Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 27 ઑક્ટોબર 2026
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Gastro & Cancer Surgeon
Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar · Gota OPD, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
★★★★★ Google: 4.89 from 216 reviews (Gota clinic) · 4.94 from 18 reviews (Apollo, Bhat)
ટૂંકમાં
H. pylori પેટનું એક જંતુ છે, જે લગભગ અડધા લોકોને હોય છે, અને ભારતમાં વધુ. મોટા ભાગનાને અલ્સર થતું નથી, પણ અલ્સરનું તે સામાન્ય કારણ છે.
તે બાળપણમાં ઘરના લોકો પાસેથી લાગે છે, એટલે એકની તપાસ હોય તો ઘરના બાકીની પણ ઘણી વાર કરવી પડે. એસિડની ગોળી તેને તપાસમાંથી છુપાવી શકે.
દવાઓનો પૂરો કોર્સ કરી જંતુ દૂર કરવું, પછી તે ગયું છે તેની તપાસ કરવી, એ જ મોટા ભાગના અલ્સરને પાછા આવતા રોકે છે.
સારવારની પૂરી માહિતી અમદાવાદમાં પેપ્ટિક અલ્સરની સારવાર પાના પર છે. આ લેખ સમજાવે છે કે જંતુ કેટલું સામાન્ય છે, કેવી રીતે ફેલાય છે, અને કોને તપાસ જોઈએ.
H. pylori પેટમાં રહેતું એક જંતુ છે, જે દુનિયાની લગભગ અડધી વસ્તીને લાગેલું હોય છે. દક્ષિણ એશિયામાં તે વધુ છે, એટલે ભારતમાં મોટા ભાગના પુખ્ત લોકોને તે ક્યારેક લાગ્યું હોય છે.
તે આટલું સામાન્ય છે એટલે જંતુ હોવાનો અર્થ અલ્સર થશે એવો નથી. અલ્સર થાય ત્યારે સૌ પહેલાં આ જંતુ તપાસવું પડે, એટલું જ.
મોટા ભાગના લોકોને H. pylori નાનપણમાં, ઘરના સભ્યોના નજીકના સંપર્કથી લાગે છે. સારવાર ન થાય તો તે સામાન્ય રીતે જીવનભર રહે છે, એટલે મોટી ઉંમરના અલ્સરનું મૂળ ઘણી વાર બાળપણમાં હોય છે.
એટલે ઘરમાં એક જણને જંતુ હોય તો બાકીનાં વિશે પૂછવું પડે. આમાં કોઈનો વાંક કાઢવાનો નથી. તે ભીડવાળા રહેવાસનો સામાન્ય ચેપ છે, કોઈ એક વ્યક્તિની સ્વચ્છતાની ખામી નથી.
જંતુ ધરાવતા લોકોમાંથી થોડાને જ અલ્સર થાય છે. જંતુ પેટમાં ક્યાં બેસે છે અને તમને કેટલો એસિડ બને છે, તે આગળ શું થશે તે નક્કી કરે છે.
| જંતુ મુખ્યત્વે ક્યાં હોય | એસિડનું પ્રમાણ | શું થઈ શકે |
|---|---|---|
| પેટનો નીચેનો ભાગ | વધુ | નાના આંતરડાના પહેલા ભાગમાં અલ્સર (duodenal ulcer) |
| પેટનો ઉપરનો ભાગ કે આખું પેટ | ઓછું | પેટમાં જ અલ્સર, અને વર્ષો પછી અંદરની દીવાલ પાતળી થવી |
| બધે સરખું, સોજો ઓછો | સામાન્ય | સામાન્ય રીતે કંઈ નહીં. વ્યક્તિને ખબર પણ પડતી નથી |
જંતુની કેટલીક જાતો વધુ નુકસાન કરે છે. ધૂમ્રપાન, દુખાવાની ગોળીઓ અને પરિવારમાં આવો ઇતિહાસ જોખમ વધારે છે. લાંબા સમયનો ચેપ પેટની દીવાલને ધીમે ધીમે પાતળી કરી શકે છે, એટલે ડૉક્ટર તેને વહેલું દૂર કરવાનું પસંદ કરે છે.
જંતુ રહે અને માત્ર એસિડની ગોળીથી અલ્સર રૂઝાવીએ તો અલ્સર ઘણી વાર પાછું આવે છે. જંતુ દૂર કરવાથી જ તે પાછું આવતું અટકે છે.
અહીં મુખ્ય શબ્દ છે સફળ. નિષ્ફળ કોર્સ સહેલાઈથી નજરમાંથી ચૂકી જવાય, એટલે પછીની તપાસ સારવારનો જ ભાગ છે. લોહી વહ્યું હોય કે કાણું પડ્યું હોય તો આગળનાં પગલાં અલ્સરમાં લોહી કે કાણા પછી શું થાય લેખમાં છે.
અલ્સર થયું હોય, લાંબા સમયથી પેટ બગડતું હોય, કે નજીકના સગાને પેટનું કૅન્સર થયું હોય તો H. pylori ની તપાસ કરાવો. બાકીનું ડૉક્ટર નક્કી કરે છે.
| તમારી સ્થિતિ | સામાન્ય રીતે શું કરાય |
|---|---|
| હાલનું કે જૂનું અલ્સર, જંતુની સારવાર ક્યારેય નથી થઈ | તપાસ, અને પૉઝિટિવ હોય તો સારવાર |
| યુવાન વ્યક્તિ, પેટ બગડે છે, ચેતવણીનાં ચિહ્નો નથી | પહેલાં શ્વાસ કે મળની તપાસ, જરૂર પડે તો જ scope |
| વજન ઘટવું, ગળવામાં તકલીફ, ઊલટી, કાળો મળ કે એનિમિયા | તપાસની રાહ જોયા વગર પહેલાં scope |
| પેટના કૅન્સરવાળી વ્યક્તિનાં મા-બાપ, ભાઈ કે બહેન | તપાસ, અને પૉઝિટિવ હોય તો સારવાર |
| લાંબો સમય એસ્પિરિન કે દુખાવાની ગોળી લેવી પડે, ખાસ કરીને અલ્સર પછી | શરૂ કરતાં પહેલાં તપાસ, પૉઝિટિવ હોય તો સારવાર |
| બીજું કોઈ કારણ ન હોય એવું એનિમિયા | સામાન્ય તપાસ પછી H. pylori ની તપાસ |
ચેતવણીનાં ચિહ્નો હંમેશાં પહેલાં આવે છે. ઉંમર ગમે તે હોય, તેમાં scope કરવી પડે. અલ્સરનાં ચિહ્નો અને પછીની તપાસો પેટમાં દુખાવો: શું અલ્સર છે લેખમાં છે.
અઠવાડિયાં સુધી એસિડની ગોળી લીધી હોય તો જંતુ હોવા છતાં શ્વાસ કે મળની તપાસ નેગેટિવ આવી શકે છે. તમે લો છો તે દરેક એસિડની ગોળી ડૉક્ટરને કહો.
| તપાસ | શું બતાવે છે | મર્યાદા |
|---|---|---|
| શ્વાસની તપાસ | જંતુ હાલ હાજર છે | એસિડની ગોળી અને એન્ટિબાયોટિક તેને છુપાવી શકે |
| મળની તપાસ | જંતુ હાલ હાજર છે | શ્વાસની તપાસ જેવી જ મર્યાદા |
| scope વખતે લીધેલો નમૂનો | જંતુ અને દીવાલની સ્થિતિ | લોહી વહેતું હોય કે એસિડની ગોળી ચાલુ હોય ત્યારે ઓછો ભરોસાપાત્ર |
| લોહીમાં antibody ની તપાસ | ક્યારેક જંતુ લાગ્યું હતું | જૂનું અને હાલનું અલગ ન પાડે, એટલે જંતુ ગયું તે બતાવી ન શકે |
ભારતમાં ઘણા લોકો મહિનાઓ સુધી દુકાનેથી એસિડની ગોળી લે છે. તમે એવું કરતા હો તો ડૉક્ટર શ્વાસ કે મળની તપાસ પહેલાં લગભગ બે અઠવાડિયાં તે બંધ કરવા કહી શકે. આ ત્યારે જ કરાય જ્યારે સુરક્ષિત હોય. લોહી વહ્યું હોય તો જાતે બંધ ન કરો.
અડધા પૂરા થયેલા કોર્સ વારંવાર લેવાથી જંતુ કેટલીક સામાન્ય એન્ટિબાયોટિક સામે ટકી ગયું છે. એટલે જૂની રીતનો એક કોર્સ હવે પહેલાં કરતાં વધુ વાર નિષ્ફળ જાય છે.
કોર્સ પછી ઓછામાં ઓછા ચાર અઠવાડિયે તપાસ કરવાથી ખબર પડે છે કે તે કામ કર્યો કે નહીં. જંતુ રહી ગયું હોય તો દવાઓનો બીજો સેટ વપરાય છે.
દુખાવાની ગોળીઓ અને એસ્પિરિનથી પણ ઘણાં અલ્સર થાય છે, જંતુ હોય કે ન હોય. H. pylori ની તપાસ નેગેટિવ આવે તો પણ વાત પૂરી થતી નથી, એટલે તમે લો છો તે દરેક દવા તપાસવી પડે.
લોહી વહેતા અલ્સરની પહેલી સારવાર scope થી લોહી કેવી રીતે અટકે લેખમાં છે. દીવાલમાં કાણું પડે તો તે છિદ્રિત પેપ્ટિક અલ્સરનું ઓપરેશન લેખમાં સમજાવ્યું છે.
હા, હોઈ શકે. જંતુ ધરાવતા મોટા ભાગનાને કંઈ લાગતું નથી. શ્વાસ કે મળની તપાસથી ખબર પડે છે.
મોટા ભાગે બાળપણમાં, ઘરના લોકોના નજીકના સંપર્ક અને સહિયારા ખોરાક કે પાણીથી. તે કોઈ એક વ્યક્તિની સ્વચ્છતાની ખામી નથી.
ઘણી વાર હા, જો તમને અલ્સર હોય કે સગાને પેટનું કૅન્સર થયું હોય. ઘરમાં કોની તપાસ કરવી તે ડૉક્ટર કહેશે.
હા. એસિડની ગોળી અને એન્ટિબાયોટિકથી શ્વાસ કે મળની તપાસ નેગેટિવ આવી શકે. ડૉક્ટરને કહો, તેઓ લગભગ બે અઠવાડિયાં ગોળી રોકવા કહી શકે.
મોટા ભાગના લોકોમાં, કોર્સ કામ કરે તો, નહીં આવે. ઓછામાં ઓછા ચાર અઠવાડિયા પછીની તપાસ તે પાકું કરે છે. દુખાવાની ગોળીથી નવું અલ્સર હજી થઈ શકે.
લાંબા સમયનો ચેપ વર્ષો સુધી પેટની દીવાલ પાતળી કરી શકે, જેથી જોખમ વધે છે. એટલે ડૉક્ટર જંતુ વહેલું દૂર કરવાનું પસંદ કરે છે.
સારવારની પૂરી શ્રેણી પેપ્ટિક અલ્સરની સારવારના પાના પર છે. મુસાફરી પહેલાંના પ્રશ્નો માટે +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre, Gota, Ahmedabad
Consultation, endoscopy, biopsy અને scan ના રિપોર્ટ જોવા, બીજો અભિપ્રાય અને નિયમિત તપાસ.
Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar
Apollo Hospital International Limited, GIDC Bhat Industrial Estate, Bhat, Gandhinagar. Endoscopy, biopsy, CT scan, પેટ અને ડ્યુઓડિનમના રોગોનાં ઓપરેશન, અને દાખલ દર્દીઓની સંભાળ.
તમને H. pylori છે એમ કહેવાયું હોય, કે પેટમાં અલ્સર હોય, તો સૌ પહેલાં આ જંતુનો ઉકેલ લાવવો પડે. તમારી તપાસ કે scope ના રિપોર્ટ પર બીજા અભિપ્રાય માટે તે WhatsApp પર પહેલેથી મોકલો. તમને શું માફક આવે તે તપાસ પછી નક્કી થાય છે. ફોન કરો +91-63555-64601 મુલાકાત પહેલાં રિપોર્ટ મોકલો
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
