WhatsApp Skip to main content

Dr. Harsh J Shah

પેટનું કેન્સર કોને થાય, અને શું તે વારસામાં આવે?

છેલ્લે સુધાર્યું: 23 ઑક્ટોબર 2026

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah, પેટના કેન્સરના સર્જન, અમદાવાદ

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Stomach Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
★★★★★ Google: 4.94 from 18 reviews (Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad)

ટૂંકમાં

મોટા ભાગનું પેટનું કેન્સર વારસામાં નથી આવતું. તે વર્ષો સુધી પેટના પડને નુકસાન થવાથી થાય છે, અને તેનું મુખ્ય કારણ H. pylori નામનો જંતુ છે.

થોડા કિસ્સામાં પેટનું કેન્સર કુટુંબમાં ચાલે છે. તેનું સ્પષ્ટ ઉદાહરણ CDH1 જનીન છે, જે નાની ઉંમરે diffuse પેટનું કેન્સર અને સ્ત્રીઓમાં lobular સ્તન કેન્સર લાવે છે.

H. pylori ની સારવારથી જોખમ ઘટે છે. જે કુટુંબમાં પેટના કેન્સરની સ્પષ્ટ ભાત હોય, તેમણે genetic counsellor ને મળવું જોઈએ, કારણ કે લોહીની તપાસ ઘણું કહી શકે.

પેટના કેન્સરની પહેલી endoscopy થી staging અને ઓપરેશન સુધી શું થાય, તેની આખી માહિતી પેટના કેન્સરની સારવાર, અમદાવાદ (English) પાના પર છે.

પેટના કેન્સરનું જોખમ શેનાથી વધે

જોખમનાં મોટા ભાગનાં કારણો આપણી આસપાસનાં છે, જે ઘણાં વર્ષોમાં ભેગાં થાય છે. થોડાં કારણો કુટુંબમાં ઊતરતાં જનીન છે. કારણ હોય એટલે કેન્સર થાય જ, એવું નથી.

પેટનું કેન્સર થયું હોય એવા ઘણા લોકોમાં કોઈ જાણીતું કારણ નથી હોતું. ડૉક્ટરો પેટના નીચલા અને ઉપલા ભાગને થોડી જુદી બીમારી ગણે છે. નીચલા અને વચલા પેટનું કેન્સર મુખ્યત્વે H. pylori અને ખોરાક સાથે જોડાયેલું છે. અન્નનળી પેટને મળે ત્યાં, ઉપરના ભાગનું કેન્સર acid reflux અને વધુ વજન સાથે વધુ જોડાયેલું છે.

H. pylori: મોટા ભાગના કેસ પાછળનો જંતુ

Helicobacter pylori પેટના અંદરના પડમાં રહેતો જંતુ છે. તે સામાન્ય રીતે બાળપણમાં ખોરાક, પાણી કે નજીકના સંપર્કથી લાગે છે, અને સારવાર ન થાય તો આખી જિંદગી રહે છે. ભારતમાં ઘણા મોટા લોકોમાં તે હોય છે, અને તેમને ખબર પણ નથી હોતી.

દાયકાઓ સુધી H. pylori પેટના પડમાં સોજો રાખે છે. પડ પાતળું થાય, પછી આંતરડાના પડ જેવું બની જાય. થોડા લોકોમાં તેમાંથી અસામાન્ય કોષો, અને પછી કેન્સર થાય છે.

ડૉક્ટરો આ પગલાંને atrophic gastritis, intestinal metaplasia અને dysplasia કહે છે. Biopsy રિપોર્ટમાં આ શબ્દો દેખાઈ શકે.

  • H. pylori હોય એવા મોટા ભાગના લોકોને કદી પેટનું કેન્સર નથી થતું. પણ નીચલા પેટનાં મોટા ભાગનાં કેન્સરની શરૂઆત તેનાથી થઈ હોય છે.
  • આ જંતુની કેટલીક જાતો બીજી કરતાં વધુ નુકસાન કરે છે.
  • Antibiotic અને acid ની દવાના ટૂંકા કોર્સથી તેની સારવાર થાય, તો પેટના કેન્સરનું જોખમ ઘટે છે. એશિયા અને બીજા દેશોના અભ્યાસો આ બતાવે છે.
  • પડ પાતળું થાય કે બદલાય તે પહેલાં, વહેલી સારવાર થાય તો ફાયદો વધુ મળે છે.

શ્વાસની તપાસ, મળની તપાસ કે endoscopy વખતની biopsy થી જંતુ પકડાય છે. સારવાર પછી બીજી વાર તપાસ કરાય છે, કારણ કે દર વખતે પહેલી વારમાં તે જતો નથી.

મીઠું, ધુમાડાવાળો ખોરાક અને થાળી

ખૂબ મીઠું નાખીને, ધુમાડે કે સૂકવીને સાચવેલા ખોરાકમાં એવાં રસાયણ બને છે જે પેટના પડને નુકસાન કરી શકે. મીઠું H. pylori ને પણ નુકસાન કરવામાં મદદ કરે છે.

  • જોખમ વધારે: મીઠાવાળી માછલી, ધુમાડે પકવેલું માંસ, સૂકવેલો અને મીઠાવાળો ખોરાક, અને ખૂબ મીઠાવાળાં અથાણાં, જો ઘણાં વર્ષો સુધી રોજ ખવાય.
  • જોખમ ઘટાડે: તાજાં ફળ અને શાકભાજી, રેસાવાળો ખોરાક, અને vitamin C વાળો ખોરાક.

જમવા સાથે ક્યારેક અથાણું લેવું એ મુશ્કેલી નથી. મહત્ત્વનું એ છે કે દાયકાઓ સુધી રોજનો ખોરાક મીઠાવાળો અને સાચવેલો હોય. ઘરમાં fridge આવ્યું, અને ખોરાક સાચવવા મીઠાની જરૂર ઘટી, એ પણ દુનિયાભરમાં પેટનું કેન્સર ઘટવાનું એક કારણ છે.

તમાકુ, દારૂ અને વજન

તમાકુ પીવાથી કે ચાવવાથી, બંને રીતે પેટના કેન્સરનું જોખમ વધે છે. તે H. pylori નું નુકસાન પણ વધારે છે. છોડ્યા પછી સમય સાથે જોખમ ઘટે છે.

વધુ પડતો દારૂ થોડું જોખમ ઉમેરે છે. અન્નનળીના કેન્સર કરતાં આ સંબંધ નબળો છે. વધુ વજન અને લાંબા સમયનું acid reflux, પેટના ઉપરના ભાગ અને અન્નનળી સાથેના જોડાણનું કેન્સર વધારે છે, બાકીના પેટનું ઓછું.

જૂનું પેટનું ઓપરેશન અને બીજી બીમારીઓ

કેટલીક બીમારીમાં જોખમ એટલું વધે છે કે ડૉક્ટર નિયમિત endoscopy ની સલાહ આપે છે.

  • વર્ષો પહેલાં પેટનો ભાગ કાઢ્યો હોય. ચાંદા માટે ઘણાં વર્ષો પહેલાં પેટનો ભાગ કાઢ્યો હોય, તો બાકી રહેલા પેટમાં કેન્સર થઈ શકે. પિત્ત પાછું પેટમાં આવીને ધીમે ધીમે નુકસાન કરે છે. જોખમ પંદર-વીસ વર્ષે દેખાય છે, અને પહેલાં દસ વર્ષ પછી દર એક-બે વર્ષે endoscopy સૂચવાય છે.
  • Pernicious anaemia. આ બીમારીમાં શરીર પોતે જ acid બનાવતા અને vitamin B12 લેતા પડ પર હુમલો કરે છે. પડ પાતળું થાય અને પેટના કેન્સરનું જોખમ વધે. થોડાં વર્ષે endoscopy ની સલાહ ઘણી વાર અપાય છે.
  • Biopsy માં intestinal metaplasia કે dysplasia. આ કેન્સર તરફના રસ્તે બદલાયેલાં પડ છે. ખાસ કરીને dysplasia ને સારવાર કે નજીકથી નજર જોઈએ.
  • Epstein-Barr virus. આ virus કેટલાંક પેટનાં કેન્સરની અંદર મળે છે. તે કેન્સરની વર્તણૂક અને immunotherapy ની અસર બદલે છે, પણ તેને ટાળી શકાય એવું નથી.

જ્યારે કેન્સર કુટુંબમાં ચાલે

પેટના કેન્સરનો એક કેસ હોય એવાં મોટા ભાગનાં કુટુંબોમાં કેન્સરનું જનીન નથી હોતું. તેમનો જંતુ, રસોડું અને ટેવો સરખાં હોય છે. અસામાન્ય ભાત જનીન તરફ ઇશારો કરે છે.

આ નિશાનીઓ જનીન તરફ ઇશારો કરે છે:

  • બે કે વધુ નજીકનાં સગાંને પેટનું કેન્સર, ખાસ કરીને જો એકની ઉંમર 50 થી ઓછી હોય.
  • 40 થી નાની ઉંમરે diffuse કે signet ring પ્રકારનું પેટનું કેન્સર.
  • એક જ કુટુંબમાં diffuse પેટનું કેન્સર અને lobular સ્તન કેન્સર.
  • કુટુંબમાં પેટના કેન્સર સાથે આંતરડાનું કે ગર્ભાશયનું કેન્સર, જે Lynch syndrome તરફ ઇશારો કરી શકે.
  • દર્દી કે સગાંમાં પેટ કે આંતરડામાં ઘણા polyp.

Consultation વખતે બે-ત્રણ પેઢી પાછળ જતું કુટુંબનું ઝાડ, ઘણી વાર ખૂબ કામની તપાસ હોય છે. આવતાં પહેલાં લખી રાખો કે કોને કયું કેન્સર થયું, અને કઈ ઉંમરે.

CDH1 જનીન અને diffuse કેન્સર

CDH1 જનીન E-cadherin બનાવે છે, જે પેટના કોષોને એકબીજા સાથે જોડી રાખતું પ્રોટીન છે. જન્મથી આ જનીનની એક નકલ ખામીવાળી હોય, તો તે બીમારીને hereditary diffuse gastric cancer કહે છે.

  • તે માતા-પિતાથી બાળકમાં ઊતરે છે, અને દરેક બાળકને તે મળવાની અડધી શક્યતા હોય છે.
  • તે diffuse, signet ring પ્રકારનું પેટનું કેન્સર લાવે છે, ઘણી વાર નાની ઉંમરે.
  • આ જનીનવાળી સ્ત્રીઓમાં lobular સ્તન કેન્સરનું જોખમ પણ ઊંચું છે.
  • આવાં કેટલાંક કુટુંબોમાં ફાટેલો હોઠ કે તાળવું જોવા મળે છે.

CDH1 નું કેન્સર સામાન્ય દેખાતા પડ નીચે છુપાયેલા કોષોના નાના જૂથ તરીકે શરૂ થાય છે, અને endoscopy ઘણી વાર ચૂકી જાય છે. તેથી કેન્સર પહેલાં ઓપરેશન સૂચવાય છે.

બીજું જનીન, CTNNA1, આ જ બીમારીનું હળવું સ્વરૂપ લાવે છે. તેવા લોકોને સામાન્ય રીતે ઓપરેશનને બદલે નિયમિત endoscopy સૂચવાય છે.

કેન્સર થાય તે પહેલાં પેટ કાઢવું

CDH1 ની ખામીવાળી વ્યક્તિમાં, કેન્સર થાય તે પહેલાં આખું પેટ કાઢવાને prophylactic total gastrectomy કહે છે. તે સામાન્ય રીતે 20 થી 30 વર્ષની ઉંમરે સૂચવાય છે.

પેટનું કેન્સર થયેલાં સગાંમાં જેની ઉંમર ઓછામાં ઓછી હતી, તેના કરતાં થોડાં વર્ષ વહેલું પણ સૂચવાય. આ મોટો નિર્ણય છે, અને કદી ઉતાવળમાં નથી લેવાતો. વ્યક્તિ સર્જન, genetic counsellor અને dietitian ને, ઘણી વાર એકથી વધુ વખત મળે છે.

  • અન્નનળીને નાના આંતરડા સાથે જોડાય છે, તેથી ખોરાક સામાન્ય રીતે આગળ જાય છે.
  • આખી જિંદગી થોડું થોડું અને વારંવાર જમવું પડે, અને શરૂઆતમાં વજન ઘટે છે.
  • Vitamin B12 નાં ઇન્જેક્શન, અને iron, calcium અને vitamin D ની તપાસ આખી જિંદગી ચાલે છે.
  • હજી કેન્સર નથી, તેથી કેન્સરના ઓપરેશન જેવી મોટી ગાંઠો કાઢવાની જરૂર નથી પડતી.
  • કેટલાક લોકો થોડો સમય ઘણી biopsy સાથે દર વર્ષે endoscopy પસંદ કરે છે, એ જાણીને કે તે વહેલું કેન્સર ચૂકી શકે.

CDH1 વાળી સ્ત્રીઓને લગભગ 30 વર્ષથી દર વર્ષે સ્તનનું MRI પણ જોઈએ, જે સ્તનના નિષ્ણાત સાથે ગોઠવાય છે.

Lynch syndrome અને પોલિપની બીમારીઓ

બીજી ઘણી વારસાગત બીમારીઓ પેટના કેન્સરનું જોખમ વધારે છે, CDH1 કરતાં ઓછું. દરેકમાં પેટ આખા ચિત્રનો એક જ ભાગ છે.

પેટના કેન્સરનું જોખમ વધારતી બીજી વારસાગત બીમારીઓ
બીમારીજનીનપેટ માટે તેનો અર્થ
Lynch syndromeMLH1, MSH2, MSH6, PMS2મુખ્યત્વે આંતરડા અને ગર્ભાશયનું કેન્સર; પેટના કેન્સરનું જોખમ પણ વધે, તેથી ઘણાં કુટુંબોમાં 30 પછી થોડાં વર્ષે endoscopy સૂચવાય
Familial adenomatous polyposis (FAP)APCપેટમાં ઘણા polyp, મોટા ભાગના નિર્દોષ; અસામાન્ય કોષોવાળા polyp નિયમિત endoscopy માં કાઢાય
Peutz-Jeghers syndromeSTK11આખા આંતરડામાં polyp અને હોઠ પર કાળા ડાઘ; endoscopy બાળપણથી શરૂ થાય
Juvenile polyposisSMAD4, BMPR1Aપેટ polyp થી ભરાઈ શકે; કાબૂમાં ન આવે ત્યારે ક્યારેક પેટ કાઢવું પડે
Li-Fraumeni syndrome, BRCA2TP53, BRCA2પેટના કેન્સરનું જોખમ થોડું વધે; બીજાં કેન્સર વધુ મહત્ત્વનાં

કેટલાંક કુટુંબોમાં intestinal પ્રકારનાં પેટનાં કેન્સર ઘણાં હોય છે, પણ કોઈ જનીન મળતું નથી. તેમનાં સગાં પર ફક્ત કુટુંબના ઇતિહાસના આધારે નજર રખાય છે.

જનીન તપાસ કોને કરાવવી જોઈએ

જનીન તપાસ એટલે લોહી કે લાળની તપાસ, જે કુટુંબમાં ઊતરેલું ખામીવાળું જનીન શોધે છે. તે કેન્સર થયું હોય તે વ્યક્તિથી શરૂ થવી જોઈએ.

ખામી મળે, તો પછી સગાંની ફક્ત એ એક ખામી માટે તપાસ થઈ શકે.

  1. 40 થી નાની ઉંમરે diffuse પેટનું કેન્સર હોય તે કોઈ પણ વ્યક્તિ.
  2. બે કે વધુ પેટનાં કેન્સરવાળું કુટુંબ, જેમાં એક diffuse હોય, કે એકની ઉંમર 50 થી ઓછી હોય.
  3. Diffuse પેટનું કેન્સર અને lobular સ્તન કેન્સર, બંને હોય એવું કુટુંબ.
  4. Biopsy માં MMR loss કે MSI-high બતાવતું પેટનું કેન્સર, જ્યાં Lynch syndrome શક્ય હોય.
  5. પેટ કે આંતરડામાં ઘણા polyp હોય તે વ્યક્તિ.

તપાસ genetic counsellor સાથેની વાત પછી થાય છે. લોહી લેતાં પહેલાં counsellor સમજાવે છે કે positive, negative કે અસ્પષ્ટ પરિણામનો તમારા, તમારાં બાળકો અને ભાઈ-બહેન માટે શો અર્થ થાય.

પોતાનું જોખમ ઘટાડવા શું કરી શકાય

  • Endoscopy કે તપાસમાં H. pylori આવે, તો સારવારનો પૂરો કોર્સ કરો, અને તે ગયો છે તે ખાતરી કરવા ફરી તપાસ કરાવો.
  • તમાકુ દરેક સ્વરૂપમાં છોડો.
  • મીઠાવાળો, ધુમાડાવાળો અને સાચવેલો ખોરાક ઓછો કરો, અને તાજાં ફળ-શાકભાજી વધારો.
  • નજીકના સગાંને પેટનું કેન્સર થયું હોય, તો ડૉક્ટરને કહો, અને પૂછો કે તમારે endoscopy કરાવવી જોઈએ કે નહીં.
  • ચેતવણીની નિશાનીઓ અવગણશો નહીં: વજન ઘટવું, ઊલટી, કાળો મળ, ગળવામાં તકલીફ, કે 45 પછી વારંવાર પાછી આવતી acidity.

મુલાકાતમાં પૂછવાના સવાલ

  • મારા કુટુંબમાં કેન્સરની ભાત વારસાગત જનીન તરફ ઇશારો કરે છે?
  • મારે, કે કેન્સરવાળા મારા સગાએ, genetic counsellor ને મળવું જોઈએ?
  • મને H. pylori છે, અને સારવાર પછી તે ગયો છે?
  • મારે હમણાં endoscopy જોઈએ, અને પછી કેટલી વાર?

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

પેટના કેન્સરનું મુખ્ય કારણ શું છે?

મોટા ભાગના લોકોમાં તે H. pylori નામના જંતુનો લાંબો ચેપ છે, જે દાયકાઓ સુધી પેટના પડમાં સોજો રાખે છે. મીઠાવાળો અને ધુમાડાવાળો ખોરાક અને તમાકુ નુકસાન વધારે છે.

H. pylori ની સારવારથી પેટના કેન્સરનું જોખમ ઘટે?

હા. Antibiotic અને acid ની દવાથી સારવાર કરવાથી જોખમ ઘટે છે, અને પડ પાતળું કે બદલાય તે પહેલાં સારવાર થાય તો ફાયદો વધુ છે. ફરી તપાસથી ખાતરી થાય કે જંતુ ગયો.

શું પેટનું કેન્સર વારસામાં આવે છે?

મોટા ભાગે નહીં. થોડા કિસ્સામાં તે CDH1, Lynch syndrome નાં જનીન અને polyp ની બીમારીનાં જનીન દ્વારા કુટુંબમાં ચાલે છે. કુટુંબની અસામાન્ય ભાત તેની નિશાની છે.

વારસાગત diffuse પેટનું કેન્સર એટલે શું?

તે સામાન્ય રીતે CDH1 જનીનની ખામીથી થતી વારસાગત બીમારી છે. તે નાની ઉંમરે diffuse પેટનું કેન્સર, અને સ્ત્રીઓમાં lobular સ્તન કેન્સર લાવે છે. દરેક બાળકને તે મળવાની અડધી શક્યતા હોય છે.

CDH1 ની ખામી હોય તો પેટ કેમ કાઢવામાં આવે?

કારણ કે CDH1 નું કેન્સર છુપાયેલા નાના કોષ-જૂથથી શરૂ થાય છે, જે endoscopy ઘણી વાર ચૂકી જાય છે. સામાન્ય રીતે 20 થી 30 વર્ષે આખું પેટ કાઢવાથી કેન્સર થાય તે પહેલાં જોખમ દૂર થાય છે.

સગાને પેટનું કેન્સર હતું, તો કુટુંબે જનીન તપાસ કરાવવી?

હંમેશાં નહીં. 40 પહેલાં diffuse કેન્સર, નજીકનાં સગાંમાં બે કે વધુ પેટનાં કેન્સર, પેટ અને lobular સ્તન કેન્સર સાથે, કે MMR loss બતાવતો રિપોર્ટ હોય ત્યારે તપાસ સૂચવાય છે. Genetic counsellor નક્કી કરવામાં મદદ કરે છે.

Dr Harsh Shah ક્યાં મળે છે

Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad

Dr. Jivraj Mehta Hospital, Dr Jivraj Mehta Marg, Vasna, Ahmedabad 380007. Endoscopy અને biopsy, CT scan, total gastrectomy સહિત પેટના કેન્સરનું ઓપરેશન, અને દાખલ દર્દીની સંભાળ.

WhatsApp +91-63555-64601 · Dr. Jivraj Mehta Hospital, વાસણા નો રસ્તો

મમ્મી-પપ્પા, ભાઈ કે બહેનને પેટનું કેન્સર થયું હતું, અને તમને ચિંતા છે કે તમારું શું? કે પછી endoscopy માં H. pylori કે પેટના પડમાં ફેરફાર આવ્યો છે? રિપોર્ટ મુલાકાતમાં સાથે લાવો. તમારે શું જોઈએ તે consultation માં તપાસ પછી નક્કી થાય છે. ફોન કરો +91-63555-64601 મુલાકાત પહેલાં રિપોર્ટ મોકલો

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Get health updates from Dr Harsh Shah on WhatsApp

Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

Dr. Harsh J Shah
Dr Harsh Shah, Gastro, Cancer & Laparoscopic Surgeon, Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.