Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 8 નવેમ્બર 2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Gastro & Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
લોહી વહેતા ચાંદા પછી મોટા ભાગના લોકો થોડા દિવસમાં ઘરે જાય છે. પછીના અઠવાડિયાં ચાંદો રૂઝવવા અને ફરી લોહી વહેતું અટકાવવા માટે છે.
ત્રણ બાબતો મુખ્ય છે: એસિડ ઘટાડતી ગોળી કહ્યા મુજબ લો, H. pylori જંતુની તપાસ કરાવો, અને સોજા-વિરોધી દુખાવાની ગોળીઓ બંધ કરો.
ઘરે આવ્યા પછી કાળો ચીકણો મળ, લોહીની ઊલટી કે બેભાન થવા જેવું લાગે તો એ જ દિવસે ડૉક્ટરને બતાવો.
આ લેખ લોહી બંધ થયા પછીના અઠવાડિયાં વિશે છે. પહેલા કલાકોથી સ્કોપ સુધીની કટોકટીની માહિતી અમારા ઉપલા પાચનતંત્રના રક્તસ્રાવની સારવાર પાનામાં છે.
તમે થોડા દિવસ દવાખાનામાં રહો છો. ફરી લોહી વહેવાનું જોખમ પહેલા ત્રણ દિવસમાં વધુ હોય છે, એટલે ડૉક્ટરો ધ્યાન રાખે છે.
સ્કોપથી ચાંદો બંધ કર્યા પછી સામાન્ય રીતે એસિડ ઘટાડતી દવા ડ્રિપ વાટે મળે છે. લોહીની ગણતરી ફરી તપાસાય છે. કેટલાક લોકોને લોહી ચડાવવું કે આયર્ન આપવું પડે છે.
ખાવાનું વહેલું શરૂ થાય છે. ઘણા લોકો એક દિવસમાં પ્રવાહી લે છે, અને સ્કોપ ટીમ સંતોષ માને ત્યારે નરમ ખોરાક પર આવે છે. સ્થિર નાડી અને કાળા મળનું ભૂરો થવું સારાં ચિહ્નો છે.
લોહી બંધ હોય, તમે ખાઈ-પી શકતા હો અને ચેતવણીનાં ચિહ્નો જાણતા હો ત્યારે ઘરે જવું સલામત છે. સ્કોપના તારણો લખિત માંગી લો. પછી જે પણ ડૉક્ટરને મળો, તેમને એ કામ લાગશે.
એસિડ ઘટાડતી ગોળી અઠવાડિયાં સુધી રોજ લેવાની, એ રિકવરીનો મુખ્ય ભાગ છે. સારું લાગે એટલે વહેલી બંધ ન કરો.
આયર્નથી થયેલો ઘેરો મળ કોરો અને કઠણ હોય છે. લોહીવાળો મળ કાળો, ચીકણો, ડામર જેવો અને તીવ્ર ગંધવાળો હોય છે. ફરક ન સમજાય તો અમને ફોન કરો.
સાદો ઘરનો ખોરાક થોડું થોડું અને નિયમિત ખાઓ. ચાંદો રૂઝવે એવો કોઈ ખાસ આહાર નથી, પણ કેટલુંક ખાવાથી પેટને તકલીફ થાય છે.
દિવસમાં બે મોટાં ભોજનને બદલે ચારથી પાંચ નાનાં ભોજન લો. સાદી દાળ, ભાત, ખીચડી, દહીં, કેળું અને બાફેલાં શાકભાજી માફક આવે છે. સારું લાગે તેમ સામાન્ય ખોરાક ફરી ઉમેરો.
બહુ તીખું, તળેલું કે ખાટું ખાવાથી બળતરા થઈ શકે. કોઈ વાનગીથી તકલીફ થાય તો થોડો સમય છોડી દો. પૂરતું પાણી પીઓ, અને જમ્યા પછી એક કલાક બેસીને રહો.
H. pylori ઘણા ચાંદાનું કારણ બનતું જંતુ છે. તેની સારવારથી ફરી લોહી વહેવાની શક્યતા ઘણી ઘટે છે.
આ જંતુ જઠરની અસ્તરમાં રહે છે અને ચાંદાને રૂઝાવા દેતું નથી. શ્વાસ, મળ કે બાયોપ્સીની તપાસથી તે પકડાય છે. લોહી વહેતું હોય ત્યારે થયેલી તપાસ ચૂકી શકે, એટલે ડૉક્ટર પછી ફરી તપાસ કરાવી શકે.
જંતુ મળે તો લગભગ બે અઠવાડિયાં ગોળીઓનો કોર્સ ચાલે છે. કોર્સ પછી થોડા અઠવાડિયે ફરી તપાસ કરીને જંતુ ગયું છે કે નહીં એ ખાતરી કરાય છે. બીજાં મુખ્ય કારણો વિશે અમારો લેખ દુખાવાની ગોળીઓ, દારૂ અને પેટમાંથી લોહી વાંચો.
સોજા-વિરોધી દુખાવાની ગોળીઓ, દારૂ, તમાકુ અને ડૉક્ટર વિના સ્ટીરોઇડની ગોળીઓ ટાળો. ફરી લોહી વહેવાનાં એ સામાન્ય કારણો છે.
મોટા ભાગના લોકોને એક-બે અઠવાડિયામાં તાકાત આવે છે. ચાંદો પૂરો રૂઝાવા છથી આઠ અઠવાડિયાંની સારવાર લાગે છે.
| સમય | શું અપેક્ષા રાખવી | શું કરવું |
|---|---|---|
| દવાખાનામાં પહેલા દિવસો | ડ્રિપની દવા, લોહીની તપાસ, વહેલું ખાવાનું | આરામ કરો; કાળો મળ કે ચક્કર આવે તો જણાવો |
| ઘરે પહેલા બે અઠવાડિયાં | થાક, ભૂખ પાછી આવવી | ગોળીઓ રોજ લો; નાનાં ભોજન; ટૂંકું ચાલવું |
| બીજાથી ચોથા અઠવાડિયા | તાકાત વધે, મળ ભૂરો થાય | લખ્યો હોય તો H. pylori નો કોર્સ પૂરો કરો; લોહીની તપાસ |
| છઠ્ઠાથી આઠમા અઠવાડિયા | ચાંદો સામાન્ય રીતે રૂઝાઈ ગયો હોય | ફોલો-અપ મુલાકાત; કહ્યું હોય તો ફરી સ્કોપ |
| પછીના મહિનાઓ | રોજિંદું જીવન સામાન્ય | દુખાવાની ગોળી અને દારૂ ટાળો; નવો દુખાવો થાય તો જણાવો |
તમારો સમય જુદો હોઈ શકે. વધુ લોહી વહ્યું હોય, બીજી બીમારી હોય કે ચાંદો ક્યાં છે તેના પર પ્લાન બદલાય છે.
જઠરના ચાંદા પછી ફરી સ્કોપ ઘણી વાર કરાય છે, ચાંદો રૂઝાયો છે તેની ખાતરી માટે. આંતરડાના પહેલા ભાગના ચાંદા પછી સામાન્ય રીતે જરૂર પડતી નથી.
જઠરના ચાંદામાં ડૉક્ટરો લગભગ બે મહિના પછી ફરી સ્કોપ કરે છે. હેતુ એ જોવાનો કે ચાંદો બંધ થયો છે, અને જરૂર હોય તો કિનારીનો નાનો નમૂનો લેવાનો. સ્કોપ બેભાન કરવાની દવા સાથે થાય છે અને થોડો સમય લે છે. તપાસ કેવી હોય તે અમારા લેખ લોહી વહેતા ચાંદા માટે એન્ડોસ્કોપી માં છે.
લોહી ફરી વહે, ચાંદો બહુ મોટો હોય કે પહેલા સ્કોપમાં ચાંદો સ્પષ્ટ ન દેખાયો હોય, તો પણ ફરી સ્કોપની સલાહ અપાય છે.
કાળો ચીકણો મળ, લોહીની કે કોફી જેવા રંગની ઊલટી, ચક્કર અને બેભાન થવું એ તાત્કાલિક સારવારનાં ચિહ્નો છે. આગલી મુલાકાતની રાહ ન જુઓ.
સ્કોપની સુવિધાવાળા નજીકના દવાખાનામાં જાઓ અને કહો કે તમને લોહી વહેતો ચાંદો થયો હતો. બીજી વારનું લોહી પણ મોટે ભાગે સ્કોપથી જ બંધ થાય છે. સ્કોપ જેને રોકી ન શકે તેવા લોહી માટે ઓપરેશન રખાય છે, જેમ અમારા લેખમાં સમજાવ્યું છે: સ્કોપ લોહી કેવી રીતે બંધ કરે.
ઘણા લોકો એકથી બે અઠવાડિયામાં બેસવાના કામે અને ત્રણથી ચાર અઠવાડિયામાં ભારે કામે પાછા જાય છે. લોહી વધતાં થાક ઘટે છે.
ઘરે ટૂંકા ચાલવાથી શરૂ કરો. તાકાત પાછી આવે તેમ હળવું કામ ઉમેરો. લોહીની ગણતરી સુધરી છે એમ ડૉક્ટર કહે ત્યાં સુધી ભારે વજન ઉપાડવાનું અને લાંબી થકવનારી મુસાફરી ટાળો.
રિપોર્ટ, ગોળીઓ અને કટોકટીની તૈયારી સાથે રાખો તો મુસાફરી થઈ શકે. પહેલા અઠવાડિયાં દવાખાનાની નજીક રહેવાનું ગોઠવો.
મોટા ભાગના લોકોને એકથી બે અઠવાડિયામાં સારું લાગે છે. ગોળીઓ કહ્યા મુજબ લો તો ચાંદો સામાન્ય રીતે છથી આઠ અઠવાડિયામાં રૂઝાય છે.
હા, ડૉક્ટર રજા આપે ત્યારે. થોડું સાદું ખાવાથી શરૂ કરો અને સામાન્ય ખોરાક ધીમે ધીમે ઉમેરો. જેનાથી બળતરા થાય તે છોડી દો.
સામાન્ય રીતે અઠવાડિયાં સુધી, ક્યારેક વધુ. સમય ડૉક્ટર નક્કી કરે છે. સારું લાગે એટલે વહેલી બંધ ન કરો.
થઈ શકે, ખાસ કરીને H. pylori ની સારવાર ન થઈ હોય કે દુખાવાની ગોળીઓ અને દારૂ ચાલુ રહે તો. કારણની સારવારથી આ જોખમ ઘટે છે.
ના. આયર્નની ગોળીઓ અને કેટલોક ખોરાક મળ ઘેરો કરે છે. લોહીવાળો મળ કાળો, ચીકણો, ડામર જેવો અને ખરાબ ગંધવાળો હોય છે, અને ઘણી વાર નબળાઈ સાથે આવે છે.
ડૉક્ટરને પૂછો. સામાન્ય રીતે પેરાસિટામોલ વધુ સલામત છે. ડાયક્લોફેનેક, આઇબુપ્રોફેન જેવી ગોળીઓ ડૉક્ટરે જોખમ તોળ્યા વિના ન લો.
જઠરના ચાંદા પછી ઘણી વાર હા, લગભગ બે મહિના પછી રૂઝ આવી તેની ખાતરી માટે. આંતરડાના પહેલા ભાગના ચાંદા પછી તકલીફ પાછી ન આવે ત્યાં સુધી સામાન્ય રીતે જરૂર નથી.
લોહી ફરી વહે, સ્કોપ તેને કાબૂમાં ન લાવી શક્યો હોય, કે તમારા રિપોર્ટ અને પ્લાન પર બીજો અભિપ્રાય જોઈએ ત્યારે.
ઉપલા પાચનતંત્રના રક્તસ્રાવની આખી માહિતી માટે ઉપલા પાચનતંત્રના રક્તસ્રાવની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. આવતાં પહેલાં પ્રશ્નો હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
પેટના ચાંદામાંથી લોહી વહ્યા પછી ઘરે આવ્યા છો, અને શું ખાવું, કઈ ગોળી લેવી, શાનું ધ્યાન રાખવું એ સમજાતું નથી? Dr Harsh Shah તમારો સ્કોપનો રિપોર્ટ અને લોહીની તપાસ જુએ છે. પછી આવનારા અઠવાડિયાં માટે સ્પષ્ટ પ્લાન આપે છે. છૂટા થવાના કાગળો સાથે લાવો. ફોન પણ કરી શકો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલી શકો. Call +91-63555-64601 WhatsApp પર પૂછો
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
