Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 27 ઑક્ટોબર 2026
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Gastro & Cancer Surgeon
Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar · Gota OPD, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
★★★★★ Google: 4.89 from 216 reviews (Gota clinic) · 4.94 from 18 reviews (Apollo, Bhat)
ટૂંકમાં
લોહી વહેતા કે ફાટેલા અલ્સર પછી ફોલો-અપ નક્કી કરે છે કે અલ્સર પાછું આવશે કે નહીં. તે ત્રણ કામ પર ટકે છે: કારણ દૂર કરવું, રૂઝ સાબિત કરવી, અને કૅન્સર નકારવું.
H. pylori ગયું તેની ખાતરી કરો, દુખાવાની ગોળીઓ, એસ્પિરિન અને લોહી પાતળું કરતી દવાઓનો નિર્ણય સમજીને લો, અને પેટના અલ્સર માટે ફરી scope કરાવો.
ઘરે ગયા પછી કાળો મળ, લોહીવાળી ઊલટી કે અચાનક સખત પેટનો દુખાવો થાય તો તે જ દિવસે emergency વિભાગમાં જાઓ.
સારવારની પૂરી માહિતી અમદાવાદમાં પેપ્ટિક અલ્સરની સારવાર પાના પર છે. આ લેખ લોહી કે કાણાની સારવાર પછી કયું ફોલો-અપ જોઈએ તે સમજાવે છે.
લોહી વહેતા અલ્સરની સારવાર પછીના ત્રણ દિવસમાં ફરી લોહી વહેવાનું જોખમ ખૂબ ઊંચું હોય છે. એટલે મોટા ભાગના લોકોને થોડો સમય દવાખાનામાં રાખવામાં આવે છે.
લોહી ફરી વહે તો સામાન્ય રીતે ફરી scope કરાય છે. તેમાં સફળતા ન મળે તો રેડિયોલૉજિસ્ટ પાતળી નળી વડે લોહી વહેતી નળી બંધ કરી શકે. ઓપરેશન એવા થોડા લોકો માટે રખાય છે જેમને છતાં લોહી વહે. પહેલી સારવાર scope થી લોહી કેવી રીતે અટકે માં સમજાવી છે.
અલ્સરમાં લોહી વહ્યું હોય, કાણું પડ્યું હોય કે પેટનો માર્ગ બંધ થયો હોય, ફોલો-અપ ત્રણ કામ પર ટકે છે: કારણ દૂર કરવું, અલ્સર રૂઝાયું તે સાબિત કરવું, અને કૅન્સર નથી તે ખાતરી કરવી.
| શું થયું | પછી શું કરાય | કેમ મહત્ત્વનું |
|---|---|---|
| લોહી વહેતું અલ્સર | એસિડ રોકતી દવા, H. pylori ની તપાસ અને સારવાર, દુખાવાની ગોળી બંધ કે રક્ષણ સાથે | લોહી ફરી વહેતું અટકે છે |
| દીવાલમાં કાણું (છિદ્ર) | સમારકામ પછી H. pylori ની સારવાર, અને પેટના કાણા માટે scope | તે વગર અલ્સર ઘણી વાર પાછું આવે છે |
| પેટનો બહારનો માર્ગ બંધ | પોષણ અને ક્ષારની સુધારણા, પછી નમૂના સાથે scope | ગાંઠ ડાઘ જેવી લાગી શકે, એટલે તેને નકારવી પડે |
| અલ્સર બાજુના અંગમાં ઊતરે | CT સ્કૅન અને સર્જનનો અભિપ્રાય | સતત દુખાવો જે પીઠ સુધી જાય તે સંકેત છે |
અલ્સર પોતે ભાગ્યે જ જોખમી હોય છે. ઉંમર, બીજી બીમારીઓ અને સારવારમાં વિલંબ નક્કી કરે છે કે વ્યક્તિની સ્થિતિ કેવી રહેશે. એટલે ફોલો-અપનું સ્પષ્ટ આયોજન પહેલી સારવાર જેટલું જ મહત્ત્વનું છે. દીવાલમાં કાણા વિશે છિદ્રિત પેપ્ટિક અલ્સરના ઓપરેશન માં વાંચો.
H. pylori જંતુની સારવારથી મોટા ભાગના અલ્સર પાછા આવતા અટકે છે. તે કામ કરી ગઈ એમ માની ન લો. કોર્સ પૂરો થયા પછી ચકાસો.
જંતુ હજી હોય તો એન્ટિબાયોટિકનો બીજો સંયોજન વપરાય છે. સ્વચ્છ તપાસ પછી અલ્સર પાછું આવે તો શોધ છુપાયેલી દુખાવાની ગોળી કે એસિડ બનાવતી દુર્લભ ગાંઠ તરફ વળે છે. તપાસના પગલાં પેટમાં દુખાવો: શું અલ્સર છે માં છે.
પેટને નુકસાન કરતી દુખાવાની ગોળીઓ બંધ કરો. હૃદય બચાવતી એસ્પિરિન કે લોહી પાતળું કરતી દવા જાતે બંધ ન કરો, કારણ કે તે બંધ કરવું વધુ જોખમી હોઈ શકે.
| દવા | સામાન્ય રીત | નિર્ણય કોણ લે |
|---|---|---|
| ડાઇક્લોફેનાક કે આઇબુપ્રોફેન જેવી દુખાવાની ગોળીઓ | બંધ કરો. સાંધાના દુખાવા માટે વધુ સલામત વિકલ્પ માગો | તમારા સર્જન અને ફૅમિલી ડૉક્ટર |
| સ્ટેન્ટ કે હાર્ટ ઍટેક માટેની એસ્પિરિન | થોડા દિવસમાં ફરી શરૂ, એસિડ રક્ષણ સાથે | હૃદયના ડૉક્ટર અને સર્જન સાથે મળીને |
| ફક્ત સાવચેતી રૂપે લેતા હો તે એસ્પિરિન | ઘણી વાર કાયમ માટે બંધ કરાય છે | દરેક કેસમાં અલગ તપાસ |
| હૃદયના ધબકારા કે વાલ્વ માટેની લોહી પાતળું કરતી દવા | લોહી કાબૂમાં આવે પછી નક્કી તારીખે ફરી શરૂ | હૃદયના ડૉક્ટર અને સર્જન સાથે મળીને |
જે દવા રોકી હોય તેની ફરી શરૂ કરવાની તારીખ અને જવાબદાર વ્યક્તિનું નામ જોઈએ. હૃદયના દર્દીને લોહી પાતળું કરતી દવા વગર એમ જ રાખી મૂકવો એ છુપાયેલું જોખમ છે. ઘણા દેશી મલમ અને ચૂર્ણમાં પણ દુખાવાની દવા હોય છે, એટલે બધાનો ઉલ્લેખ કરો.
પેટનું અલ્સર કૅન્સર છુપાવી શકે છે, ભલે તે નિર્દોષ દેખાય અને રૂઝાવા લાગે. ફરી scope અને નમૂના લેવાથી તે નકારી શકાય છે.
ફોલો-અપમાં આ એક મુલાકાત ઘણી વાર છૂટી જાય છે. સારું લાગે એટલે લોકો પાછા આવતા નથી. સારું લાગતું હોય તોય કૃપા કરીને મુલાકાત ચૂકશો નહીં.
જે અલ્સરનું કારણ દૂર થયું હોય તેમાં એસિડની ગોળી મર્યાદિત સમય માટે જોઈએ છે. કેટલાકને સ્પષ્ટ કારણસર લાંબો સમય જોઈએ.
જેમને જરૂર છે તેમના માટે લાંબા સમયની એસિડની ગોળી મોટા ભાગે સલામત છે. ડરીને બંધ ન કરો, અને કારણ વગર વર્ષો સુધી ચાલુ ન રાખો.
આજે અલ્સરની મોટા ભાગની સમસ્યાઓ પેટનો ભાગ કાઢ્યા વગર સંભાળાય છે. પેટનું ઓપરેશન થયું હોય તો કેટલીક મોડી તકલીફો અપેક્ષિત છે અને તેને સંભાળી શકાય છે.
| તકલીફ | કેવી દેખાય | શું મદદ કરે |
|---|---|---|
| વહેલું ડમ્પિંગ | જમ્યાના અડધા કલાકમાં ચૂંક, પાતળા ઝાડા અને ચહેરો લાલ થવો | થોડું થોડું વારંવાર ખાવું; પ્રવાહી ઘન ખોરાકથી અલગ લેવું |
| મોડું ડમ્પિંગ | જમ્યાના એકથી ત્રણ કલાકે પરસેવો અને ધ્રુજારી | ગળ્યું ઓછું; સાકર સ્થિર રાખતો નાસ્તો |
| પિત્તનો રિફ્લક્સ | બળતરા સાથે લીલી-પીળી ઊલટી જે દુખાવો ઘટાડતી નથી | પહેલાં દવાઓ; ચાલુ રહે તો બાયપાસ ઓપરેશન |
| આયર્ન, B12 કે કૅલ્શિયમની ઓછપ | થાક, પગમાં ઝણઝણાટ, નબળાં હાડકાં | વર્ષે એક વાર લોહીની તપાસ અને પૂરક |
આખું પેટ કાઢ્યા પછી વિટામિન B12 જીવનભર આપવું પડે છે. આંશિક પેટના કોઈ પણ ઓપરેશનનાં વર્ષો પછી નવો દુખાવો કે ઊલટી થાય તો બાકીના પેટની scope કરવાનું કારણ બને છે.
કેટલાંક ચિહ્નો બતાવે છે કે અલ્સરમાં ફરી લોહી વહ્યું છે કે તે ફાટ્યું છે. તેમાં આવતા અઠવાડિયાની મુલાકાત નહીં, તે જ દિવસે emergency વિભાગ જોઈએ.
સતત દુખાવો જે પીઠ તરફ જાય તે પોતે કટોકટી નથી, પણ થોડા દિવસમાં સર્જનને ફોન કરવો જોઈએ.
એન્ટિબાયોટિક પછી ઓછામાં ઓછા ચાર અઠવાડિયે શ્વાસ કે મળની તપાસથી. સલામત હોય તો બે અઠવાડિયાં પહેલાં એસિડની ગોળી બંધ કરો.
કેટલાંક પેટનાં અલ્સર રૂઝાવા લાગે ત્યારે પણ કૅન્સર છુપાવે છે. છ થી આઠ અઠવાડિયે નમૂના સાથેની scope કંઈ છૂટી ન જાય તેની ખાતરી આપે છે.
ઘણી વાર હા, થોડા દિવસમાં, એસિડ રોકતી દવા સાથે. જાતે બંધ કે શરૂ ન કરો. હૃદયના ડૉક્ટર અને સર્જન સાથે મળીને નક્કી કરે છે.
ડાઇક્લોફેનાક અને આઇબુપ્રોફેન જેવી ગોળીઓ સામાન્ય રીતે બંધ કરાય છે. સાંધાના દુખાવા માટે ડૉક્ટર પાસે વધુ સલામત વિકલ્પ માગો.
કારણ દૂર થયું હોય તો ટૂંકો કોર્સ. એસ્પિરિન કે લોહી પાતળું કરતી દવા ચાલુ રાખવી હોય, અથવા અલ્સર ગંભીર હતું કે ફરી થયું હોય તો વધુ સમય.
કાળો મળ, લોહીવાળી ઊલટી, ચક્કર, અથવા અચાનક સખત પેટનો દુખાવો અને કડક પેટ. તે જ દિવસે emergency વિભાગમાં જાઓ.
સારવારની પૂરી શ્રેણી પેપ્ટિક અલ્સરની સારવારના પાના પર છે. મુસાફરી પહેલાંના પ્રશ્નો માટે +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre, Gota, Ahmedabad
Consultation, endoscopy, biopsy અને scan ના રિપોર્ટ જોવા, બીજો અભિપ્રાય અને નિયમિત તપાસ.
Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar
Apollo Hospital International Limited, GIDC Bhat Industrial Estate, Bhat, Gandhinagar. Endoscopy, biopsy, CT scan, પેટ અને ડ્યુઓડિનમના રોગોનાં ઓપરેશન, અને દાખલ દર્દીઓની સંભાળ.
લોહી વહેતું કે ફાટેલું અલ્સર થયું હોય તો સારવાર પછીના અઠવાડિયાં સારવાર જેટલાં જ મહત્ત્વનાં છે. તમારા ડિસ્ચાર્જ પેપર કે scope ના રિપોર્ટ પર બીજા અભિપ્રાય માટે તે WhatsApp પર પહેલેથી મોકલો. તમને શું માફક આવે તે તપાસ પછી નક્કી થાય છે. ફોન કરો +91-63555-64601 મુલાકાત પહેલાં રિપોર્ટ મોકલો
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
