WhatsApp Skip to main content

Dr. Harsh J Shah

પિત્તાશયની પથરી

પિત્તાશયની પથરીમાં શું ન ખાવું જોઈએ?

Dr Harsh Shah · MS, MCh (GI), DrNB

કૉલ કરો

તળેલા ખોરાકની થાળી પર ચોકડી — પિત્તાશયની પથરીમાં શું ન ખાવું
ટૂંકમાં
ખરેખર માત્ર એક વાત મહત્વની છે — એક વારમાં કેટલી ચીકાશ પેટમાં જાય છે. તળેલું, મીઠાઈ અને મલાઈ સૌથી વધારે દુખાવો ભડકાવે છે.
દુખાવો શેનાથી ભડકે છે?કઈ વસ્તુઓથી દુખાવો વધારે ભડકે છે?છુપાયેલી ચીકાશ ક્યાં હોય છે?શું બધું કાયમ માટે છોડવું પડશે?પરેજી પછી પણ દુખાવો થાય તો?ડોક્ટરને તાત્કાલિક ક્યારે મળવું?

દુખાવો શેનાથી ભડકે છે?

ચીકાશવાળો ખોરાક પિત્તાશયને જોરથી સંકોચે છે. જો પથરી નિકાસ પાસે બેઠી હોય, તો એ જ સંકોચન દુખાવો બની જાય છે. એટલે હુમલો મોટે ભાગે ભારે કે તળેલા જમણના અડધા કલાકથી બે કલાક પછી શરૂ થાય છે.

માત્રા મહત્વની છે, નામ નહીં. થોડું ઘી બરાબર છે, એકસાથે ખૂબ બધું નહીં. એટલે જ એક જ વસ્તુ કોઈ દિવસ તકલીફ આપે અને કોઈ દિવસ નહીં. ફરક એ દિવસની કુલ ચીકાશનો હોય છે.

કઈ વસ્તુઓથી દુખાવો વધારે ભડકે છે?

ટાળવા જેવું કારણ
તળેલું — ભજિયાં, ગાંઠિયા, પૂરી, સમોસા, ફાફડા એક વારમાં ખૂબ તેલ
મીઠાઈ અને ઘીથી ભરેલી વાનગી ચીકાશ અને ખાંડ સાથે
મલાઈ, પનીર, ફુલ-ક્રીમ દૂધ, માવો ધીમે પચતી ચરબી
ચરબીવાળું માંસ, કલેજી સૌથી વધારે ભાર
નાળિયેરનું દૂધ, વધારે કાજુ-બદામ છુપાયેલી ચરબી
પેકેટનો નાસ્તો, બેકરી, બિસ્કિટ પામ ઓઈલ અને મેંદો
રાત્રે મોડું ભારે જમણ સૂતી વખતે કોથળી ભરેલી રહે

દારૂનો પથરી બનવા સાથે સીધો સંબંધ નથી, પણ એ લીવર પર અસર કરે છે અને સાથે ભારે ખાવાનું થઈ જ જાય છે.

પિત્તાશયની પથરીમાં શું ખાવું અને શું ટાળવું
ખાવું અને ટાળવું — એક નજરમાં

છુપાયેલી ચીકાશ ક્યાં હોય છે?

સૌથી મોટી ભૂલ અહીં જ થાય છે. લોકો તેલની વાટકી ઘટાડી દે છે, પણ જેમાં ચરબી દેખાતી નથી એના પર ધ્યાન જતું નથી.

ગ્રેવીવાળા શાકમાં ઘણી વાર મલાઈ કે કાજુની પેસ્ટ હોય છે. બહારની દાળમાં વઘાર ઘર કરતાં ઘણો વધારે હોય છે. પરોઠામાં લોટ સાથે ઘી પણ જાય છે. ફરસાણ સૂકું દેખાય તો પણ તેલમાં તળેલું હોય છે.

બહાર જમતી વખતે ગ્રેવીની જગ્યાએ તંદૂરી કે શેકેલી વાનગી પસંદ કરવી એ સૌથી સહેલો રસ્તો છે.

શું બધું કાયમ માટે છોડવું પડશે?

ના. આ પરેજી પથરી હોય ત્યાં સુધીની છે, જિંદગીભરની નહીં. ઓપરેશન પછી થોડા અઠવાડિયામાં મોટા ભાગના લોકો સામાન્ય ખોરાક પાછો લે છે — તહેવારની મીઠાઈ અને ઘરનું ઘી પણ.

અને એક વાત સ્પષ્ટ રહે — પરેજી પથરીને ઘટાડતી નથી. એ માત્ર આગલા હુમલાને ટાળે છે. જે લોકો વર્ષો સુધી કડક પરેજી કરતા રહે છે, એમની પથરી એટલી જ રહે છે જેટલી પહેલા દિવસે હતી.

શું ખાવું યોગ્ય રહે એની વિગત પિત્તાશયની પથરીનું ઓપરેશન વિશે સંપૂર્ણ માહિતી પર છે.

પરેજી પછી પણ દુખાવો થાય તો?

એનો અર્થ એ કે પથરી હવે સતત રસ્તો રોકે છે. અહીં ખોરાકમાં વધુ કાપ મૂકવાનો ફાયદો નથી. આ જ એ બિંદુ છે જ્યાં ઓપરેશનની સલાહ અપાય છે.

ઘણા દર્દી આ વળાંક પર વધુ કડક પરેજી શરૂ કરી દે છે. પરિણામ એ આવે કે ખાવાનું સતત ઘટતું જાય, નબળાઈ આવે, અને દુખાવો તો પણ આવતો રહે. આ એ જગ્યા છે જ્યાં પરેજી સારવારની જગ્યા લેવાની કોશિશ કરે છે — અને નિષ્ફળ જાય છે.

વારંવાર પાછો આવતો દુખાવો કેવી રીતે ઓળખવો, એ biliary colic પર સમજાવેલું છે.

ડોક્ટરને તાત્કાલિક ક્યારે મળવું?

પરેજી ચાલતી હોય તો પણ, આમાંથી કંઈ દેખાય તો રાહ ન જુઓ. આ સંકેત કહે છે કે પથરી હવે માત્ર દુખાવો નથી આપતી, રસ્તો રોકી ચૂકી છે:

તાત્કાલિક મળો
આંખ કે ચામડીમાં પીળાશ
તાવ સાથે દુખાવો
દુખાવો કલાકો સુધી ન અટકે
સતત ઉલટી
ઘેરા રંગનું urine, સફેદ ઝાડા

વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો

દહીં અને છાશ બંધ કરવાં પડશે?

ના. ઓછી ચરબીવાળું દહીં અને છાશ મોટા ભાગનાને બરાબર લાગે છે. મલાઈવાળું દૂધ ઓછું રાખો.

મસાલા દુખાવો વધારે છે?

સીધા નહીં. મસાલેદાર ખાવાનું મોટે ભાગે તેલમાં બનેલું હોય છે — અસર તેલની હોય છે, મસાલાની નહીં.

ભૂખ્યા રહેવું બરાબર છે?

ના. લાંબા ઉપવાસથી પિત્ત કોથળીમાં ઘટ્ટ જામે છે. દિવસમાં ચાર-પાંચ નાના ભાગ લેવા વધુ સારા.

ઈંડું ખાઈ શકાય?

બાફેલું બરાબર છે. તળેલું કે વધારે માખણવાળું ઓમલેટ ટાળો.

ભાત કે રોટલી છોડવી પડશે?

ના. એમાં ચરબી હોતી નથી. ધ્યાન એની સાથે જતી વસ્તુ પર રાખો.

તહેવારમાં શું કરવું?

થોડી માત્રામાં લો અને એકસાથે ભારે થાળી ટાળો. એક-બે ટુકડા મીઠાઈ મોટા ભાગનાને તકલીફ આપતી નથી.

ઠંડું પાણી કે આઈસ્ક્રીમથી દુખાવો થાય?

તાપમાનથી નહીં. આઈસ્ક્રીમમાં ચરબી હોય છે, અસર એની છે.

પરેજીથી પથરી વધતી અટકશે?

નવી પથરી બનવાનું જોખમ થોડું ઘટે, ખાસ કરીને વજન અને ખોરાક સંતુલિત રહે તો. પણ જે પથરી બની ચૂકી છે એ એવી જ રહે છે.

પરેજી મદદરૂપ છે, પણ સારવાર નથી. જે પથરીએ એક વાર દુખાવો આપ્યો છે, એ ફરી આપશે — તમે ગમે તેટલું સંભાળીને ખાવ તો પણ.

સંદર્ભ: Cholelithiasis — StatPearls, NCBI

આ પણ વાંચો

પિત્તાશયની પથરીના ઓપરેશનનો ખર્ચ અને વીમોપિત્તાશયની પથરીનું ઓપરેશન ક્યારે જરૂરી છે?પિત્તાશયની પથરીમાં શું ખાવું જોઈએ?

પરેજી મદદરૂપ છે, પણ સારવાર નથી.

+91 63555 64601

Rate this page
Dr. Harsh J Shah
Dr Harsh Shah - Surgical Gastroenterologist and GI Robotic Surgeon, Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.