Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 6 નવેમ્બર 2026
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Stomach & Gastro Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
વજન ઘટાડવાના ઓપરેશન પછી આહાર ચાર તબક્કામાં આગળ વધે છે: પ્રવાહી, પ્યુરી જેવો ખોરાક, નરમ ખોરાક અને પછી સામાન્ય ખોરાક. આખી સફર લગભગ બે મહિનાની છે. દરેક પગથિયે નાનું નવું જઠર રૂઝાય છે, પછી જ એની પાસે વધુ કામ લેવાય છે.
કોઈ તબક્કો કૂદી જવો એ ઊલટી, દુખાવો કે લીકેજનું સામાન્ય કારણ છે. દરેક ભોજનમાં પહેલાં પ્રોટીન લો, અને પ્રવાહી બે ભોજનના અંતરમાં ઘૂંટડે ઘૂંટડે પીવો, ભોજન સાથે નહીં.
કેટલીક ટેવો જીવનભર રહે છે: નાનાં ભોજન, ધીમે ખાવું, પૂરતું પ્રોટીન અને રોજ વિટામિન.
ઓપરેશનના પ્રકાર, તપાસ અને ફોલો-અપની આખી વાત અમારા બેરિયાટ્રિક અને મેટાબોલિક સર્જરી પાના પર છે. આ લેખમાં એક જ પ્રશ્ન છે: શું ખાવું, અને ક્યારે.
સ્લીવ કે બાયપાસમાં જઠર કાપવામાં કે સ્ટેપલ કરવામાં આવે છે, અને સ્ટેપલની લાઇન હજી રૂઝાતી હોય છે. બહુ જાડો કે વહેલો ખોરાક એને ખેંચી શકે, ઊલટી કરાવે, અને ક્યારેક જ લીકેજ કરે.
નવું જઠર શરૂઆતમાં માત્ર થોડા ચમચા જેટલું ભરાય છે. ઓપરેશન પછી થોડા અઠવાડિયાં એમાં સોજો પણ રહે છે. એટલે અમે પાતળા પ્રવાહીથી શરૂ કરીએ છીએ અને ખોરાકને પગથિયે પગથિયે ઘટ્ટ કરીએ છીએ.
| તબક્કો | સામાન્ય સમય | શું ખાવાનું |
|---|---|---|
| 1. પ્રવાહી | પહેલા દિવસથી લગભગ બીજા અઠવાડિયા સુધી | પાણી, પાતળું સૂપ, છાશ, પ્રોટીન ડ્રિંક |
| 2. પ્યુરી | લગભગ બીજા થી ચોથા અઠવાડિયા | ચમચીથી લઈ શકાય તેવો સુંવાળો ખોરાક, જેમ કે દહીં સાથે ક્રશ કરેલી પાતળી દાળ |
| 3. નરમ | લગભગ ચોથા થી છઠ્ઠા અઠવાડિયા | મસળેલો કે સારી રીતે બાફેલો ખોરાક, જે કાંટાથી તૂટી જાય |
| 4. સામાન્ય | લગભગ છઠ્ઠા થી આઠમા અઠવાડિયાથી | ઘરનું રોજનું ખાવાનું, નાની માત્રામાં |
આ સમય માર્ગદર્શન છે, વચન નથી. બાયપાસ પછી, કે કોઈ તકલીફ થઈ હોય તો, તમારી ટીમ તમને કોઈ તબક્કે વધુ સમય રાખી શકે. મિત્રના નહીં, તમને આપેલા plan પ્રમાણે ચાલો.
પહેલાં પાણીના સાફ ઘૂંટડા, પછી પાતળાં પ્રોટીનવાળાં પ્રવાહી. ધ્યેય છે શરીરમાં પાણી જળવાવું, થોડા થોડા ઘૂંટડે. પાણીની ઊણપ એ દવાખાને પાછા આવવાનું સામાન્ય કારણ છે.
પૂરતું પ્રવાહી ન લઈ શકાય, કે પેશાબ બહુ ઓછો થાય, તો એ જ દિવસે અમને ફોન કરો. ક્યારેક ડ્રિપ ચડાવવાની જરૂર પડે છે.
ઓપરેશનના લગભગ બે અઠવાડિયા પછી, જો તમારી ટીમ સંમત હોય. પ્યુરી ઘટ્ટ દહીં જેવી સુંવાળી હોય છે. એને ચાવવાની જરૂર ન પડે અને ચમચીમાંથી એક સાથે સરકી જાય.
ભાત, રોટલી, બ્રેડ અને કાચું સલાડ આ તબક્કામાં નહીં. તે ગઠ્ઠો બની જાય છે અને નવા જઠરના નાના મોંને રોકી શકે છે.
લગભગ ચોથા અઠવાડિયે કાંટાથી સહેલાઈથી તૂટે તેવો નરમ ખોરાક ઉમેરી શકાય. દરેક કોળિયાને લગભગ પ્રવાહી થાય ત્યાં સુધી ચાવો, કારણ કે નવું જઠર ખોરાકને દળી શકતું નથી.
| સામાન્ય રીતે ચાલે | થોડો સમય રાહ જુઓ |
|---|---|
| નરમ ઇડલી, પાતળું દળિયું, સારી બાફેલી ખીચડી | સૂકી રોટલી, બ્રેડ, ગઠ્ઠા જેવા ભાત |
| ઈંડું, નરમ પનીર, ફાડિયાં થતી માછલી, કીમા ચિકન | લાલ માંસ, કડક ચિકન, સૂકા મેવા |
| મસળેલાં બાફેલાં શાકભાજી, પાકું કેળું | કાચું સલાડ, છાલ, રેસાવાળાં શાકભાજી |
| દહીં, છાશ, નરમ ચીઝ | તળેલું અને તીખું ખાવાનું, મીઠાઈ |
એક વખતે એક જ નવી વાનગી ઉમેરો અને બીજી પહેલાં એક દિવસ રાહ જુઓ. કોઈ વાનગીથી દુખાવો, ઊલટી કે છાતીમાં અટકી જવાની લાગણી થાય તો એને એક અઠવાડિયું છોડી ફરી અજમાવો.
સામાન્ય રીતે છઠ્ઠા થી આઠમા અઠવાડિયાથી. સામાન્ય ખોરાક એટલે ઘરનું રોજનું ખાવાનું, પણ હવે માત્રા લગભગ એક નાના કપ જેટલી. જૂની ખાવાની રીતે પાછા ફરવાનું નથી.
સામાન્ય ખોરાક શરૂ થાય પછી ચા અને કૉફી ખાંડ વગર, થોડી માત્રામાં લઈ શકાય. દારૂ ટાળવો સારો, કારણ કે તે ઝડપથી શોષાય છે અને માત્ર ખાલી કેલરી આપે છે.
પહેલાં પ્રોટીન, નાનાં ભોજન, ધીમે ખાવું, બે ભોજનના અંતરમાં પ્રવાહી અને રોજ વિટામિન. આ થોડા મહિનાના કડક નિયમો નથી. નવું જઠર આ રીતે જ કામ કરે છે, આજે પણ અને પછી પણ.
વજન ફરી વધવાનું સામાન્ય કારણ ફરી ચરતા રહેવાની અને ખાંડવાળાં પીણાંની ટેવ છે. એક વર્ષ પછી કરતાં શરૂઆતમાં ડાયટિશિયન સાથે એ સુધારવું સહેલું છે.
અટકે નહીં તેવી ઊલટી, તાવ, ઝડપી ધબકારા કે પેટમાં ભારે દુખાવો હોય તો એ જ દિવસે ફોન કરો. કોઈ પ્રવાહી પેટમાં ટકે નહીં તો પણ કરો. આ લીકેજ કે શરીરમાં પાણીની ખતરનાક ઊણપની ચેતવણી હોઈ શકે.
અમારો નંબર સાચવી રાખો. એક નાનો ફોન કૉલ કોઈ ખર્ચ વગરનો છે, અને તકલીફ વહેલી પકડવી મોડેથી સારવાર કરવા કરતાં ઘણી સહેલી છે.
કુલ લગભગ બે મહિના. પ્રવાહી લગભગ બીજા અઠવાડિયા સુધી અને પ્યુરી ચોથા અઠવાડિયા સુધી ચાલે. નરમ ખોરાક છઠ્ઠા અઠવાડિયા સુધી, અને પછી સામાન્ય ખોરાક શરૂ થાય. ખાસ કરીને બાયપાસ પછી તમારી ટીમ તમને કોઈ તબક્કે વધુ સમય રાખી શકે.
સ્ટેપલની લાઇન હજી રૂઝાતી હોય છે અને જઠરમાં સોજો હોય છે. ઘટ્ટ કે ઘન ખોરાક તેને ખેંચી શકે, ઊલટી કરાવે અને ક્યારેક જ લીકેજ કરે. ધીમે જવું એ સામાન્ય ખોરાક સુધી સલામત રીતે પહોંચવાનો રસ્તો છે.
રોજનો લક્ષ્યાંક તમારા ડાયટિશિયન તમારા કદ અને ઓપરેશન પ્રમાણે નક્કી કરશે. દરેક ભોજનમાં પહેલાં પ્રોટીન લો, કારણ કે વજન ઘટતી વખતે તે સ્નાયુ બચાવે છે. શરૂના તબક્કામાં પ્રોટીન ડ્રિંક મદદ કરે છે.
નરમ કે સામાન્ય ખોરાક શરૂ થાય પછી ખાંડ વગરની ચા અને કૉફી સામાન્ય રીતે ચાલે. ફીણવાળાં પીણાં કાયમ ટાળવાં સારાં, કારણ કે ગૅસથી દુખાવો થાય છે અને જઠરની કોથળી ખેંચાય છે. ખાંડવાળાં પીણાંથી ડમ્પિંગ થઈ શકે.
એક વાર ઊલટી થાય તો સામાન્ય રીતે ખૂબ ઝડપથી ખાધું, વધુ લીધું કે ઓછું ચાવ્યું હોય છે. એક દિવસ માટે તમને માફક આવેલા છેલ્લા તબક્કા પર પાછા જાઓ. ઊલટી વારંવાર થાય, કે પ્રવાહી ટકે નહીં, તો અમને ફોન કરો.
સામાન્ય ખોરાક શરૂ થાય પછી બહાર જમી શકાય, નાની માત્રામાં અને પહેલાં પ્રોટીન સાથે. પહેલા મહિનાઓમાં ઉપવાસની સલાહ નથી. કોઈ પણ ઉપવાસ પહેલાં અમને પૂછો, કારણ કે પ્રવાહી અને પ્રોટીન છોડી શકાતાં નથી.
હા. નવું જઠર અને આંતરડું ઓછાં વિટામિન અને ખનિજ શોષે છે, એટલે પૂરક દવાઓ જીવનભર ચાલે છે. વર્ષે એક વાર લોહીની તપાસ બતાવે છે કે કંઈ ઓછું તો નથી, ઘણી વાર તમને અનુભવાય તે પહેલાં.
વજન ઘટાડવાની અને મેટાબોલિક સર્જરીની આખી શ્રેણી માટે બેરિયાટ્રિક અને મેટાબોલિક સર્જરી પાનાથી શરૂ કરો. આવતાં પહેલાં પ્રશ્નો માટે +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
વજન ઘટાડવાના ઓપરેશનનો વિચાર છે, કે ઓપરેશન થઈ ગયું છે પણ આજે શું ખાવું તે સમજાતું નથી? Dr Harsh Shah અને ડાયટિશિયન દરેક તબક્કા માટે લખેલો plan આપશે. consultation બુક કરો અને રિપોર્ટ સાથે લાવો. ફોન કરી શકો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલી શકો. Call +91-63555-64601 WhatsApp પર પૂછો
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.