WhatsApp Skip to main content

Dr. Harsh J Shah

લિવરમાં અમીબાનો abscess હોય તો શું ગોળીઓ પૂરતી છે?

છેલ્લે સુધાર્યું: 13 નવેમ્બર 2026

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah, લિવર અને પેટના સર્જન, અમદાવાદ

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Liver & Gastro Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ

ટૂંકમાં

અમીબાનો લિવર abscess આંતરડાના પરોપજીવી Entamoeba histolytica થી લિવરના એક ભાગમાં બનેલો ગળી ગયેલા પેશીનો ખિસ્સો છે. તે બેક્ટેરિયાના પરુનો ખિસ્સો નથી, અને મોટા ભાગે જમણા ખંડમાં હોય છે.

મોટા ભાગના દર્દીઓ ફક્ત ગોળીઓથી સારા થાય છે. પહેલાં લિવરમાં અસર કરતી દવા અપાય છે, પછી બીજી દવા આંતરડામાંથી પરોપજીવી સાફ કરે છે, જેથી તે પાછો ન આવે.

સોયથી પ્રવાહી કાઢવાનું થોડાં કારણો માટે રખાય છે: નિદાનમાં શંકા, ગોળીઓથી ફેર ન પડવો, ખૂબ મોટો abscess, અથવા ફાટવાની નજીકનો abscess.

પરુનો abscess, hydatid cyst અને પ્રવાહી કાઢવાની પદ્ધતિની પસંદગી અમારા લિવર abscess અને hydatid cyst પાનામાં છે. આ લેખ એક જ સવાલનો જવાબ આપે છે: ગોળીઓ ક્યારે પૂરતી છે?

અમીબાનો લિવર abscess એટલે શું?

તે અમીબાના ચેપ (amoebiasis) નું લિવરનું સ્વરૂપ છે. ગંદા પાણી કે ખોરાક દ્વારા Entamoeba histolytica નાં કોથળીઓ ગળાય ત્યારે ચેપ લાગે છે. લિવરમાં પરોપજીવી પેશીના એક ભાગને ઓગાળી જાડું, કથ્થઈ પ્રવાહી બનાવે છે.

પરોપજીવી ગળનારા મોટા ભાગના લોકો બીમાર પડતા નથી. થોડા લોકોમાં તે મોટા આંતરડાની દીવાલ ભેદી, પોર્ટલ નસ જેવી લોહીની નળી વાટે લિવરમાં પહોંચે છે. આંતરડાનું મોટા ભાગનું લોહી લિવરના જમણા ખંડમાં જાય છે, એટલે મોટા ભાગના abscess એક જ હોય છે અને જમણી બાજુ હોય છે. અંદરનું પ્રવાહી ઘણી વાર એન્કોવી પેસ્ટ જેવું વર્ણવાય છે. તે સામાન્ય રીતે જંતુઓથી ચેપી પરુ નથી, અને તેમાં બહુ ગંધ હોતી નથી.

આ રોગ ભારતમાં સામાન્ય છે. વીસથી પચાસ વર્ષના પુરુષોને સ્ત્રીઓ કરતાં ઘણો વધુ થાય છે, અને દારૂ પીવાથી જોખમ વધે છે. ઘણા દર્દીઓને પહેલાનાં અઠવાડિયાંમાં ઝાડા થયા હોતા નથી.

પરુના abscess થી તે કેવી રીતે જુદો?

સ્કેનમાં બંને સરખા દેખાય છે, પણ સારવાર જુદી છે. અમીબાના abscess માં પરોપજીવીને મારતી દવા અપાય છે. બેક્ટેરિયાના abscess માં એન્ટિબાયોટિક અને સામાન્ય રીતે પ્રવાહી કાઢવું પડે છે.

અમીબાનો અને બેક્ટેરિયાનો લિવર abscess: સરખામણી
બાબતઅમીબાનો abscessબેક્ટેરિયાનો (પરુનો) abscess
સામાન્ય દર્દીયુવાન કે મધ્યમ વયનો પુરુષ, ઘણી વાર એવા વિસ્તારમાં જ્યાં રોગ સામાન્ય છેમોટી ઉંમરની વ્યક્તિ, ડાયાબિટીસ, અથવા પિત્તની નળીની તકલીફ
સ્કેનમાં સંખ્યાસામાન્ય રીતે એક, જમણો ખંડઘણી વાર એકથી વધુ
બીમારીની શરૂઆતથોડાં અઠવાડિયાંમાં ધીમે ધીમેઘણી વાર ઝડપી અને વધુ બીમાર
પ્રવાહીકથ્થઈ, જાડું, બહુ ગંધ નહીંપીળું-લીલું પરુ, ઘણી વાર દુર્ગંધવાળું
લોહીના ટેસ્ટઅમીબા સામેના એન્ટિબોડીનો ટેસ્ટ સામાન્ય રીતે પોઝિટિવલોહી કે પરુના કલ્ચરમાં જંતુઓ ઊગી શકે
પહેલી સારવારઅમીબા મારતી ગોળીઓએન્ટિબાયોટિક અને પ્રવાહી કાઢવું

લક્ષણો અને ટેસ્ટ કયા હોય છે?

તાવ અને ઉપલા જમણા પેટ કે નીચલી જમણી છાતીમાં દુખાવો સામાન્ય લક્ષણો છે. સ્કેનમાં abscess દેખાય છે, અને અમીબાના એન્ટિબોડીનો લોહીનો ટેસ્ટ કારણ પાકું કરવામાં મદદ કરે છે.

  • તાવ. ઘણી વાર બેથી ચાર અઠવાડિયાં સુધી, ધ્રુજારી સાથે.
  • દુખાવો. જમણી નીચલી પાંસળીઓ વચ્ચે દબાવતાં દુખે છે, અને ક્યારેક જમણા ખભાની ટોચે પણ દુખાવો થાય છે.
  • બીજાં ચિહ્નો. ભૂખ ઓછી થવી, વજન ઘટવું, લિવર દબાવતાં દુખવું, અને abscess ઉદરપટલ પાસે હોય તો સૂકી ઉધરસ.
  • સોનોગ્રાફી કે CT. abscess નું કદ, સંખ્યા, જગ્યા અને તે લિવરની સપાટીથી કેટલો નજીક છે તે બતાવે છે.
  • લોહીના ટેસ્ટ. શ્વેત કણો વધેલા હોય, અમીબાના એન્ટિબોડીનો ટેસ્ટ, અને લિવરના ટેસ્ટ. મળની તપાસ થોડો ટેકો આપે છે, પણ વાત નક્કી કરતી નથી.

ફક્ત સ્કેનથી કહી શકાતું નથી કે abscess અમીબાનો છે કે બેક્ટેરિયાનો. ડૉક્ટર દર્દીની વાત, સ્કેન અને એન્ટિબોડીનો ટેસ્ટ ભેગાં કરીને નિર્ણય લે છે.

શું ફક્ત ગોળીઓ પૂરતી છે?

મોટા ભાગના દર્દીઓમાં હા. Metronidazole કે tinidazole લિવરમાંના પરોપજીવીને મારે છે, અને મોટા ભાગના લોકોને ત્રણથી પાંચ દિવસમાં સારું લાગે છે. સાદા abscess માં પ્રવાહી કાઢવાથી બહુ ફાયદો થતો નથી.

ફક્ત ગોળીઓ અને ગોળીઓ સાથે સોયથી પ્રવાહી કાઢવાની સરખામણી કરતા અભ્યાસોમાં સાદો abscess લગભગ એટલી જ ઝડપે સારો થયો. એટલે સોય રોજિંદી રીતે વપરાતી નથી. પહેલાં તાવ ઊતરે છે. સ્કેનમાંની ખાલી જગ્યા અઠવાડિયાંથી મહિનાઓમાં ધીમે ધીમે નાની થાય છે, અને લક્ષણો જતાં રહ્યા પછી પણ તે થોડો સમય દેખાઈ શકે છે.

સારવારમાં બે પગલાં છે, અને બંને જરૂરી છે.

  1. પહેલાં પેશીમાં અસર કરતી દવા, metronidazole કે tinidazole, ડૉક્ટર કહે તેટલા દિવસ. તે લિવરમાં અને આંતરડાની દીવાલમાંના પરોપજીવી પર કામ કરે છે.
  2. પછી આંતરડાની અંદર અસર કરતી દવા, જેમ કે paromomycin કે diloxanide, કહેલા દિવસ સુધી. તે આંતરડામાં રહી ગયેલાં કોથળીઓ સાફ કરે છે.
  3. બીજું પગલું છોડી દેવું એ બીમારી પાછી આવવાનું સામાન્ય કારણ છે, અને તેથી ઘરના બીજા લોકોને ચેપ લાગતો રહે છે.

સોયથી પ્રવાહી ક્યારે કાઢવું પડે?

નિદાનમાં શંકા હોય, ત્રણથી પાંચ દિવસ ગોળીઓ લીધા પછી પણ ફેર ન પડે, અથવા abscess ખૂબ મોટો કે ફાટવાની નજીક હોય ત્યારે સોયથી પ્રવાહી કાઢવાનું ઉમેરાય છે.

  • શંકા. બેક્ટેરિયાનો abscess હોવાની શક્યતા નકારી ન શકાય તો નમૂનો લઈ કલ્ચર માટે મોકલાય છે.
  • ફેર ન પડવો. યોગ્ય દવાના ત્રણથી પાંચ દિવસ પછી પણ તાવ અને દુખાવો ચાલુ રહે.
  • કદ અને જગ્યા. ખૂબ મોટો abscess, અથવા ડાબા ખંડમાં, હૃદયની કોથળી પાસે, કે લિવરની પાતળી સપાટી નીચે હોય.
  • ફાટવાનો ભય. વધતો દુખાવો, છાતીની દીવાલ પર સોજો, અથવા શ્વાસ ચઢવો.

પ્રક્રિયા સોનોગ્રાફીની માર્ગદર્શનમાં, સ્થાનિક બેભાનીમાં થાય છે. સોય કે પાતળી નળી પ્રવાહી કાઢે છે, અને તે જ સમયે ગોળીઓ ચાલુ રહે છે. પેટ ખોલીને ઓપરેશન ભાગ્યે જ જોઈએ. તે ફક્ત પેટમાં ફાટી ગયેલા abscess માટે, અને જ્યાં સોય પહોંચી ન શકે ત્યાં માટે રખાય છે.

ફાટવાનાં ચેતવણીનાં ચિહ્નો કયાં છે?

અચાનક વધુ દુખાવો, શ્વાસ ચઢવો, પેટ ફૂલવું કે છાતીમાં દુખાવો થાય તો abscess ફાટ્યો હોઈ શકે. આ કટોકટી છે, એટલે તે જ દિવસે દવાખાને પહોંચો.

Abscess ક્યાં ફાટે અને શું અનુભવાય
ક્યાં ફાટે છેતમે શું અનુભવો છોક્યારે બતાવવું
છાતીમાં, ફેફસાં પાસેઉધરસ, શ્વાસ ચઢવો, જમણી બાજુ છાતીમાં દુખાવોતે જ દિવસે
પેટમાંઅચાનક તીવ્ર દુખાવો અને કઠણ, ફૂલેલું પેટકટોકટી
હૃદયની કોથળીમાં, ડાબા ખંડના abscess માંથીછાતીમાં દુખાવો, શ્વાસ ચઢવો, ચક્કરકટોકટી

સારવાર પછી શું ધ્યાન રાખવું?

તાવ દિવસોમાં ઊતરે છે. દુખાવો એકથી બે અઠવાડિયામાં ઓછો થાય છે, અને સ્કેનમાંની ખાલી જગ્યા પછીના મહિનાઓમાં નાની થાય છે. લક્ષણો પાછાં આવે તો જ ફરી સ્કેન કરાય છે.

  • સારું લાગે તો પણ ગોળીઓના બંને કોર્સ પૂરા કરો.
  • Metronidazole લેતા હો ત્યારે દારૂ ન પીઓ, અને લિવર સાજું થાય ત્યાં સુધી તે ટાળો.
  • ઉકાળેલું કે ગાળેલું પાણી પીઓ અને તાજું રાંધેલું ખાઓ. જમતાં પહેલાં હાથ ધોવા.
  • તાવ, નવો દુખાવો કે શ્વાસ ચઢે તો તરત પાછા આવો.
  • ઘરના બીજા લોકો વિશે પૂછો. તેમને ઝાડા થતા હોય તો તેમને પણ આંતરડાની અમીબાની દવા જોઈએ.

લોહીવાળા ઝાડા માટે અમીબાનો રોગ નકારાયો ન હોય ત્યાં સુધી steroid ન લો. જ્યાં રોગ સામાન્ય છે ત્યાં steroid અમીબાની આંતરડાની બીમારીને ગંભીર, જીવલેણ સુધીની બનાવી શકે છે.

લિવરની કોથળીના બીજા કારણ વિશે જાણવું હોય તો hydatid cyst ના લક્ષણો અને તે કેવી રીતે લાગે છે વાંચો. લિવરના abscess વિશે સામાન્ય સવાલો માટે અમારો અગાઉનો લેખ લિવર abscess સારી શરૂઆત છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

અમીબાનો લિવર abscess ગંભીર હોય છે?

તે ગંભીર હોઈ શકે, પણ મોટા ભાગના લોકોમાં સારવારથી સારું થાય છે. ભય મોડા નિદાનનો, અથવા છાતી કે પેટમાં ફાટી જવાનો છે. વહેલું સ્કેન અને યોગ્ય ગોળીઓ મોટા ભાગની તકલીફ રોકે છે.

અમીબાના લિવર abscess માં ઓપરેશન જોઈએ?

ભાગ્યે જ. મોટા ભાગના ગોળીઓથી સારા થાય છે. શંકા હોય, ફેર ન પડે કે abscess મોટો હોય તો સોયથી પ્રવાહી કઢાય છે. પેટ ખોલીને ઓપરેશન ફાટેલા abscess માટે, કે સોય ન પહોંચે ત્યાં માટે રખાય છે.

ગોળીઓને અસર કરતાં કેટલો સમય લાગે?

તાવ અને દુખાવો સામાન્ય રીતે ત્રણથી પાંચ દિવસમાં ઓછા થાય છે. સ્કેનમાંની ખાલી જગ્યા અઠવાડિયાંથી મહિનાઓમાં નાની થાય છે, એટલે સારું લાગે પછી પણ સ્કેનમાં તે દેખાઈ શકે.

બીજી દવા કેમ જોઈએ?

પહેલી દવા લિવર અને આંતરડાની દીવાલમાંના પરોપજીવીને મારે છે. બીજી દવા આંતરડામાં રહી ગયેલાં કોથળીઓ સાફ કરે છે. તેના વિના બીમારી પાછી આવી શકે અને બીજાને લાગી શકે.

સારવાર દરમિયાન દારૂ પી શકાય?

ના. Metronidazole સાથે દારૂ પીવાથી ઉલટી અને ધબકારા વધવા થઈ શકે. સાજા થતા લિવરને પણ દારૂથી નુકસાન થાય છે, એટલે ડૉક્ટર કહે ત્યાં સુધી ટાળો.

આ બીજી વ્યક્તિ પાસેથી લાગી શકે?

Abscess પાસેથી નહીં. ચેપ કોથળીઓવાળા મળથી બગડેલા ખોરાક અને પાણી દ્વારા ફેલાય છે. હાથ ધોવા અને સલામત પાણી પીવાથી ઘરના લોકો સુરક્ષિત રહે છે.

શું આ hydatid cyst જેવું જ છે?

ના. Hydatid cyst કૂતરાના ફીતા કૃમિનાં ઈંડાંથી બનેલી, સ્વચ્છ પ્રવાહીવાળી કોથળી છે. અમીબાનો abscess લિવરના ઓગળેલા પેશીનો ખિસ્સો છે. સારવાર જુદી છે.

સંબંધિત પાનાં

લિવરના abscess અને hydatid cyst ની પૂરી માહિતી માટે લિવર abscess અને hydatid cyst પાનાથી શરૂ કરો. આવતાં પહેલાં સવાલ હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.

Dr Harsh Shah ક્યાં મળે છે?

ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601

જમણી પાંસળી નીચે દુખાવો સાથે તાવ છે, અને સ્કેનમાં લિવરમાં પ્રવાહીનો ભરાવો દેખાયો છે? ભારતમાં આ ઘણી વાર અમીબાનો abscess હોય છે, અને તે મોટા ભાગે ગોળીઓથી શાંત થાય છે. Dr Harsh Shah લિવર અને પેટના સર્જન છે. તેઓ તમારાં સ્કેન અને લોહીના રિપોર્ટ જુએ છે, અને ગોળીઓ પૂરતી છે કે સોયથી પ્રવાહી કાઢવું પડશે તે સમજાવે છે. ફોન કે WhatsApp સંદેશ પણ કરી શકો. અપોઇન્ટમેન્ટ માટે કૉલ કરો WhatsApp પર બુક કરો Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Get health updates from Dr Harsh Shah on WhatsApp

Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

Dr. Harsh J Shah
Dr Harsh Shah, Gastro, Cancer & Laparoscopic Surgeon, Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.