવી જ મર્યાદા
scope વખતે લીધેલો નમૂનોજંતુ અને દીવાલની સ્થિતિલોહી વહેતું હોય કે એસિડની ગોળી ચાલુ હોય ત્યારે ઓછો ભરોસાપાત્ર
લોહીમાં antibody ની તપાસક્યારેક જંતુ લાગ્યું હતુંજૂનું અને હાલનું અલગ ન પાડે, એટલે જંતુ ગયું તે બતાવી ન શકે

ભારતમાં ઘણા લોકો મહિનાઓ સુધી દુકાનેથી એસિડની ગોળી લે છે. તમે એવું કરતા હો તો ડૉક્ટર શ્વાસ કે મળની તપાસ પહેલાં લગભગ બે અઠવાડિયાં તે બંધ કરવા કહી શકે. આ ત્યારે જ કરાય જ્યારે સુરક્ષિત હોય. લોહી વહ્યું હોય તો જાતે બંધ ન કરો.

સામાન્ય ગોળીઓ હવે વધુ નિષ્ફળ કેમ જાય છે

અડધા પૂરા થયેલા કોર્સ વારંવાર લેવાથી જંતુ કેટલીક સામાન્ય એન્ટિબાયોટિક સામે ટકી ગયું છે. એટલે જૂની રીતનો એક કોર્સ હવે પહેલાં કરતાં વધુ વાર નિષ્ફળ જાય છે.

  • દક્ષિણ એશિયામાં કેટલીક એન્ટિબાયોટિક સામે પ્રતિકાર વધુ છે.
  • એટલે કોર્સ સ્થાનિક પ્રતિકારને ધ્યાનમાં રાખીને પસંદ થાય છે.
  • ઘણા લોકોને હવે લગભગ બે અઠવાડિયાં સુધી ચાર દવાઓ સાથે લેવી પડે છે.
  • આખો કોર્સ પૂરો કરવો જરૂરી છે. વચ્ચે છોડવાથી પ્રતિકાર વધે છે.

કોર્સ પછી ઓછામાં ઓછા ચાર અઠવાડિયે તપાસ કરવાથી ખબર પડે છે કે તે કામ કર્યો કે નહીં. જંતુ રહી ગયું હોય તો દવાઓનો બીજો સેટ વપરાય છે.

દરેક અલ્સર H. pylori નું નથી

દુખાવાની ગોળીઓ અને એસ્પિરિનથી પણ ઘણાં અલ્સર થાય છે, જંતુ હોય કે ન હોય. H. pylori ની તપાસ નેગેટિવ આવે તો પણ વાત પૂરી થતી નથી, એટલે તમે લો છો તે દરેક દવા તપાસવી પડે.

  • ડાઇક્લોફેનાક અને આઇબુપ્રોફેન જેવી ગોળીઓ પેટની દીવાલને ઇજા કરી શકે છે.
  • કેટલાક દેશી ચૂર્ણ અને મલમમાં પણ દુખાવાની દવા હોય છે.
  • થોડાં અલ્સરનાં બીજાં કારણો હોય છે, જે ડૉક્ટરે શોધવાં પડે.
  • રૂઝ ન આવતા પેટના અલ્સરમાં નમૂના સાથે ફરી scope કરવી પડે.

લોહી વહેતા અલ્સરની પહેલી સારવાર scope થી લોહી કેવી રીતે અટકે લેખમાં છે. દીવાલમાં કાણું પડે તો તે છિદ્રિત પેપ્ટિક અલ્સરનું ઓપરેશન લેખમાં સમજાવ્યું છે.

ડૉક્ટરને પૂછવાના પ્રશ્નો

  • મારે H. pylori ની તપાસ જોઈએ? મને કઈ તપાસ યોગ્ય રહેશે?
  • તપાસ પહેલાં મારે એસિડની ગોળી બંધ કરવી? કેટલા દિવસ?
  • મને કઈ દવાઓ, કેટલા દિવસ મળશે? આડઅસર શું થઈ શકે?
  • જંતુ ગયું તે તમે ક્યારે તપાસશો?
  • મારાં મા-બાપ, બાળકો કે જીવનસાથીની તપાસ કરાવવી જોઈએ?

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

દુખાવો ન હોય તો પણ H. pylori હોઈ શકે?

હા, હોઈ શકે. જંતુ ધરાવતા મોટા ભાગનાને કંઈ લાગતું નથી. શ્વાસ કે મળની તપાસથી ખબર પડે છે.

H. pylori પહેલી વાર કેવી રીતે લાગે છે?

મોટા ભાગે બાળપણમાં, ઘરના લોકોના નજીકના સંપર્ક અને સહિયારા ખોરાક કે પાણીથી. તે કોઈ એક વ્યક્તિની સ્વચ્છતાની ખામી નથી.

પરિવારના બીજા સભ્યોની તપાસ પણ કરાવવી?

ઘણી વાર હા, જો તમને અલ્સર હોય કે સગાને પેટનું કૅન્સર થયું હોય. ઘરમાં કોની તપાસ કરવી તે ડૉક્ટર કહેશે.

એસિડની ગોળી તપાસમાં જંતુને છુપાવી શકે?

હા. એસિડની ગોળી અને એન્ટિબાયોટિકથી શ્વાસ કે મળની તપાસ નેગેટિવ આવી શકે. ડૉક્ટરને કહો, તેઓ લગભગ બે અઠવાડિયાં ગોળી રોકવા કહી શકે.

જંતુ દૂર થાય તો અલ્સર પાછું નહીં આવે?

મોટા ભાગના લોકોમાં, કોર્સ કામ કરે તો, નહીં આવે. ઓછામાં ઓછા ચાર અઠવાડિયા પછીની તપાસ તે પાકું કરે છે. દુખાવાની ગોળીથી નવું અલ્સર હજી થઈ શકે.

H. pylori નો પેટના કૅન્સર સાથે સંબંધ છે?

લાંબા સમયનો ચેપ વર્ષો સુધી પેટની દીવાલ પાતળી કરી શકે, જેથી જોખમ વધે છે. એટલે ડૉક્ટર જંતુ વહેલું દૂર કરવાનું પસંદ કરે છે.

Dr Harsh Shah ક્યાં મળે છે

Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad

Dr. Jivraj Mehta Hospital, Dr Jivraj Mehta Marg, Vasna, Ahmedabad 380007. Endoscopy, biopsy, CT scan, પેટ અને ડ્યુઓડિનમના રોગોનાં ઓપરેશન, અને દાખલ દર્દીઓની સંભાળ.

WhatsApp +91-63555-64601 · Dr. Jivraj Mehta Hospital, વાસણા નો રસ્તો

તમને H. pylori છે એમ કહેવાયું હોય, કે પેટમાં અલ્સર હોય, તો સૌ પહેલાં આ જંતુનો ઉકેલ લાવવો પડે. તમારી તપાસ કે scope ના રિપોર્ટ મુલાકાતમાં સાથે લાવો. તમને શું માફક આવે તે તપાસ પછી નક્કી થાય છે. ફોન કરો +91-63555-64601 મુલાકાત પહેલાં રિપોર્ટ મોકલો

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Get health updates from Dr Harsh Shah on WhatsApp

Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

Dr. Harsh J Shah
Dr Harsh Shah, Gastro, Cancer & Laparoscopic Surgeon, Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.