Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 23 ઑક્ટોબર 2026
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Liver Cancer Surgeon
Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar · Gota OPD, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
★★★★★ Google: 4.89 from 216 reviews (Gota clinic) · 4.94 from 18 reviews (Apollo, Bhat)
ટૂંકમાં
યકૃતનું adenoma એ યકૃતના કોષોની બનેલી ગાંઠ છે. મળે ત્યારે તે કેન્સર નથી હોતું. મોટે ભાગે તે હોર્મોન સાથે જોડાયેલું હોય છે: સ્ત્રીઓમાં ગર્ભનિરોધક ગોળી, અને પુરુષોમાં શરીર બનાવવાના steroid.
બીજી હાનિ વગરની યકૃતની ગાંઠોથી તે બે રીતે જુદું છે. તેમાંથી લોહી પડી શકે છે, અને થોડાંક સમય જતાં યકૃતના કેન્સરમાં બદલાઈ શકે છે.
Adenoma નો પ્રકાર, તેનું કદ અને દર્દી પુરુષ છે કે સ્ત્રી, એ ત્રણ વાત આગળનું પગલું નક્કી કરે છે. કેટલાંક પર હોર્મોન બંધ કર્યા પછી નજર રખાય છે. બાકીનાં કાઢી નખાય છે.
બદલાયેલું adenoma યકૃતનું કેન્સર (hepatocellular carcinoma) બને છે, અને તેની સારવાર યકૃતના કેન્સરની સારવાર, અમદાવાદ પાના પર છે.
Adenoma એ યકૃતના કોષોની એક ગાંઠ છે, જે મોટે ભાગે બાકી તંદુરસ્ત યકૃતમાં થાય છે. મોટા ભાગનાં બીજા કોઈ કારણે કરાવેલા scan માં અચાનક મળે છે.
યકૃતમાં ઘણી જાતની ગાંઠ થઈ શકે છે. તેમાંની ઘણી ખરી ગાંઠોને કદી સારવાર જોઈતી નથી. સાદી cyst, લોહીની નળીઓની ગાંઠ (haemangioma) અને FNH નામની ગાંઠ એ સામાન્ય છે. Adenoma તેમનાથી જુદું છે. તેના કોષોમાં એક ખામી હોય છે, જેથી એક જૂથ જાતે વધતું રહે છે.
કેટલાક લોકોને જમણી પાંસળી નીચે હળવો દુખાવો રહે છે. ઘણાને કંઈ જ ખબર પડતી નથી. એ જ જગ્યાએ અચાનક સખત દુખાવો થાય, તો adenoma માંથી લોહી પડ્યું હોઈ શકે. ત્યારે એ જ દિવસે દવાખાને પહોંચવું જોઈએ.
બે જોખમ adenoma ને જુદું પાડે છે. તેની અંદર કે પેટમાં લોહી પડી શકે છે, અને તે યકૃતના કેન્સરમાં બદલાઈ શકે છે. બંને જોખમનો અંદાજ કંઈ નક્કી કરતાં પહેલાં લગાવી શકાય છે.
આ જોખમ દરેક દર્દી માટે સરખું નથી. સ્ત્રીમાં નાનું, ઓછા જોખમવાળા પ્રકારનું adenoma ભાગ્યે જ આમાંનું કંઈ કરે છે. મોટું adenoma, કે પુરુષમાં કોઈ પણ adenoma, વધુ જોખમ રાખે છે. એટલે પ્રશ્ન ફક્ત “adenoma છે કે નહીં?” એટલો નથી. પ્રશ્ન છે: “કયું adenoma, કેટલું મોટું, અને કોને?”
મોટા ભાગનાં adenoma ને હોર્મોન પોષે છે. એટલે consultation માં પહેલા પ્રશ્નો scan વિશે નહીં, ગોળીઓ અને supplement વિશે હોય છે.
| કારણ | તેનો અર્થ |
|---|---|
| ગર્ભનિરોધક ગોળી | યુવાન સ્ત્રીઓમાં જાણીતું કારણ. જેટલો લાંબો સમય ગોળી, તેટલું જોખમ વધારે. ગોળી બંધ કરવી એ પહેલું પગલું છે. |
| શરીર બનાવવાના steroid | gym જતા યુવાન પુરુષોમાં વધતું કારણ. આવાં adenoma કેન્સરમાં બદલાવાની શક્યતા વધારે રાખે છે. |
| ગર્ભાવસ્થા | ગર્ભાવસ્થાના હોર્મોન adenoma ને મોટું કરી શકે કે તેમાંથી લોહી પાડી શકે. તેની તૈયારી પહેલેથી થાય છે. |
| વધારાનું વજન અને ડાયાબિટીસ | લોહી પડવાની વૃત્તિવાળા એક પ્રકાર સાથે જોડાયેલું. વજન ઘટાડવું એ સારવારનો જ ભાગ છે. |
| Glycogen storage disease | શરીરમાં સાકરના સંગ્રહની એક જન્મજાત, ભાગ્યે જ થતી તકલીફ. તેમાં ઘણી વાર એકથી વધુ adenoma થાય છે, જેની નજીકથી તપાસ જોઈએ. |
પુરુષોને steroid ના injection કે gym ના supplement વિશે ઘણી વાર પૂછાતું નથી, અને તેઓ પોતે ભાગ્યે જ કહે છે. Adenoma વાળા દરેક પુરુષને આ સીધું પૂછવું જોઈએ, કારણ કે તેનાથી આગળનું પગલું બદલાય છે.
હવે adenoma ને તેના કોષોની અંદરની ખામી પ્રમાણે પ્રકારમાં વહેંચાય છે. પ્રકાર પરથી ખ્યાલ આવે છે કે adenoma કેવું વર્તશે. MRI મજબૂત સંકેત આપે છે. Biopsy પરના ખાસ stain તેની પુષ્ટિ કરી શકે છે.
| પ્રકાર | લોહી પડવાનું જોખમ | કેન્સરમાં બદલાવાનું જોખમ |
|---|---|---|
| ચરબીવાળો પ્રકાર (HNF1-alpha) | ઓછું | બધામાં ઓછું |
| સોજાવાળો (inflammatory) પ્રકાર | વધારે; આ પ્રકાર ઘણી વાર જોવા મળે છે અને વજન સાથે જોડાયેલો છે | ઓછું, સિવાય કે તેમાં beta-catenin ખામી પણ હોય |
| Beta-catenin પ્રકાર | બદલાય છે | બધામાં વધારે; આ પ્રકાર કાઢી નખાય છે |
| Sonic hedgehog પ્રકાર | વધારે | ઓછું |
| વર્ગ વગરનો પ્રકાર | બદલાય છે | બદલાય છે |
કેન્સરનું જોખમ ત્રણ વાત વધારે છે: દર્દી પુરુષ હોય, beta-catenin પ્રકાર હોય, અને કદ 5 cm થી વધુ હોય. આગળનું મોટા ભાગનું પગલું આ ત્રણ પરથી નક્કી થાય છે.
Adenoma ને ઘણી વાર મળતી આવતી ગાંઠ FNH છે, અને FNH ને કોઈ સારવાર જોઈતી નથી. એટલે આ બે વચ્ચેનો ફરક પારખવો એ આખી તપાસનું મુખ્ય કામ છે.
Biopsy માં લોહી પડવાનું થોડું જોખમ છે. તે બદલાયેલો નાનો ભાગ ચૂકી પણ શકે. એટલે ગાંઠ કાઢવાનું પહેલેથી નક્કી હોય, ત્યારે biopsy નથી કરાતી.
લગભગ દરેક માટે પહેલું પગલું છે હોર્મોનનું કારણ બંધ કરવું અને વધારાનું વજન ઘટાડવું. સ્ત્રીઓમાં ગોળી બંધ થયા પછી ઘણાં adenoma નાનાં થાય છે કે વધતાં અટકે છે.
નાના adenoma વાળી સ્ત્રીનો scan સામાન્ય રીતે ગોળી બંધ કર્યાના આશરે છ મહિના પછી ફરી થાય છે. એ scan બતાવે છે કે આગળ કયો રસ્તો લેવો.
આ આખી તૈયારીનો હેતુ લોહી પડતું અટકાવવાનો છે. તે જમણી પાંસળી નીચે અચાનક દુખાવા તરીકે દેખાય છે. વધુ લોહી પડે તો ચક્કર આવે કે દર્દી ઢળી પડે.
લોહી પડતા adenoma ને ઉતાવળે કટોકટીના ઓપરેશનમાં નથી લઈ જવાતું. પહેલાં જંઘામૂળમાંથી પાતળી નળી નાખીને લોહી આપતી ધમની અંદરથી બંધ કરાય છે. દર્દી સ્થિર થાય પછી ગાંઠ કઢાય છે.
ધમની આ રીતે બંધ કરવાને embolisation કહે છે. તે પેટ ખોલ્યા વગર મોટા ભાગનું લોહી અટકાવી દે છે. આઘાતની હાલતમાં થતા ઓપરેશન કરતાં શાંતિથી નક્કી કરેલું ઓપરેશન વધુ સલામત છે.
Adenoma વાળી સ્ત્રી ગર્ભાવસ્થાનું વિચારતી હોય, તો ગર્ભ રહે તે પહેલાં વિગતવાર વાત કરવી જોઈએ. ગર્ભાવસ્થાના હોર્મોન adenoma ને મોટું કરી શકે અને તેમાંથી લોહી પાડી શકે.
કેટલાક લોકોને દસ કે વધુ adenoma હોય છે. તેને adenomatosis કહે છે. તે કેટલાંક કુટુંબોમાં ચાલે છે, અને વધારાના વજન તથા સાકર સંગ્રહની તકલીફ સાથે જોવા મળે છે.
ઘણાં adenoma હોય, ત્યારે જોખમ સંખ્યા પરથી નહીં, મોટાં અને વધુ જોખમવાળાં adenoma પરથી નક્કી થાય છે. એ કાઢી નખાય કે નષ્ટ કરાય છે, અને નાનાં પર નજર રખાય છે.
સોય વાટે ગરમીની સારવાર (ablation) અઘરી જગ્યાએ આવેલા નાના adenoma ની સારવાર કરી શકે છે. પણ તેનાથી તપાસ માટે પેશી મળતી નથી. એટલે તંદુરસ્ત દર્દીમાં વધુ જોખમવાળું adenoma તો કાઢી જ નખાય છે. યકૃત બદલવાનું ઓપરેશન (transplant) ફક્ત એવા ભાગ્યે જ મળતા દર્દી માટે છે, જેમને સાકર સંગ્રહની તકલીફ હોય અને ઘણાં adenoma કાઢી શકાય તેમ ન હોય.
Adenoma કાઢતી વખતે યકૃતનો ફક્ત એ ભાગ કઢાય છે જેમાં ગાંઠ હોય. બાકીનું યકૃત રહે છે. ગાંઠની આસપાસ સામાન્ય યકૃતની એક કિનાર સાથે કઢાય છે, કારણ કે અંદર છુપાયેલો બદલાયેલો ભાગ હંમેશાં પહેલેથી નકારી શકાતો નથી.
નજર હેઠળ રખાયેલા adenoma ની તપાસ MRI અને AFP ની લોહીની તપાસથી થાય છે. પહેલો scan ગોળી બંધ કર્યાના આશરે છ મહિના પછી, પછી એક વર્ષે, અને પછી વર્ષમાં એક વાર.
પાંચ વર્ષ સુધી સ્થિર રહે કે નાનું થાય, તો ગાળો વધારીને બે વર્ષનો કરી શકાય. ચાર વાત ઓપરેશન તરફ લઈ જાય છે:
| પ્રશ્ન | કેમ અગત્યનો |
|---|---|
| આ adenoma છે કે FNH, અને કેટલી ખાતરી છે? | FNH ને કંઈ જોઈતું નથી. Adenoma ને આગળનો રસ્તો જોઈએ. |
| આ કયા પ્રકારનું adenoma છે? | Beta-catenin પ્રકાર કઢાય છે. સ્ત્રીઓમાં ઓછા જોખમવાળા પ્રકાર પર નજર રાખી શકાય. |
| ગોળી કે કોઈ supplement આજથી બંધ કરું? | હોર્મોનનું કારણ બંધ કરવું એ લગભગ દરેક માટે પહેલી સારવાર છે. |
| મારે ગર્ભ રાખવો હોય તો શું કરવું? | મોટું adenoma સામાન્ય રીતે ગર્ભાવસ્થા પહેલાં સંભાળી લેવાય છે. |
ના. મળે ત્યારે adenoma કેન્સર નથી. થોડાંક સમય જતાં યકૃતના કેન્સરમાં બદલાય છે, મોટે ભાગે પુરુષોમાં અને beta-catenin પ્રકારમાં. એટલે દરેક adenoma માટે આગળનો રસ્તો નક્કી કરાય છે.
હા, લગભગ દરેક કિસ્સામાં. ગોળી બંધ કરવી એ પહેલી સારવાર છે. તે પછી સ્ત્રીઓમાં ઘણાં adenoma નાનાં થાય છે કે વધતાં અટકે છે. ગર્ભ અટકાવવાની બીજી રીત વિશે consultation માં વાત કરો.
પુરુષોમાં adenoma કોઈ પણ કદે સ્ત્રીઓ કરતાં વધુ વાર કેન્સરમાં બદલાય છે. ઘણાં શરીર બનાવવાના steroid સાથે જોડાયેલાં હોય છે. એટલે પુરુષ માટે સલાહ તેને કાઢવાની છે.
કેટલાંક નાનાં થાય છે, મોટે ભાગે સ્ત્રીઓમાં ગોળી બંધ કર્યા પછી અને વજન ઘટ્યા પછી. આ વાત મહિનાઓ સુધી MRI થી તપાસાય છે, માની લેવાતી નથી.
ઘણી વાર હા, પૂરી તૈયારી સાથે. નાનું, સ્થિર adenoma આખી ગર્ભાવસ્થામાં sonography થી જોવાય છે. મોટું adenoma સામાન્ય રીતે ગર્ભ રહે તે પહેલાં કાઢી નખાય છે.
લગભગ ક્યારેય નહીં. Transplant ફક્ત સાકર સંગ્રહની જન્મજાત તકલીફવાળા એવા ભાગ્યે જ મળતા દર્દી માટે છે, જેમનાં ઘણાં adenoma કાઢી શકાય તેમ ન હોય.
યકૃતના કેન્સરની આખી સારવાર યકૃતના કેન્સરની સારવારના પાના પર છે. પ્રવાસ પહેલાં કોઈ પ્રશ્ન હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre, Gota, Ahmedabad
Consultation, sonography, CT, MRI અને biopsy ના રિપોર્ટ જોવા, બીજો અભિપ્રાય અને નિયમિત તપાસ.
Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar
Apollo Hospital International Limited, GIDC Bhat Industrial Estate, Bhat, Gandhinagar. યકૃતનો MRI, લોહી પડતા adenoma માટે ધમની બંધ કરવી, દૂરબીનથી અને ખુલ્લું યકૃતનું ઓપરેશન, અને દાખલ દર્દીની સંભાળ.
Sonography, CT કે MRI માં યકૃત (liver) માં ગાંઠ દેખાઈ છે અને રિપોર્ટમાં adenoma લખ્યું છે? Scan ની ફિલ્મ, રિપોર્ટ અને લેતાં હો તે હોર્મોનની ગોળીઓ કે gym ના supplement ની યાદી WhatsApp પર પહેલેથી મોકલી શકાય, જેથી consultation વખતે તે વાંચેલા હોય. સારવાર consultation માં તપાસ પછી નક્કી થાય છે. ફોન કરો +91-63555-64601 મુલાકાત પહેલાં રિપોર્ટ મોકલો
Swasth Parivar: twice a month, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
