પિત્તાશયની પથરીમાં શું ખાવું જોઈએ?

ખોરાકની પથરી પર શું અસર થાય છે?
યોગ્ય ખોરાક પિત્તાશયને વારંવાર જોરથી સંકોચાતું અટકાવે છે, જેનાથી દુખાવાના હુમલા ઘટે છે. પણ એ પથરીને નાની કરતો નથી કે કાઢતો નથી. ખોરાક દુખાવો ટાળવાનો રસ્તો છે, સારવારનો વિકલ્પ નહીં.
જે પથરીએ એક વાર દુખાવો આપ્યો છે, એ પરેજી છતાં ફરી આપશે.
કઈ વસ્તુઓ ખાવી યોગ્ય રહે છે?
ચરબી ઓછી અને રેસા વધારે હોય એવો ખોરાક સૌથી આરામદાયક રહે છે. એનાથી પિત્ત ધીમે ધીમે છૂટે છે અને કોથળી પર અચાનક દબાણ આવતું નથી.
દિવસમાં ત્રણ ભારે જમણને બદલે ચાર-પાંચ નાના ભાગ સારા રહે છે. એનાથી પિત્તાશય પર એક સાથે મોટું દબાણ આવતું નથી, અને કોથળી નિયમિત ખાલી થતી રહે છે.

જમવાનો સમય કેટલો મહત્વનો છે?
ઘણો. લાંબા સમય સુધી ભૂખ્યા રહેવાથી પિત્ત કોથળીમાં જમા રહીને ઘટ્ટ થાય છે, અને એ જ આગળ જતાં નવી પથરી બનવાનો રસ્તો ખોલે છે. સવારનો નાસ્તો છોડવાની ટેવ આ બાબતે સૌથી નુકસાનકારક છે.
રાત્રિભોજન સૂવાના બે-ત્રણ કલાક પહેલાં રાખો. સૂતી વખતે ભરેલી કોથળી પર દબાણ રહે છે, અને રાતના દુખાવાની ફરિયાદ મોટે ભાગે અહીંથી જ આવે છે.
શું ઘી અને તેલ સાવ બંધ કરવું પડશે?
ના. શરીરને થોડી ચરબી જોઈએ જ છે. વાત માત્રાની છે, સાવ બંધ કરવાની નહીં. આખા દિવસમાં બે-ત્રણ ચમચી તેલ કે ઘી મોટા ભાગના લોકો માટે બરાબર રહે છે.
તકલીફ ત્યારે થાય છે જ્યારે એક જ વારમાં ખૂબ ચીકાશ જાય — જેમ કે તળેલો નાસ્તો, મીઠાઈ, કે ઘીથી ભરેલી થાળી. ત્યારે કોથળી જોરથી સંકોચાય છે અને ત્યાં જ દુખાવો શરૂ થાય છે.
એક વાત વધુ ધ્યાનમાં રાખો. ખૂબ ઝડપથી વજન ઘટાડવું પોતે પથરી બનવાનું જોખમ વધારે છે. વજન ઉતારવું હોય તો ધીમે ધીમે કરો, ભૂખ્યા રહીને નહીં.
ઓપરેશન પછી ખોરાક કેવો રહેશે?
પિત્તાશય કાઢ્યા પછી પાચન કાયમ માટે બગડતું નથી. પિત્ત લીવર બનાવે છે, કોથળી માત્ર સંગ્રહ કરે છે. શરૂઆતના બે-ત્રણ અઠવાડિયા હલકું અને ઓછા તેલવાળું ખાવ, પછી ધીમે ધીમે સામાન્ય ખોરાક પાછો આવે છે.
કેટલાકને શરૂમાં વધારે ચીકાશથી ઢીલા ઝાડા થાય છે. એ સામાન્ય રીતે થોડા અઠવાડિયામાં જાતે સુધરી જાય છે.
ઓપરેશનની વિગત માટે ઓપરેશન વિશે જાણો।
શાકભાજી કેવી રીતે રાંધવી?
રીત પણ એટલી જ મહત્વની છે જેટલી શાકની પસંદગી. એક જ ભાજી બાફીને ખાવ તો હલકી લાગે અને તળીને ખાવ તો દુખાવો આપે.
બાફવું, વરાળે રાંધવું, કે ઓછા તેલમાં શેકવું — આ ત્રણ રીત સૌથી સલામત છે. વઘારમાં તેલ ચમચીથી માપીને નાખો, સીધું બોટલમાંથી નહીં. ગ્રેવી બનાવવી હોય તો મલાઈ કે કાજુની પેસ્ટને બદલે ટામેટાં અને ડુંગળીનો આધાર રાખો.
ડોક્ટરને ક્યારે મળવું?
ખોરાકથી દુખાવો ટળતો રહે તો પણ, આ સંકેત દેખાય તો રાહ ન જુઓ:
પહેલો દુખાવો જ સંકેત છે કે પથરી હવે રસ્તો રોકે છે. દુખાવાની રાહ પરેજીથી ટળતી નથી.
દુખાવો કેવો હોય છે એ biliary colic પર સમજાવેલું છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
કોઈ જ્યુસ કે શાક પથરી ઓગાળી શકે?
ના. સફરજનનો રસ, લીંબુ, ઓલિવ તેલ — આમાંથી કંઈ પથરી ઓગાળતું નથી. એ આરામ આપી શકે, સારવાર નહીં.
દૂધ અને દહીં બંધ કરવા પડશે?
ના. ઓછી ચરબીવાળું દૂધ, દહીં અને છાશ મોટા ભાગનાને બરાબર લાગે છે. મલાઈવાળું દૂધ શરૂમાં ઓછું રાખો.
ઈંડું કે માંસ ખાઈ શકાય?
હા, પણ તળેલું નહીં. બાફેલું ઈંડું કે શેકેલું ચિકન બરાબર રહે છે. ચરબીવાળું માંસ ટાળો.
પરેજી ક્યાં સુધી કરવી?
જો ઓપરેશન ન કરાવ્યું હોય, તો જ્યાં સુધી પથરી છે ત્યાં સુધી. એ સારવાર નથી, માત્ર દુખાવો ટાળવાનો રસ્તો છે.
ચા-કોફીથી ફરક પડે છે?
સાદી ચા કે કોફી મોટા ભાગનાને હેરાન કરતી નથી. તકલીફ ત્યારે થાય જ્યારે સાથે તળેલો નાસ્તો હોય.
ઉપવાસ કરવો બરાબર છે?
લાંબા ઉપવાસથી પિત્ત ઘટ્ટ થાય છે, જે યોગ્ય નથી. ઉપવાસ રાખો તો વચ્ચે ફળ, છાશ કે હલકું કંઈક લેતા રહો.
બહાર જમવું પડે તો શું પસંદ કરવું?
તંદૂરી કે શેકેલી વાનગી, દાળ, રોટલી, દહીં — આ સલામત રહે છે. તળેલી અને મલાઈ-ગ્રેવીવાળી વાનગી ટાળો.
ખોરાક સંભાળવો સારી વાત છે. પણ જો દુખાવો એક વાર થઈ ગયો હોય, તો પરેજી એને ટાળે છે, રોકતી નથી. જે પથરીએ એક વાર દુખાવો આપ્યો, એ ફરી આપશે.
→પિત્તાશયની પથરીનો દેશી ઈલાજ કામ કરે છે?→પિત્તાશયની પથરીમાં શું ન ખાવું જોઈએ?→પિત્તાશયની પથરીના ઓપરેશનનો ખર્ચ અને વીમો
ડૉ. હર્ષ શાહ તરફથી આરોગ્ય માહિતી, WhatsApp પર મેળવો
સ્વસ્થ પરિવાર: દર અઠવાડિયે રિકવરી, ખોરાક અને ચેતવણીનાં લક્ષણો વિશે કામની સલાહ. કોઈ જાહેરાત નહીં. ગમે ત્યારે બંધ કરી શકો.
તમારો નંબર આ માહિતી મોકલવા માટે અને clinic તમને પહોંચી શકે એ માટે વપરાય છે. કદી વેચાતો કે બીજાને અપાતો નથી. બંધ કરાવવા WhatsApp પર STOP લખો.
Skip to main content