WhatsApp Skip to main content

Dr. Harsh J Shah

લિવર abscess કે hydatid cyst પછી શાનું ધ્યાન રાખવું?

છેલ્લે સુધાર્યું: 13 નવેમ્બર 2026

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah, લિવર અને પેટના સર્જન, અમદાવાદ

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Liver & Gastro Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ

ટૂંકમાં

લિવર abscess ફાટી શકે, ફેલાઈ શકે કે નળી કાઢ્યા પછી ફરી ભરાઈ શકે. Hydatid cyst પિત્તની નળીમાં લીક થઈ શકે, પેટ કે છાતીમાં ફાટી શકે, કે તેમાં ચેપ લાગી શકે. આમાંની મોટા ભાગની તકલીફો પહેલાં ચેતવણી આપે છે.

અચાનક વધુ દુખાવો, ફૂલેલું પેટ, શ્વાસ ચડવો, તાવ સાથે પીળી આંખો, કે cyst ને ઈજા પછી ફોલ્લી અને ઘરઘરાટી થાય તો તે જ દિવસે દવાખાને જાઓ.

ફોલો-અપ સ્કેનથી થાય છે. Abscess માં ખાલી જગ્યા બંધ થતી દેખાય ત્યાં સુધી તપાસ ચાલે છે. Hydatid cyst માં વર્ષો સુધી નજર રખાય છે, કારણ કે સાજા થવાનું કે પાછા આવવાનું તે ધીમે ધીમે બતાવે છે.

કારણો, પરુ કાઢવાની પદ્ધતિઓ અને hydatid ની સારવાર અમારા લિવર abscess અને hydatid cyst પાનામાં છે. આ લેખ એક જ સવાલનો જવાબ આપે છે: શું ખોટું થઈ શકે, અને કેટલા સમય સુધી તપાસ ચાલે?

લિવર abscess પછી કઈ તકલીફો થઈ શકે?

મોટા ભાગના abscess એન્ટિબાયોટિક અને પરુ કાઢવાથી શાંત થાય છે. જ્યારે ન થાય, ત્યારે સામાન્ય રીતે વિલંબ, ઊંડું કે ગીચ ખિસ્સું, કે ચેપનું મૂળ કારણ રહી ગયું હોય છે.

લિવર abscess પછીની તકલીફો અને તેનો ઉપાય
તકલીફતમને શું દેખાયશું કરાય
Abscess વારંવાર ભરાયતાવ પાછો આવે, સ્કેનમાં ખિસ્સું ફરી દેખાયફરી પરુ કાઢવું, પિત્ત કે આંતરડાનું મૂળ શોધવું
પેટમાં ફાટી જાયઅચાનક તીવ્ર દુખાવો, કઠણ ફૂલેલું પેટતાત્કાલિક પેટ ધોવું અને પરુ કાઢવું
છાતીમાં ફાટી જાયખાંસી, શ્વાસ ચડવો, જમણી બાજુ દુખાવોછાતીની નળી અને લિવરમાંથી પરુ કાઢવું
લોહીમાં જંતુ ફેલાયખૂબ તાવ, ધ્રુજારી, લોહીનું દબાણ ઘટવુંદવાખાનામાં દાખલ કરી વધુ મજબૂત એન્ટિબાયોટિક
આંખ કે મગજમાં ફેલાવો (કેટલાક Klebsiella ચેપમાં)આંખમાં દુખાવો, ઝાંખું દેખાવું, તીવ્ર માથાનો દુખાવોઆંખ કે મગજની તાત્કાલિક તપાસ
નળીની તકલીફનળી નીકળી જાય, બંધ થાય, લોહી કે પિત્ત નીકળેનળી બદલવી કે ધોવી, સ્કેન કરીને ગોઠવણ

કાબૂ બહારની ડાયાબિટીસ આ દરેક કિસ્સામાં સાજા થવામાં વિલંબ કરે છે. એટલે સુગરનું નિયંત્રણ સારવારનો ભાગ છે.

Hydatid cyst માં શું બગડી શકે?

Hydatid cyst તેના કદથી ઓછી, પણ તે જેને દબાવે કે જેમાં ફાટે તેનાથી વધુ જોખમી બને છે. પિત્તની નળી ઘણી વાર તકલીફની જગ્યા બને છે.

  • પિત્તની નળી સાથે જોડાણ. ઘણા cyst નાની પિત્તની નળીને અડે છે અને કોઈ ચિહ્ન આપતા નથી. જોડાણ ખુલ્લું હોય તો cyst નો ભાગ નળીમાં જઈ શકે. તેથી પીળી આંખો, તાવ અને પથરી જેવો ઊથલા મારતો દુખાવો થાય છે.
  • પેટમાં ફાટવું. પડવાથી, ફટકાથી કે સોય ઘોંચવાથી cyst ફાટી શકે. પ્રવાહીથી અચાનક એલર્જી થાય છે, જેમાં ફોલ્લી, ઘરઘરાટી અને બેભાનીનો સમાવેશ છે. પછી નવા cyst પણ ઊગી શકે.
  • છાતીમાં ફાટવું. ડાયાફ્રામ નીચેનો cyst તેને ભેદી શકે. તેનાથી ફેફસાંની આસપાસ પાણી ભરાય કે ખાંસીમાં પિત્ત જેવા રંગનો કફ નીકળે.
  • ચેપ. જંતુ ઘણી વાર પિત્તની નળીમાંથી અંદર આવે છે. પછી cyst abscess ની જેમ તાવ અને દુખાવો આપે છે.
  • દબાણ. મોટો cyst પિત્તની નળી કે લિવરની મોટી લોહીની નળીને દબાવી કમળો કે પેટ ફૂલવાનું કરી શકે.

નિદાન માટે hydatid cyst માં સાદી સોય ક્યારેય ન ઘોંચવી. આયોજનવાળી સારવાર albendazole ના રક્ષણ અને ખાસ સાવચેતી સાથે થાય છે, જે અમારા hydatid ઓપરેશન પહેલાં અને પછી albendazole લેખમાં સમજાવ્યું છે.

કયાં ચેતવણીનાં ચિહ્નો માટે તરત દવાખાને જવું?

સારવાર પછી અચાનક કોઈ ફેરફાર થાય તો રાહ ન જોતાં ફોન કરો. નીચેનાં ચિહ્નો ફાટવું, પિત્તની નળીમાં અવરોધ, કે ફેલાતો ચેપ સૂચવે છે.

  • પેટમાં કે જમણી છાતીના નીચેના ભાગમાં અચાનક તીવ્ર દુખાવો.
  • કઠણ ફૂલેલું પેટ, કે અડતાં દુખતું પેટ.
  • શ્વાસ ચડવો, કે પિત્ત જેવા રંગનો નવો કફ.
  • તાવ અને ધ્રુજારી સાથે પીળી આંખો કે ચામડી.
  • જાણીતા cyst માં પડ્યા પછી કે સોય ઘોંચ્યા પછી ફોલ્લી, ઘરઘરાટી કે ચક્કર.
  • શાંત થયેલો તાવ પાછો આવે, કે નળીની જગ્યાએથી પરુ કે પિત્ત નીકળે.

નળી કે ઓપરેશન પછી શું ખોટું થઈ શકે?

સારવારમાં પણ નાનાં જોખમો હોય છે. તે જાણી લેશો તો ફેરફાર વહેલો કહી શકશો, અને એનાથી જ તે નાનાં રહે છે.

  1. Cyst ની ખાલી જગ્યામાંથી પિત્ત લીક થવું. પિત્ત નળીની થેલીમાં દેખાય છે, અને સમય સાથે તે ઘણી વાર જાતે બંધ થાય છે. ક્યારેક પિત્તની નળીમાં નાનો stent મૂકવો પડે.
  2. ખાલી પોલાણમાં ચેપ, તાવ અને દુખાવા સાથે. તેની સારવાર એન્ટિબાયોટિક અને ઘણી વાર નળીથી થાય છે.
  3. નળીની જગ્યાએ કે પોલાણમાં લોહી નીકળવું, જે ભાગ્યે જ બને છે.
  4. Cyst નું પ્રવાહી પેટમાં ઢોળાવું. એટલે hydatid ના ઓપરેશનમાં albendazole અને સાવચેત પદ્ધતિ વપરાય છે.
  5. Cyst કે abscess નું પાછું આવવું, જે નીચેના ફોલો-અપમાં આવરી લીધું છે.

ફોલો-અપ કેટલો સમય ચાલે?

Abscess માં ખાલી જગ્યા બંધ થાય ત્યાં સુધી, સામાન્ય રીતે થોડા મહિના, તપાસ ચાલે છે. Hydatid cyst માં સ્કેન કેટલાંક વર્ષ ચાલે છે. ચોક્કસ તારીખો સર્જન તમારાં સ્કેન પરથી નક્કી કરે છે.

ફોલો-અપની સામાન્ય રીત, જે સર્જન નક્કી કરે છે
ક્યારેલિવર abscessHydatid cyst
પહેલું અઠવાડિયું કે બેતાવ, નળીમાંથી નીકળતું પ્રવાહી અને લોહીની તપાસઘા, નળી અને albendazole ની સહનશીલતા
પહેલા થી બીજા મહિનેએન્ટિબાયોટિક બંધ કરતાં પહેલાં સોનોગ્રાફીસોનોગ્રાફી અને લિવરના લોહીના ટેસ્ટ
ત્રીજા થી છઠ્ઠા મહિનેચિહ્નો હોય કે ખાલી જગ્યા બંધ ન થઈ હોય તો જ સ્કેનખાલી જગ્યા નાની થાય છે તે જોવા સોનોગ્રાફી કે MRI
એક વર્ષ પછીસારું હોય તો સામાન્ય રીતે જરૂર નથીદર વર્ષે સ્કેન, કેટલાંક વર્ષ સુધી

Hydatid ના એન્ટિબોડીના લોહીના ટેસ્ટ સારવાર પછી ભરોસાપાત્ર માર્ગદર્શન નથી. તે વર્ષો સુધી પૉઝિટિવ રહી શકે છે, એટલે સ્કેન જ નક્કી કરે છે.

સ્કેનમાં સાજા થવાનું કેવું દેખાય?

સાજું થતું પોલાણ નાનું, જાડી દીવાલવાળું અને છેવટે ઘન કે ચૂનાવાળું બને છે. થોડી બચેલી જગ્યાનો અર્થ એ નથી કે સારવાર નિષ્ફળ ગઈ.

Abscess પછી નાનો ડાઘ કે પ્રવાહીવાળી જગ્યા કેટલાક મહિના રહી શકે છે. તમે સારા હો અને જગ્યા નાની થતી હોય તો વધુ સારવાર જોઈતી નથી. Hydatid cyst પછી ઓપરેશનથી રહેલી જગ્યા ધીમે ધીમે ભરાય છે. કિનારી પર ચૂનો જામવો કે ઘન દેખાવ એ નિશાની છે કે પરોપજીવી હવે સક્રિય નથી. જે cyst મોટો થાય, અંદર નાના નવા cyst દેખાય કે નવી જગ્યાએ દેખાય, તેને નવા plan ની જરૂર છે. તે વિશે hydatid cyst પાછો આવી શકે? લેખમાં વાંચો.

બે મુલાકાત વચ્ચે શું કરવું?

  • સારું લાગે તો પણ એન્ટિબાયોટિક કે albendazole નો પૂરો કોર્સ કરો.
  • સ્કેન અને લોહીના ટેસ્ટની દરેક તારીખ સાચવો. દર વખતે જૂનાં સ્કેન અને રિપોર્ટ સાથે લાવો.
  • લિવર સાજું થાય ત્યાં સુધી દારૂ ટાળો અને ડાયાબિટીસ કાબૂમાં રાખો.
  • Cyst ની સારવાર પછી સર્જન રજા ન આપે ત્યાં સુધી ભારે વજન ઊંચકવું અને ધક્કાવાળી રમતો ટાળો.
  • હાથ ધુઓ અને ઉકાળેલું કે ગાળેલું પાણી પીવો, જેથી નવો ચેપ ન લાગે.
  • નવો તાવ, દુખાવો કે પીળી આંખો જણાય તો તરત ફોન કરો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

લિવર abscess ફાટી શકે?

હા, પણ તે સામાન્ય નથી. લિવરની સપાટી પાસેનો મોટો abscess વધુ જોખમમાં હોય છે. અચાનક વધુ દુખાવો, કઠણ પેટ કે શ્વાસ ચડવો તેનાં ચિહ્નો છે. તે જ દિવસે દવાખાને જાઓ.

Hydatid cyst થી કમળો કેમ થાય?

Cyst પિત્તની નળીમાં ખુલીને પોતાનો ભાગ અંદર મોકલી શકે છે. તેથી નળી બંધ થાય છે અને પીળી આંખો, તાવ તથા ઊથલા મારતો દુખાવો થાય છે. પિત્તની નળીનું સ્કેન અને દૂરબીનથી તપાસ મોટા ભાગે ઉકેલ લાવે છે.

Hydatid cyst ફાટે તો શું થાય?

પેટમાં ફાટવાથી અચાનક એલર્જી થઈ શકે, જેમાં ફોલ્લી, ઘરઘરાટી અને ચક્કરનો સમાવેશ છે. નવા cyst પણ ઊગી શકે. તેમાં તાત્કાલિક સારવાર અને પછી albendazole નો લાંબો કોર્સ જોઈએ.

લિવર abscess પછી કેટલો સમય સ્કેન કરાવવા પડે?

સામાન્ય રીતે ખાલી જગ્યા બંધ થાય ત્યાં સુધી, જેમાં થોડા મહિના લાગી શકે. તમે સારા હો અને જગ્યા નાની થતી હોય તો લાંબા ફોલો-અપની જરૂર નથી. તારીખો સર્જન નક્કી કરે છે.

Hydatid cyst ની સારવાર પછી કેટલો સમય સ્કેન કરાવવા પડે?

કેટલાંક વર્ષ સુધી, અને બધું સ્થિર થાય પછી લગભગ દર વર્ષે એક સ્કેન. Hydatid cyst સાજું થવાનું કે પાછું આવવાનું ધીમે ધીમે બતાવે છે, એટલે એક સારો સ્કેન બંધ કરવા માટે પૂરતો નથી.

સ્કેનમાં બચેલી નાની જગ્યાનો અર્થ સારવાર નિષ્ફળ ગઈ એવો છે?

ના. Abscess પછી નાની જગ્યા મહિનાઓ રહી શકે છે, અને cyst ના ઓપરેશન પછીનું પોલાણ ધીમે ધીમે ભરાય છે. જગ્યા નાની થાય છે કે નહીં અને તમે સારા છો કે નહીં તે મહત્ત્વનું છે.

શું હું કામ પર અને સામાન્ય ખોરાક પર પાછો જઈ શકું?

તાવ ઊતરી જાય અને નળી નીકળી જાય પછી મોટા ભાગના લોકો થોડા અઠવાડિયામાં કામ પર પાછા ફરે છે. સંતુલિત સામાન્ય ખોરાક લો, દારૂ ટાળો, અને cyst ના ઓપરેશન પછી ભારે વજન ઊંચકતાં પહેલાં પૂછો.

સંબંધિત પાનાં

લિવરના abscess અને hydatid cyst ની પૂરી માહિતી માટે લિવર abscess અને hydatid cyst પાનાથી શરૂ કરો. આવતાં પહેલાં સવાલ હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.

Dr Harsh Shah ક્યાં મળે છે?

ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601

લિવર abscess કે hydatid cyst ની સારવાર પછી હવે શાનું ધ્યાન રાખવું તે સમજાતું નથી? મોટા ભાગના લોકો સારી રીતે સાજા થાય છે. થોડા લોકોને તકલીફ ઊભી થાય છે, અને વહેલી ખબર પડે તો તેને સંભાળવી સહેલી છે. Dr Harsh Shah લિવર અને પેટના સર્જન છે. તેઓ તમારાં સ્કેન જુએ છે, કયાં ચિહ્નો મહત્ત્વનાં છે અને ફોલો-અપ કેટલો ચાલે તે સમજાવે છે. ફોન કે WhatsApp સંદેશ પણ કરી શકો. અપોઇન્ટમેન્ટ માટે કૉલ કરો WhatsApp પર બુક કરો Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Get health updates from Dr Harsh Shah on WhatsApp

Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

Dr. Harsh J Shah
Dr Harsh Shah, Gastro, Cancer & Laparoscopic Surgeon, Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.