Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 8 નવેમ્બર 2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Gastro & Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
હા. દુખાવાની સામાન્ય ગોળીઓ અને વધારે દારૂ જઠરની રક્ષક પરતને ઘસી નાખે છે, અને લોહી વહી શકે છે. ઘણી વાર પહેલાં કોઈ દુખાવો થતો નથી.
ઉંમર વધારે હોય કે પહેલાં અલ્સર થયો હોય તો જોખમ વધારે છે. લોહી પાતળું કરતી દવા કે એકથી વધુ કારણ ભેગાં થાય ત્યારે તે વધુ વધે છે.
આવો રક્તસ્રાવ મોટા ભાગે અટકાવી શકાય. ઓછામાં ઓછો ડોઝ, ટૂંકા સમય માટે લો, જઠરનું રક્ષણ કરો અને દારૂ ઘટાડો.
આ લેખ રક્તસ્રાવ થાય તે પહેલાં તેને અટકાવવા વિશે છે. કારણો, દૂરબીનથી સારવાર અને ઓપરેશનની માહિતી અમારા ઉપલા પાચનમાર્ગના રક્તસ્રાવની સારવાર પાનામાં છે.
હા. બંને જઠરની રક્ષક પરતને પાતળી કરે છે, એટલે એસિડ નીચેની કાચી અસ્તર સુધી પહોંચે છે અને લોહીની નાની નળી ખૂલી શકે છે.
જઠર પોતાને લાળ જેવી ચીકણી પરતથી બચાવે છે. દુખાવાની ઘણી ગોળીઓ એ પરતને જાડી રાખતાં રસાયણોને અટકાવે છે. દારૂ સીધી એ પરતને ઘસી નાખે છે અને જઠરમાં વધારે એસિડ પણ બનાવે છે.
અસ્તર બગડે ત્યારે અલ્સર કે કાચા ભાગ બને છે. તેમાં કોઈ દુખાવો ન પણ હોય. પહેલી નિશાની કાળો મળ અથવા લોહીવાળી ઊલટી હોઈ શકે.
સોજો ઉતારતી ગોળીઓ, એસ્પિરિન સહિત, મુખ્ય જોખમ છે. સાદી પેરાસિટામોલ જઠર માટે હળવી છે.
| દવાનો પ્રકાર | ઉદાહરણ | જઠર પર અસર | શું કરવું |
|---|---|---|---|
| સોજો ઉતારતી ગોળીઓ | ડાયક્લોફેનાક, આઇબુપ્રોફેન, નેપ્રોક્સેન, નિમેસુલાઇડ | અસ્તર પાતળી કરે; અલ્સર અને રક્તસ્રાવ થઈ શકે | જરૂર હોય ત્યારે જ, ઓછો ડોઝ, ટૂંકો કોર્સ, જમ્યા પછી |
| એસ્પિરિન | હૃદય માટે ઓછા ડોઝની, કે દુખાવા માટે પૂરા ડોઝની | અસ્તરને છંછેડે અને લોહી જામવામાં વાર લગાડે | હૃદયની એસ્પિરિન જાતે બંધ ન કરો; જઠરના રક્ષણ વિશે પૂછો |
| સ્ટેરૉઇડની ગોળીઓ | પ્રેડનિસોલોન, ડેક્સામેથાસોન | સોજો ઉતારતી ગોળી સાથે લેવાય ત્યારે જોખમ વધે | કહ્યા મુજબ લો; લાંબો કોર્સ હોય તો જઠરનું રક્ષણ ઉમેરો |
| પેરાસિટામોલ | સાદી પેરાસિટામોલ | જઠર માટે હળવી | રોજનો ડોઝ ઓળંગશો નહીં, વધારે લેવાથી યકૃતને નુકસાન થાય |
| ચામડી પર લગાવવાની જેલ કે ક્રીમ | સોજો ઉતારતી જેલ | જઠર સુધી બહુ ઓછી પહોંચે છે | ઘૂંટણ કે કમરના દુખાવા માટે ઘણી વાર વધુ સલામત પસંદગી |
ગોળી જમ્યા પછી લેવાથી થોડી રાહત મળે છે, પણ જોખમ દૂર થતું નથી. ઇન્જેક્શન અને ધીમે છૂટતી ગોળી પણ લોહી દ્વારા જઠર સુધી અસર કરે છે. જઠરની અસ્તર કેવી રીતે બગડે છે, તે અમારા દુખાવાની ગોળીઓ અને પેટના અલ્સર લેખમાં વિગતે સમજાવ્યું છે.
દારૂ અસ્તરને છંછેડે છે, એસિડ વધારે છે, અને લાંબા સમય પીનારમાં યકૃતને નુકસાન કરીને લોહી રોકવું વધુ અઘરું બનાવે છે.
દારૂ પછી ઊલટી થાય તો અન્નનળીના નીચલા છેડે અસ્તર ફાટી શકે. રક્તસ્રાવનું આ જાણીતું કારણ છે.
60 વર્ષથી મોટા, પહેલાં અલ્સર કે રક્તસ્રાવ થયેલા, અને લોહી પાતળું કરતી દવા કે સ્ટેરૉઇડ લેનારાએ ખાસ કાળજી રાખવી.
ગોળીની જરૂર છે કે નહીં તે પૂછો, ઓછામાં ઓછો ડોઝ લો, જઠરનું રક્ષણ કરો અને દારૂ ઘટાડો.
કાળો ચીકણો મળ, લોહીની કે કૉફીના કૂચા જેવી ઊલટી, ચક્કર, કે અચાનક તીવ્ર પેટદર્દમાં તરત ઇમરજન્સી મદદ જોઈએ.
ઇમરજન્સી વિભાગમાં જાઓ. મટી જાય છે કે નહીં તે જોવા રાહ ન જુઓ, અને બીજી દુખાવાની ગોળી ન લો. પછીનું પગલું સામાન્ય રીતે દૂરબીનની તપાસ છે. તે કેવી હોય તે અમારા દૂરબીનની તપાસમાં શું થાય લેખમાં સમજાવ્યું છે.
દવાઓની સમીક્ષા, લોહીની ગણતરી, H. pylori ની તપાસ, અને લક્ષણો કે જૂનો અલ્સર હોય તો દૂરબીન.
લોહીની સાદી ગણતરીથી ખબર પડે કે ધીમા રક્તસ્રાવથી લોહી ઓછું થયું છે કે નહીં. H. pylori ની તપાસ શ્વાસ, મળ કે દૂરબીન દરમિયાન થાય છે. તે જંતુ હોય તો ટૂંકા કોર્સની ગોળીઓથી દૂર થાય છે.
કાળો મળ આવ્યો હોય, ઉપલા પેટનો દુખાવો ફરી ફરી થતો હોય, કે પહેલાં અલ્સર થયો હોય તો દૂરબીન સૂચવાય છે. તેનાથી અસ્તર સીધી દેખાય છે અને તે રુઝાઈ કે નહીં તે જાણી શકાય છે.
પહેલાં લોહી વહ્યું હોય, દૂરબીનથી લોહી બંધ ન થયું હોય, કે અલ્સર પછી લાંબા સમય ગોળી લેવી પડતી હોય ત્યારે સર્જનને મળો.
સર્જિકલ ગૅસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજિસ્ટ આખું ચિત્ર જુએ છે: અલ્સર, તમારી દવાઓ, યકૃત અને હૃદય. Dr Harsh Shah તમારી સાથે નક્કી કરે છે કે શું ચાલુ રાખવું, શું બંધ કરવું અને શું બદલવું. મોટા ભાગના લોકોને દવા અને ટેવમાં ફેરફાર પૂરતા થાય છે. અલ્સર વારંવાર લોહી વહાવે કે તેમાં કાણું પડ્યું હોય તો થોડાને ઓપરેશન જોઈએ, જે દૂરબીનથી કે ખુલ્લું થાય. તે પછીનાં પગલાં અમારા અલ્સરના રક્તસ્રાવ કે કાણા પછી શું થાય લેખમાં છે.
તંદુરસ્ત વ્યક્તિમાં એક ડોઝથી એવું ભાગ્યે જ થાય. મોટો ડોઝ, લાંબો સમય, વધુ ઉંમર, જૂનો અલ્સર કે દારૂ હોય તો જોખમ વધે છે.
સોજો ઉતારતી ગોળીઓ કરતાં તે જઠર માટે ઘણી હળવી છે. રોજનો ડોઝ ઓળંગશો નહીં, કેમ કે વધારે લેવાથી યકૃતને નુકસાન થાય છે.
જમ્યા પછી લેવાથી પેટની બળતરા થોડી ઓછી થાય છે, પણ નુકસાન અટકતું નથી. ગોળી લોહી દ્વારા પણ અસર કરે છે.
અલ્સર થયો હોય કે દુખાવાની ગોળી ચાલુ હોય તો કોઈ નક્કી સલામત માત્રા નથી. રોજ કે વધારે પીવું મુખ્ય ચિંતા છે.
સોજો ઉતારતી ગોળી અઠવાડિયાં સુધી લેવી પડે, કે જોખમ વધારે હોય, તો ડૉક્ટરને પૂછો. જઠરનું રક્ષણ અલ્સરની શક્યતા ઘટાડે છે.
ના. તે જાતે બંધ ન કરો, કેમ કે એ જોખમી બની શકે છે. લખનાર ડૉક્ટરને જઠરના રક્ષણ વિશે પૂછો.
થાક, ફિક્કાશ, શ્વાસ ચડવો અને ઘેરો મળ તેનાં ચિહ્નો હોઈ શકે. લોહીની ગણતરી અને દૂરબીનથી કારણ મળે છે.
પહેલાં લોહી વહ્યું હોય, દૂરબીનથી બંધ ન થયું હોય, કે અલ્સર પછી લાંબા સમય દુખાવાની ગોળી લેવી પડતી હોય ત્યારે સર્જનને મળો.
ઉપલા પાચનમાર્ગના રક્તસ્રાવની પૂરી સમજ માટે ઉપલા પાચનમાર્ગના રક્તસ્રાવની સારવાર પાનું જુઓ. મુસાફરી પહેલાં પ્રશ્નો હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
દુખાવાની ગોળીઓ વારંવાર લો છો, દારૂ પીઓ છો, કે પહેલાં પેટમાં અલ્સર થયો છે? Dr Harsh Shah તમારી દવાઓ અને ટેવો તમારી સાથે તપાસે છે. કઈ ચાલુ રાખવી અને કઈ બદલવી તે કહે છે, જેથી લોહી વહેવાનો પ્રસંગ જ ન આવે. લોહીની ઊલટી થઈ હોય કે કાળો મળ આવ્યો હોય તો પહેલાં નજીકના ઇમરજન્સી વિભાગમાં પહોંચો. બાકીના પ્રશ્નો માટે ફોન કરો કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલો. Call +91-63555-64601 WhatsApp પર પૂછો
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
