Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 13 નવેમ્બર 2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Liver & Gastro Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
અમીબાનો લિવર abscess આંતરડાના પરોપજીવી Entamoeba histolytica થી લિવરના એક ભાગમાં બનેલો ગળી ગયેલા પેશીનો ખિસ્સો છે. તે બેક્ટેરિયાના પરુનો ખિસ્સો નથી, અને મોટા ભાગે જમણા ખંડમાં હોય છે.
મોટા ભાગના દર્દીઓ ફક્ત ગોળીઓથી સારા થાય છે. પહેલાં લિવરમાં અસર કરતી દવા અપાય છે, પછી બીજી દવા આંતરડામાંથી પરોપજીવી સાફ કરે છે, જેથી તે પાછો ન આવે.
સોયથી પ્રવાહી કાઢવાનું થોડાં કારણો માટે રખાય છે: નિદાનમાં શંકા, ગોળીઓથી ફેર ન પડવો, ખૂબ મોટો abscess, અથવા ફાટવાની નજીકનો abscess.
પરુનો abscess, hydatid cyst અને પ્રવાહી કાઢવાની પદ્ધતિની પસંદગી અમારા લિવર abscess અને hydatid cyst પાનામાં છે. આ લેખ એક જ સવાલનો જવાબ આપે છે: ગોળીઓ ક્યારે પૂરતી છે?
તે અમીબાના ચેપ (amoebiasis) નું લિવરનું સ્વરૂપ છે. ગંદા પાણી કે ખોરાક દ્વારા Entamoeba histolytica નાં કોથળીઓ ગળાય ત્યારે ચેપ લાગે છે. લિવરમાં પરોપજીવી પેશીના એક ભાગને ઓગાળી જાડું, કથ્થઈ પ્રવાહી બનાવે છે.
પરોપજીવી ગળનારા મોટા ભાગના લોકો બીમાર પડતા નથી. થોડા લોકોમાં તે મોટા આંતરડાની દીવાલ ભેદી, પોર્ટલ નસ જેવી લોહીની નળી વાટે લિવરમાં પહોંચે છે. આંતરડાનું મોટા ભાગનું લોહી લિવરના જમણા ખંડમાં જાય છે, એટલે મોટા ભાગના abscess એક જ હોય છે અને જમણી બાજુ હોય છે. અંદરનું પ્રવાહી ઘણી વાર એન્કોવી પેસ્ટ જેવું વર્ણવાય છે. તે સામાન્ય રીતે જંતુઓથી ચેપી પરુ નથી, અને તેમાં બહુ ગંધ હોતી નથી.
આ રોગ ભારતમાં સામાન્ય છે. વીસથી પચાસ વર્ષના પુરુષોને સ્ત્રીઓ કરતાં ઘણો વધુ થાય છે, અને દારૂ પીવાથી જોખમ વધે છે. ઘણા દર્દીઓને પહેલાનાં અઠવાડિયાંમાં ઝાડા થયા હોતા નથી.
સ્કેનમાં બંને સરખા દેખાય છે, પણ સારવાર જુદી છે. અમીબાના abscess માં પરોપજીવીને મારતી દવા અપાય છે. બેક્ટેરિયાના abscess માં એન્ટિબાયોટિક અને સામાન્ય રીતે પ્રવાહી કાઢવું પડે છે.
| બાબત | અમીબાનો abscess | બેક્ટેરિયાનો (પરુનો) abscess |
|---|---|---|
| સામાન્ય દર્દી | યુવાન કે મધ્યમ વયનો પુરુષ, ઘણી વાર એવા વિસ્તારમાં જ્યાં રોગ સામાન્ય છે | મોટી ઉંમરની વ્યક્તિ, ડાયાબિટીસ, અથવા પિત્તની નળીની તકલીફ |
| સ્કેનમાં સંખ્યા | સામાન્ય રીતે એક, જમણો ખંડ | ઘણી વાર એકથી વધુ |
| બીમારીની શરૂઆત | થોડાં અઠવાડિયાંમાં ધીમે ધીમે | ઘણી વાર ઝડપી અને વધુ બીમાર |
| પ્રવાહી | કથ્થઈ, જાડું, બહુ ગંધ નહીં | પીળું-લીલું પરુ, ઘણી વાર દુર્ગંધવાળું |
| લોહીના ટેસ્ટ | અમીબા સામેના એન્ટિબોડીનો ટેસ્ટ સામાન્ય રીતે પોઝિટિવ | લોહી કે પરુના કલ્ચરમાં જંતુઓ ઊગી શકે |
| પહેલી સારવાર | અમીબા મારતી ગોળીઓ | એન્ટિબાયોટિક અને પ્રવાહી કાઢવું |
તાવ અને ઉપલા જમણા પેટ કે નીચલી જમણી છાતીમાં દુખાવો સામાન્ય લક્ષણો છે. સ્કેનમાં abscess દેખાય છે, અને અમીબાના એન્ટિબોડીનો લોહીનો ટેસ્ટ કારણ પાકું કરવામાં મદદ કરે છે.
ફક્ત સ્કેનથી કહી શકાતું નથી કે abscess અમીબાનો છે કે બેક્ટેરિયાનો. ડૉક્ટર દર્દીની વાત, સ્કેન અને એન્ટિબોડીનો ટેસ્ટ ભેગાં કરીને નિર્ણય લે છે.
મોટા ભાગના દર્દીઓમાં હા. Metronidazole કે tinidazole લિવરમાંના પરોપજીવીને મારે છે, અને મોટા ભાગના લોકોને ત્રણથી પાંચ દિવસમાં સારું લાગે છે. સાદા abscess માં પ્રવાહી કાઢવાથી બહુ ફાયદો થતો નથી.
ફક્ત ગોળીઓ અને ગોળીઓ સાથે સોયથી પ્રવાહી કાઢવાની સરખામણી કરતા અભ્યાસોમાં સાદો abscess લગભગ એટલી જ ઝડપે સારો થયો. એટલે સોય રોજિંદી રીતે વપરાતી નથી. પહેલાં તાવ ઊતરે છે. સ્કેનમાંની ખાલી જગ્યા અઠવાડિયાંથી મહિનાઓમાં ધીમે ધીમે નાની થાય છે, અને લક્ષણો જતાં રહ્યા પછી પણ તે થોડો સમય દેખાઈ શકે છે.
સારવારમાં બે પગલાં છે, અને બંને જરૂરી છે.
નિદાનમાં શંકા હોય, ત્રણથી પાંચ દિવસ ગોળીઓ લીધા પછી પણ ફેર ન પડે, અથવા abscess ખૂબ મોટો કે ફાટવાની નજીક હોય ત્યારે સોયથી પ્રવાહી કાઢવાનું ઉમેરાય છે.
પ્રક્રિયા સોનોગ્રાફીની માર્ગદર્શનમાં, સ્થાનિક બેભાનીમાં થાય છે. સોય કે પાતળી નળી પ્રવાહી કાઢે છે, અને તે જ સમયે ગોળીઓ ચાલુ રહે છે. પેટ ખોલીને ઓપરેશન ભાગ્યે જ જોઈએ. તે ફક્ત પેટમાં ફાટી ગયેલા abscess માટે, અને જ્યાં સોય પહોંચી ન શકે ત્યાં માટે રખાય છે.
અચાનક વધુ દુખાવો, શ્વાસ ચઢવો, પેટ ફૂલવું કે છાતીમાં દુખાવો થાય તો abscess ફાટ્યો હોઈ શકે. આ કટોકટી છે, એટલે તે જ દિવસે દવાખાને પહોંચો.
| ક્યાં ફાટે છે | તમે શું અનુભવો છો | ક્યારે બતાવવું |
|---|---|---|
| છાતીમાં, ફેફસાં પાસે | ઉધરસ, શ્વાસ ચઢવો, જમણી બાજુ છાતીમાં દુખાવો | તે જ દિવસે |
| પેટમાં | અચાનક તીવ્ર દુખાવો અને કઠણ, ફૂલેલું પેટ | કટોકટી |
| હૃદયની કોથળીમાં, ડાબા ખંડના abscess માંથી | છાતીમાં દુખાવો, શ્વાસ ચઢવો, ચક્કર | કટોકટી |
તાવ દિવસોમાં ઊતરે છે. દુખાવો એકથી બે અઠવાડિયામાં ઓછો થાય છે, અને સ્કેનમાંની ખાલી જગ્યા પછીના મહિનાઓમાં નાની થાય છે. લક્ષણો પાછાં આવે તો જ ફરી સ્કેન કરાય છે.
લોહીવાળા ઝાડા માટે અમીબાનો રોગ નકારાયો ન હોય ત્યાં સુધી steroid ન લો. જ્યાં રોગ સામાન્ય છે ત્યાં steroid અમીબાની આંતરડાની બીમારીને ગંભીર, જીવલેણ સુધીની બનાવી શકે છે.
લિવરની કોથળીના બીજા કારણ વિશે જાણવું હોય તો hydatid cyst ના લક્ષણો અને તે કેવી રીતે લાગે છે વાંચો. લિવરના abscess વિશે સામાન્ય સવાલો માટે અમારો અગાઉનો લેખ લિવર abscess સારી શરૂઆત છે.
તે ગંભીર હોઈ શકે, પણ મોટા ભાગના લોકોમાં સારવારથી સારું થાય છે. ભય મોડા નિદાનનો, અથવા છાતી કે પેટમાં ફાટી જવાનો છે. વહેલું સ્કેન અને યોગ્ય ગોળીઓ મોટા ભાગની તકલીફ રોકે છે.
ભાગ્યે જ. મોટા ભાગના ગોળીઓથી સારા થાય છે. શંકા હોય, ફેર ન પડે કે abscess મોટો હોય તો સોયથી પ્રવાહી કઢાય છે. પેટ ખોલીને ઓપરેશન ફાટેલા abscess માટે, કે સોય ન પહોંચે ત્યાં માટે રખાય છે.
તાવ અને દુખાવો સામાન્ય રીતે ત્રણથી પાંચ દિવસમાં ઓછા થાય છે. સ્કેનમાંની ખાલી જગ્યા અઠવાડિયાંથી મહિનાઓમાં નાની થાય છે, એટલે સારું લાગે પછી પણ સ્કેનમાં તે દેખાઈ શકે.
પહેલી દવા લિવર અને આંતરડાની દીવાલમાંના પરોપજીવીને મારે છે. બીજી દવા આંતરડામાં રહી ગયેલાં કોથળીઓ સાફ કરે છે. તેના વિના બીમારી પાછી આવી શકે અને બીજાને લાગી શકે.
ના. Metronidazole સાથે દારૂ પીવાથી ઉલટી અને ધબકારા વધવા થઈ શકે. સાજા થતા લિવરને પણ દારૂથી નુકસાન થાય છે, એટલે ડૉક્ટર કહે ત્યાં સુધી ટાળો.
Abscess પાસેથી નહીં. ચેપ કોથળીઓવાળા મળથી બગડેલા ખોરાક અને પાણી દ્વારા ફેલાય છે. હાથ ધોવા અને સલામત પાણી પીવાથી ઘરના લોકો સુરક્ષિત રહે છે.
ના. Hydatid cyst કૂતરાના ફીતા કૃમિનાં ઈંડાંથી બનેલી, સ્વચ્છ પ્રવાહીવાળી કોથળી છે. અમીબાનો abscess લિવરના ઓગળેલા પેશીનો ખિસ્સો છે. સારવાર જુદી છે.
લિવરના abscess અને hydatid cyst ની પૂરી માહિતી માટે લિવર abscess અને hydatid cyst પાનાથી શરૂ કરો. આવતાં પહેલાં સવાલ હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
જમણી પાંસળી નીચે દુખાવો સાથે તાવ છે, અને સ્કેનમાં લિવરમાં પ્રવાહીનો ભરાવો દેખાયો છે? ભારતમાં આ ઘણી વાર અમીબાનો abscess હોય છે, અને તે મોટા ભાગે ગોળીઓથી શાંત થાય છે. Dr Harsh Shah લિવર અને પેટના સર્જન છે. તેઓ તમારાં સ્કેન અને લોહીના રિપોર્ટ જુએ છે, અને ગોળીઓ પૂરતી છે કે સોયથી પ્રવાહી કાઢવું પડશે તે સમજાવે છે. ફોન કે WhatsApp સંદેશ પણ કરી શકો. અપોઇન્ટમેન્ટ માટે કૉલ કરો WhatsApp પર બુક કરો Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.