Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 23 ઑક્ટોબર 2026
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Stomach Cancer Surgeon
Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar · Gota OPD, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
★★★★★ Google: 4.89 from 216 reviews (Gota clinic) · 4.94 from 18 reviews (Apollo, Bhat)
ટૂંકમાં
પેટના કેન્સરની સારવાર પછીની નિયમિત મુલાકાતો બે વાત જુએ છે: કેન્સર પાછું આવ્યું છે કે નહીં, અને ખાવાનું, વજન, વિટામિન અને લોહી બરાબર છે કે નહીં.
પહેલાં બે-ત્રણ વર્ષ મુલાકાતો નજીક નજીક હોય છે, કારણ કે કેન્સર પાછું આવે તો મોટા ભાગે ત્યારે જ આવે છે. પછી સમય વધે છે, પણ તપાસ વહેલી બંધ થતી નથી.
CT scan, endoscopy, લોહીના માર્કર અને ખાવા તથા વજનની વાત, આ મુખ્ય સાધનો છે. કોઈ એક તપાસ એકલી પૂરતી નથી.
પેટના કેન્સરની તપાસ, staging અને સારવાર કેવી રીતે થાય, તેની આખી માહિતી પેટના કેન્સરની સારવાર, અમદાવાદ (English) પાના પર છે. આ લેખ સારવાર પૂરી થયા પછી શું થાય તે વિશે છે.
નિયમિત તપાસનાં બે કામ છે. કેન્સર પાછું આવે તો હજી કંઈક થઈ શકે ત્યારે જ તે પકડાય, અને ઓપરેશન પછી શરીરને પૂરતું પોષણ મળતું રહે.
થોડાં વર્ષ પહેલાં કેન્સર વહેલું પકડાય તોય બહુ ફરક પડતો નહોતો. હવે એવું નથી. સારી chemotherapy અને નવી દવાઓ હવે ઘણા લોકોને મદદ કરે છે, જેમનું કેન્સર પાછું આવ્યું હોય. થોડા લોકોમાં, પાછી આવેલી એક જ જગ્યા ફરી કાઢી પણ શકાય છે.
બીજું કામ પણ એટલું જ મહત્ત્વનું છે. પેટનો થોડો કે આખો ભાગ કાઢ્યા પછી લોકો ઓછું ખાય છે, વજન ઘટે છે, અને વિટામિન B12, લોહતત્ત્વ, કૅલ્શિયમ અને વિટામિન D ઓછાં પડી શકે છે. આ તપાસવું સહેલું છે, અને મળે તો સારવાર પણ સહેલી છે.
તમને કેટલી વાર બોલાવાય તે કેન્સર પાછું આવવાના જોખમ પર આધાર રાખે છે. આ જોખમ કાઢેલા પેટ અને ગાંઠોના છેલ્લા રિપોર્ટ પરથી નક્કી થાય છે.
કેન્સર પેટની દીવાલમાં ઊંડે કે આરપાર ગયું હોય, ગાંઠો સુધી પહોંચ્યું હોય, કે signet ring પ્રકારનું હોય, તો તેને વધુ જોખમવાળું ગણાય છે. કેન્સર શરૂઆતનું હોય અને ગાંઠો સાફ હોય, તો ઓછા જોખમવાળું ગણાય છે.
| સારવાર પછીનો સમય | વધુ જોખમ | ઓછું જોખમ |
|---|---|---|
| પહેલું વર્ષ | દર 3 મહિને મુલાકાત; CT scan લગભગ દર 3 થી 6 મહિને; એક વર્ષે endoscopy | દર 3 થી 6 મહિને મુલાકાત; દર 6 મહિને CT scan; એક વર્ષે endoscopy |
| બીજું વર્ષ | દર 4 થી 6 મહિને મુલાકાત; દર 6 મહિને CT scan; વર્ષે endoscopy | દર 3 થી 6 મહિને મુલાકાત; દર 6 મહિને CT scan; વર્ષે endoscopy |
| ત્રીજું વર્ષ | દર 6 મહિને મુલાકાત અને CT scan; વર્ષે endoscopy | વર્ષે એક વાર મુલાકાત અને CT scan; વર્ષે endoscopy |
| ચોથું અને પાંચમું વર્ષ | વર્ષે એક વાર મુલાકાત અને CT scan; દર 1 થી 2 વર્ષે endoscopy | વર્ષે એક વાર મુલાકાત અને CT scan; વર્ષે endoscopy |
| પાંચ વર્ષ પછી | વર્ષે મુલાકાત; scan અને endoscopy સલાહ મુજબ ઓછી વાર | દર 2 થી 3 વર્ષે scan અને endoscopy સાથે મુલાકાત |
આ એક માર્ગદર્શન છે, પાકો નિયમ નથી. દરેક વ્યક્તિ માટે plan અલગ નક્કી થાય છે, અને કોઈ નવી તકલીફ આવે તો તે બદલાય છે.
દરેક મુલાકાત વાતચીત અને તપાસથી શરૂ થાય છે. સવાલ સાદા હોય છે, પણ મોટા ભાગની તકલીફ તેનાથી જ પકડાય છે.
મોટા ભાગની મુલાકાતમાં લોહીની તપાસ થાય છે: હિમોગ્લોબિન, વિટામિન B12, લોહતત્ત્વ, લિવર અને કિડનીની તપાસ, અને સારવાર પહેલાં વધેલા કેન્સર માર્કર.
દર વખતે વજન નોંધાય છે. વજન સતત ઘટતું હોય તો તે વહેલી નિશાનીઓમાંની એક છે કે કંઈક ધ્યાન માગે છે, પછી તે ખાવાનું હોય કે કેન્સર.
છાતી, પેટ અને પેડુનો CT scan કેન્સર પાછું આવ્યું છે કે નહીં તે જોવાની મુખ્ય તપાસ છે. તેમાં લિવર, ફેફસાં, ગાંઠો અને પેટનો પડદો દેખાય છે.
Endoscopy માં ઓપરેશન વખતે બનાવેલું જોડાણ જોવાય છે, અને પેટનો થોડો ભાગ રાખ્યો હોય તો તે બાકી રહેલો ભાગ પણ. જે કંઈ જુદું દેખાય તેમાંથી biopsy લેવાય છે. જોડાણ પર સાંકડાપણું ઘણી વાર ફક્ત રૂઝનું નિશાન હોય છે, પણ ખાતરી માટે તેની biopsy હંમેશાં લેવાય છે.
Tumour marker એ લોહીમાં મળતાં પ્રોટીન છે, જે અમુક પેટના કેન્સર બનાવે છે. સામાન્ય રીતે CEA, CA 19-9 અને CA 72-4 જોવાય છે.
માર્કર ત્યારે જ કામના છે જો સારવાર પહેલાં તે વધેલા હોય. તો પછીથી તેનું વધવું કેન્સર પાછું આવ્યાની વહેલી નિશાની બની શકે, ઘણી વાર scan કરતાં પહેલાં.
PET-CT નિયમિત તપાસનો ભાગ નથી. CT scan કે વધતો માર્કર એવો સવાલ ઊભો કરે જેનો જવાબ એકલો CT ન આપી શકે, ત્યારે તે કરાય છે.
દૂરની ગાંઠો અને ફેલાવો બતાવવામાં તે સારો છે. પેટના પડદા પરના બહુ નાના ડાઘ બતાવવામાં તે નબળો છે. તેનો ખર્ચ પણ ઘણો વધારે છે, તેથી જ્યાં તે નિર્ણય બદલી શકે ત્યાં જ તે વપરાય છે.
અમુક ખૂબ શરૂઆતના પેટના કેન્સર ઓપરેશન વગર, endoscopy થી જ કાઢી શકાય છે. બાકીનું પેટ રહે છે, અને તેમાં બીજી જગ્યાએ નવું શરૂઆતનું કેન્સર થઈ શકે છે.
આ endoscopy માં ઝીણું બતાવતા scope અને ખાસ રંગ કે પ્રકાશ વપરાય છે, જેથી નાના સપાટ ફેરફાર દેખાય. H. pylori હોય તો તેની સારવાર પણ plan નો ભાગ છે. વધુ માહિતી શરૂઆતના પેટના કેન્સરની સારવાર વિશેના લેખમાં છે.
પેટ જ ન રહ્યું હોય ત્યારે મોટા ભાગનું કામ CT scan કરે છે. અન્નનળી અને નાના આંતરડાનું જોડાણ જોવા endoscopy કરાય છે.
કાપની કિનારી સાફ હોય ત્યારે જોડાણ પર કેન્સર પાછું આવવું ઓછું જોવા મળે છે. છતાં ખોરાક અટકે કે ગળવામાં તકલીફ થાય, તો endoscopy થી જોવું જ પડે.
પેટ વગરની જિંદગીમાં પોતાની અલગ તપાસ છે. વિટામિન B12 આખી જિંદગી injection કે વધુ માત્રાની ગોળીથી લેવું પડે. લોહતત્ત્વ, કૅલ્શિયમ અને વિટામિન D દર વર્ષે તપાસાય છે, અને હાડકાંની મજબૂતી પણ જોવાઈ શકે. થોડું થોડું અને વારંવાર ખાવાથી વજન ટકી રહે છે.
પેટનો નીચેનો ભાગ કાઢ્યો હોય ત્યારે થોડું પેટ બાકી રહે છે. વર્ષો સુધી પિત્ત તેમાં પાછું આવીને તેની અંદરની ચામડીને નુકસાન કરી શકે છે.
તેથી બાકી રહેલું પેટ endoscopy થી તપાસાય છે, અને જોડાણ તથા બાકીના પેટની biopsy લેવાય છે. આ દર 1 થી 2 વર્ષે, પાંચ વર્ષ પછી પણ, ચાલુ રહે છે.
જૂના Billroth II પ્રકારના જોડાણ પછી આ જોખમ વધારે છે. ઓપરેશન થયેલા પેટમાં કેન્સર વિશે વધુ જુદી સારવાર માગતાં પેટનાં કેન્સર વિશેના લેખમાં છે.
Scan પરનો દરેક ફેરફાર કેન્સર નથી હોતો. આ સંજોગો વારંવાર આવે છે, અને દરેકનું એક સમજદાર આગલું પગલું છે:
હેતુ એ છે કે કેન્સર પાછું આવ્યું હોય તો ચૂકી ન જવાય, અને ફક્ત પડછાયા માટે સારવાર શરૂ ન થાય. ઘણી વાર ટૂંકી રાહ અને ફરી તપાસ જ સલામત પગલું છે.
અમુક લોકોને સારવારના ભાગ રૂપે immunotherapy ની દવાઓ મળે છે. તે પછીની તપાસમાં થોડી વધારાની વાતો છે.
પાંચ વર્ષ સુધી કેન્સર પાછું ન આવ્યું હોય, અને કેન્સર શરૂઆતનું, ઓછા જોખમવાળું હતું, તો વર્ષે એક મુલાકાત અને દર 2 થી 3 વર્ષે scan અને endoscopy પૂરતાં છે.
Diffuse કે signet ring પ્રકારનું કેન્સર હોય તો દસ વર્ષ સુધી વર્ષે તપાસ ચાલુ રહે છે. આ પ્રકાર મોડેથી, પેટના પડદા પર, પાછો આવી શકે છે.
ઘણા પરિવારો માટે ખર્ચ અને મુસાફરી મહત્ત્વનાં છે. શરૂઆતમાં જ નક્કી થયેલો સ્પષ્ટ plan વધુ પડતી અને ઓછી, બંને તપાસથી બચાવે છે. દરેક મુલાકાતે પૂછો કે કઈ તપાસ બાકી છે અને કઈ રાહ જોઈ શકે.
આમાંનું કંઈ પણ દેખાય તો આગલી તારીખની રાહ ન જુઓ:
મોટા ભાગના લોકોને પહેલાં બે-ત્રણ વર્ષ દર 3 થી 6 મહિને, અને પછી પાંચ વર્ષ સુધી વર્ષે એક વાર બોલાવાય છે. ચોક્કસ plan છેલ્લા રિપોર્ટમાં કેન્સર કેટલું આગળ હતું તેના પર આધાર રાખે છે.
ના. છાતી, પેટ અને પેડુનો CT scan નક્કી સમયે થાય છે, શરૂઆતમાં સામાન્ય રીતે દર 6 મહિને અને પછી વર્ષે એક વાર. વચ્ચેની મુલાકાતમાં વાતચીત, તપાસ અને લોહીના રિપોર્ટ થાય છે.
ફક્ત એનાથી એવું ન કહી શકાય. ઘણાં પેટનાં કેન્સર માર્કર વધારતાં જ નથી. સામાન્ય માર્કર ત્યારે જ ભરોસો આપે જ્યારે scan પણ સાફ હોય અને વ્યક્તિ બરાબર ખાતી હોય અને વજન ટકતું હોય.
હા, સમયે સમયે. તેમાં અન્નનળી અને નાના આંતરડાનું જોડાણ જોવાય છે. ખોરાક અટકે કે ગળવામાં તકલીફ થાય તો તે વહેલી કરવી પડે.
વિટામિન B12 આખી જિંદગી, injection કે વધુ માત્રાની ગોળીથી. લોહતત્ત્વ, કૅલ્શિયમ અને વિટામિન D તપાસીને જરૂર મુજબ અપાય છે. થોડું થોડું અને વારંવાર ખાવાથી વજન ટકે છે.
પાંચ વર્ષ સુધી કેન્સર પાછું ન આવે તો ઓછા જોખમવાળા કેન્સરમાં મુલાકાત વર્ષે એક વાર કે તેથી ઓછી થઈ શકે. Diffuse કે signet ring પ્રકારમાં સામાન્ય રીતે દસ વર્ષ સુધી વર્ષે તપાસ ચાલે છે.
પેટના કેન્સરની આખી સારવાર પેટના કેન્સરની સારવારના પાના (English) પર છે. મુસાફરી પહેલાં કોઈ સવાલ હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre, Gota, Ahmedabad
Consultation, endoscopy, biopsy અને scan ના રિપોર્ટ જોવા, બીજો અભિપ્રાય અને નિયમિત તપાસ.
Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar
Apollo Hospital International Limited, GIDC Bhat Industrial Estate, Bhat, Gandhinagar. Endoscopy અને biopsy, CT scan, total gastrectomy સહિત પેટના કેન્સરના ઓપરેશન પછીની તપાસ, અને દાખલ દર્દીઓની સંભાળ.
પેટના કેન્સરની સારવાર પૂરી થઈ છે, પણ ફરી ક્યારે બતાવવું અને કઈ તપાસ બાકી છે તે સ્પષ્ટ નથી? કોઈ scan કે લોહીનો માર્કર થોડો જુદો આવ્યો છે? રિપોર્ટ WhatsApp પર પહેલેથી મોકલી શકાય, જેથી મુલાકાત વખતે તે વાંચેલા હોય. તમારે શું જોઈએ તે consultation માં તપાસ પછી નક્કી થાય છે. ફોન કરો +91-63555-64601 મુલાકાત પહેલાં રિપોર્ટ મોકલો
Swasth Parivar: twice a month, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
