Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 14 નવેમ્બર 2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Gallbladder Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
અઘરું પિત્તાશય એટલે એવું પિત્તાશય જેમાં સખત સોજો કે ચીકણા ડાઘ હોય, એટલે સર્જન પિત્તની નળી સ્પષ્ટ જોઈ શકતા નથી. એ હાલતમાં આગળ વધવાથી જ નળીને ઈજા થાય છે.
સલામત દૃશ્ય ન મળે ત્યારે સર્જન અટકી જાય છે. સામાન્ય સલામત પસંદગી સબટોટલ કોલિસિસ્ટેક્ટોમી છે, જેમાં મોટા ભાગનું પિત્તાશય કાઢાય છે અને નળી તરફ નાનો ટુકડો રહેવા દેવાય છે.
થોડો ભાગ કાઢવો એ સલામતી માટેનું આયોજિત પગલું છે, અધૂરું ઓપરેશન નથી. મોટા ભાગના લોકો સારી રીતે સાજા થાય છે, અને નાનું લીકેજ થાય તો તેની સારવાર સરળ છે.
આ લેખ પિત્તાશયના ઓપરેશનની એક મુશ્કેલ સ્થિતિ સમજાવે છે. પથરી અને ચેપની આખી વાત માટે અમારું પિત્તાશયની પથરી અને સોજાની સારવાર પાનું જુઓ.
સોજો કે ડાઘ એ નાની જગ્યા ઢાંકી દે જ્યાં પિત્તની નળી અને ધમની છે, ત્યારે પિત્તાશય અઘરું બને છે. સર્જન પછી કઈ નળી કઈ છે તે ઓળખી શકતા નથી.
મોટા ભાગનાં પિત્તાશયનાં ઓપરેશન સામાન્ય હોય છે. થોડાં નથી હોતાં, અને કારણ લગભગ હંમેશાં એક જ હોય છે: લાંબો કે વારંવાર થયેલો ચેપ, જેનાથી પિત્તાશય લિવર અને પિત્તની નળી સાથે ચોંટી ગયું હોય. સામાન્ય કારણો આ છે.
પુરુષોમાં, મોટી ઉંમરે અને ઘણા વખત પહેલાં દુખાવાના હુમલા આવ્યા હોય તેમનામાં પિત્તાશય વધુ વાર અઘરું નીકળે છે. સ્કેન પરથી અંદાજ આવે, પણ આખરી જવાબ સર્જન અંદર જુએ ત્યારે જ મળે છે.
એ બે જ રચનાઓનું સ્પષ્ટ દર્શન છે: સિસ્ટિક નળી અને સિસ્ટિક ધમની, જે પિત્તાશયમાં જાય છે. બીજું કંઈ નહીં. ત્યારે જ તેમને ક્લિપ કરી કાપવામાં આવે છે.
દરેક કાળજીવાળા સર્જન કંઈ પણ કાપતાં પહેલાં આ દૃશ્ય મેળવવાનો પ્રયત્ન કરે છે. તે મુખ્ય પિત્તની નળીને બચાવતો નિયમ છે, જે લિવરમાંથી પિત્ત આંતરડામાં લઈ જાય છે. ભૂલથી મુખ્ય નળી કપાય કે ક્લિપ થાય તો ઈજા ગંભીર હોય છે અને મોટા સમારકામની જરૂર પડી શકે.
અઘરા પિત્તાશયમાં આ દૃશ્ય હંમેશાં મળતું નથી. નિયમ સીધો છે. વાજબી પ્રયત્ન પછી પણ સલામત દૃશ્ય ન મળે તો સર્જન અંદાજથી કાપતા નથી. તેઓ વધુ સલામત રીત અપનાવે છે, અને એ સારા નિર્ણયની નિશાની છે.
સર્જન ઉપરથી શરૂ કરી શકે, નળીઓનું રંગવાળું ચિત્ર લઈ શકે, ફક્ત થોડો ભાગ કાઢી શકે, અથવા ખુલ્લા કાપ તરફ જઈ શકે.
| પગલું | તેનો અર્થ | ક્યારે કામ લાગે |
|---|---|---|
| ઉપરથી નીચે તરફ છૂટું પાડવું | પિત્તાશયને ઉપરથી લિવરથી છૂટું પાડવાનું શરૂ કરી ગળા તરફ જવાય છે | ગળાનો ભાગ એટલો ડાઘવાળો હોય કે પહેલાં ત્યાં જઈ ન શકાય |
| નળીઓનું રંગવાળું ચિત્ર | રંગ દાખલ કરી એક્સ-રે કે પ્રકાશવાળા સ્કેનથી નળીઓ જોવાય છે | રચના સ્પષ્ટ ન હોય અથવા નળીમાં પથરીની શંકા હોય |
| સબટોટલ કોલિસિસ્ટેક્ટોમી | મોટા ભાગનું પિત્તાશય કાઢાય છે, ગળા પાસેનો જોખમી ભાગ છોડી દેવાય છે | ગળો ચોંટી ગયો હોય અને સલામત દૃશ્ય શક્ય ન હોય |
| ખુલ્લા કાપ તરફ બદલવું | દૂરબીનથી સામાન્ય કાપ તરફ જવાય છે, જેથી સ્પર્શ અને દૃશ્ય વધુ સારાં મળે | લોહી નીકળે કે ડાઘને કારણે દૂરબીનનો રસ્તો અસુરક્ષિત બને |
આમાંનું કંઈ પણ હાર નથી. અમે ઓપરેશનના દિવસ પહેલાં જ આ સમજાવી દઈએ છીએ. તે સંમતિપત્રમાં પણ લખેલું હોય છે. એટલે રીત બદલાય તો તમને આંચકો લાગતો નથી.
તેમાં પિત્તાશયનો ઢીલો, રોગવાળો ભાગ કાઢાય છે. ગળા પાસે નાનો ટુકડો રહેવા દેવાય છે, જ્યાં કાપવાથી મુખ્ય નળીને જોખમ થાય.
સર્જન પિત્તાશય ખાલી કરે છે, પથરી કાઢે છે, અને છૂટી દીવાલ દૂર કરે છે. પછી બચેલા ટુકડાને પૂરો કરવાની બે રીત છે.
બંને માન્ય રીતો છે. સર્જન જે જુએ તે પ્રમાણે પસંદગી થાય છે. ડ્રેન સામાન્ય રીતે થોડા દિવસ રહે છે. પિત્ત ઝમે તો તે શરીર બહાર નીકળી જાય છે અને અંદર જમા થતું નથી.
મોટા ભાગના લોકો થોડા દિવસમાં ઘરે જાય છે. શરૂઆતમાં ટુકડામાંથી થોડું પિત્ત ઝમી શકે. ડ્રેન કામ કરે એટલે તે સામાન્ય રીતે જાતે બંધ થઈ જાય છે.
પિત્ત ઝમતું જ રહે તો એન્ડોસ્કોપીથી પિત્તની નળીમાં સ્ટેન્ટ નામની ટૂંકી નળી મુકાય છે. તે દબાણ ઘટાડે છે અને લીકેજને બંધ થવા દે છે. ક્યારેક ટુકડામાં રહી ગયેલી પથરી કે પ્રવાહીની નાની કોથળી માટે બીજી વાર જોવું પડે છે.
મુખ્ય સમજૂતી સ્પષ્ટ છે. નાનો ટુકડો છોડવાથી નાનું લીકેજ કે પછીથી પથરી થઈ શકે. બદલામાં તે ઘણા મોટા નુકસાનથી બચાવે છે, એટલે કે મુખ્ય નળીની ઈજા. ઘરે કયા ચેતવણીના સંકેતો જોવા તે અમારા પિત્તાશયના ઓપરેશન પછી કમળો કે પિત્તનું લીકેજ લેખમાં છે.
અમે અગાઉથી આયોજન કરીએ છીએ. અનુભવી સર્જન ઓપરેશન કરે છે. સંમતિમાં ભાગ કાઢવાનું અને ખુલ્લા ઓપરેશન તરફ જવાનું આવરી લેવાય છે. ડ્રેન અને રંગવાળાં ચિત્રો તૈયાર રખાય છે.
સ્કેન પરથી પિત્તાશય મુશ્કેલ લાગે તો અમે શાંત સમય પસંદ કરીએ છીએ, ઇમર્જન્સીની ભીડભરી યાદીના અંતે નહીં. તીવ્ર હુમલો સલામત રીતે શમી શકે તેમ હોય તો તેને ઉતાવળે ઓપરેશન થિયેટરમાં લઈ જતા નથી. નળીને ઈજા થાય ત્યારે શું દાવ પર હોય છે તે અમારા પિત્તની નળીના સમારકામનો સમય કેમ મહત્ત્વનો લેખમાં સમજાવ્યું છે.
ના. તેનો અર્થ એટલો કે પિત્તાશયમાં સખત સોજો કે ડાઘ છે, અને સર્જન તેને કાઢવાની વધુ સલામત રીત પસંદ કરે છે. પિત્તની નળીને બચાવવા રીત બદલવી એ સારું ઓપરેશન છે.
ગળા પાસે પિત્તાશય મુખ્ય પિત્તની નળી સાથે ચોંટી ગયું હોઈ શકે. ત્યાં જોયા વગર કાપવાથી નળીને ગંભીર ઈજા થવાનું જોખમ રહે છે, એટલે જોખમી ટુકડો છોડી દેવાય છે.
ક્યારેક થઈ શકે, કારણ કે નાનો ટુકડો રહે છે. ટુકડામાં પથરી હોય તો ફરી દુખાવો થઈ શકે, અને ફરી ઓપરેશન કે એન્ડોસ્કોપીથી તેની સારવાર થાય છે.
નાનું લીકેજ સામાન્ય છે અને ડ્રેનથી સામાન્ય રીતે શમી જાય છે. ચાલુ રહે તો એન્ડોસ્કોપીથી સ્ટેન્ટ મુકાય છે અને લીકેજ બંધ થાય છે. તાવ, આંખો પીળી થવી કે પેટ ફૂલવું હોય તો તરત ફોન કરો.
ઘણી વાર થઈ શકે. સર્જન દૂરબીનથી શરૂ કરે છે, અને લોહી નીકળે કે ડાઘને કારણે અસુરક્ષિત લાગે તો ખુલ્લા કાપ તરફ બદલે છે. આ અમે ઓપરેશનના દિવસ પહેલાં સમજાવીએ છીએ.
તે હુમલા પર આધાર રાખે છે. કેટલાક સારવારથી શમે છે અને ઓપરેશન થોડા અઠવાડિયાં પછી આયોજિત થાય છે, કેટલાકમાં વહેલું ઓપરેશન જોઈએ. તમારાં સ્કેન અને લોહીના ટેસ્ટ સમય નક્કી કરવામાં મદદ કરે છે.
હંમેશાં નહીં. રચના સ્પષ્ટ ન હોય અથવા નળીમાં પથરીની શંકા હોય ત્યારે લેવાય છે. તે સર્જનને ખોટી નળી કાપતાં અટકાવે છે.
આવતાં પહેલાં સવાલ હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો. નીચેનાં પાનાં આગળની માહિતી આપે છે.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
સર્જને કહ્યું કે પિત્તાશયનું ઓપરેશન "અઘરું" હોઈ શકે? સાંભળીને ડર લાગે, પણ એ આયોજનપૂર્વકનો સલામત રસ્તો છે, નિષ્ફળતા નથી. Dr Harsh Shah તમારાં સ્કેન સરળ ભાષામાં સમજાવે છે અને શું થઈ શકે તે કહે છે, જેમાં પિત્તાશયનો ફક્ત થોડો ભાગ કાઢવાની શક્યતા પણ આવે. ફોન કે WhatsApp સંદેશ કરી શકો. અપોઇન્ટમેન્ટ માટે કૉલ કરો WhatsApp પર બુક કરો Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
