Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 5 નવેમ્બર 2026
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Intestine Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
નાના આંતરડાના મોટા ભાગના કેન્સરનું કોઈ સ્પષ્ટ કારણ મળતું નથી. એક નાનો વર્ગ જાણીતા જોખમવાળા લોકોમાં થાય છે, જેમ કે લાંબા સમયનો ક્રોહન રોગ, સિલિયાક રોગ કે વારસાગત રોગ.
સાપેક્ષ જોખમ ઊંચું હોય તો પણ સાચું જોખમ નાનું હોઈ શકે છે. આ રોગોવાળા મોટા ભાગના લોકોને કેન્સર થતું નથી, એટલે હેતુ ડર નથી, સમજદારીભરી તપાસ છે.
મૂળ રોગ ઓળખાય તો આયોજન બદલાય છે. તેની અસર ઓપરેશન, પછીના સ્કેન અને નજીકનાં સગાંની તપાસ પર પડે છે.
આ કેન્સરની સારવાર અહીં કેવી રીતે થાય છે તે જોવા અમારું નાના આંતરડાના કેન્સરની સારવાર પાનું વાંચો. આ લેખમાં સમજાવ્યું છે કે કોને જોખમ વધારે છે અને શા માટે.
ના. મોટા ભાગનાં કેન્સર કોઈ નામ આપી શકાય તેવા કારણ વગર થાય છે. છતાં બીજાં આંતરડાનાં કેન્સર કરતાં અહીં જાણીતી પૃષ્ઠભૂમિ વધુ મળે છે, એટલે ડૉક્ટર હંમેશાં તે શોધે છે.
આ રોગ કેટલો દુર્લભ છે અને કોને થાય છે તે માટે આ રોગ કેટલો દુર્લભ છે તે લેખ જુઓ.
બે જૂથ મુખ્ય છે. એક, આંતરડાની લાંબા સમયની બળતરા. બીજું, વારસાગત રોગો જેમાં પોલિપ થાય છે કે ડીએનએ સુધારવાની ક્ષમતા બગડે છે.
| બીમારી | કેન્સર સામાન્ય રીતે ક્યાં થાય | તે કેમ મહત્વનું છે |
|---|---|---|
| ક્રોહન રોગ | નાના આંતરડાનો છેલ્લો ભાગ | વર્ષોની બળતરા; કેન્સર સાંકડા ભાગની અંદર છુપાઈ શકે છે |
| સિલિયાક રોગ | વચલો ભાગ, જેજુનમ | કેન્સર અને એક પ્રકારના લિમ્ફોમા, બંનેનું જોખમ વધારે છે |
| ફેમિલિયલ એડિનોમેટસ પોલિપોસિસ | પિત્તનળીના મુખ પાસેનો ડ્યુઓડેનમ | ડ્યુઓડેનમમાં પોલિપની ભરમાર; તપાસ ગ્રેડ પ્રમાણે થાય છે |
| લિંચ સિન્ડ્રોમ | નાના આંતરડાનો ઉપરનો ભાગ | વારસાગત; આખા કુટુંબની તપાસ જરૂરી |
| પ્યુટ્ઝ-જેગર્સ સિન્ડ્રોમ | જેજુનમ અને ઇલિયમ | મોટા પોલિપ આંતરડું બંધ કરે છે; કેન્સરનું જોખમ વધારે |
| MUTYH પોલિપોસિસ | ડ્યુઓડેનમ | રિસેસિવ હોવાથી કુટુંબનો ઇતિહાસ શાંત લાગી શકે છે |
દરેકની પોતાની તપાસ હોય છે. આ બીમારીઓમાંથી એક હોય તેવા દરેકને બધી તપાસની જરૂર નથી.
વર્ષોની બળતરાથી અસ્તર વારંવાર ઘસાય અને સુધરે છે. કેટલાક લોકોમાં આનાથી એ જ ભાગમાં ધીમે ધીમે અસામાન્ય કોષો બને છે.
તેથી લાંબા સમયના ક્રોહન દર્દીમાં સાંકડા ભાગનો નમૂનો લેવાય છે. કાઢેલું આંતરડું માઇક્રોસ્કોપમાં તપાસાય છે. કેન્સર નકારી ન શકાય તો સાંકડો ભાગ માત્ર પહોળો કરવાને બદલે કાઢી નાખવાનું અમે પસંદ કરીએ છીએ.
સિલિયાક રોગમાં નાના આંતરડાના વચલા ભાગમાં કેન્સરનું જોખમ વધે છે, અને એક દુર્લભ લિમ્ફોમાનું પણ. ગ્લુટેન વગરનો કડક આહાર તકલીફોથી બચાવે છે.
ચાર વારસાગત રોગો જોડાયેલા છે. દરેકમાં જનીન જુદું, આંતરડાનો ભાગ જુદો અને તપાસ તથા ઓપરેશનનું આયોજન જુદું હોય છે.
| બીમારી | આંતરડામાં શું થાય છે | સામાન્ય રીતે શું કરાય છે |
|---|---|---|
| ફેમિલિયલ એડિનોમેટસ પોલિપોસિસ | ઘણા પોલિપ, ડ્યુઓડેનમમાં ખાસ ભાર | નિયમિત ડ્યુઓડેનમ દૂરબીન, સ્કોરિંગ પદ્ધતિથી ગ્રેડ; સ્કોર ઊંચો હોય તો ઓપરેશન |
| લિંચ સિન્ડ્રોમ | ડીએનએ સુધારણામાં ખામી; આંતરડું, ગર્ભાશય અને બીજા અવયવોનાં કેન્સર | સગાંની જનીન તપાસ; પેટના દૂરબીન વખતે ઉપલું આંતરડું પણ જોવાય |
| પ્યુટ્ઝ-જેગર્સ સિન્ડ્રોમ | મોટા લીસા પોલિપ જે આંતરડાને વળ ચડાવે કે બંધ કરે | કેપ્સ્યુલ કે MR સ્કેન; પોલિપ દૂરબીનથી કઢાય; બને ત્યાં સુધી આંતરડું બચાવાય |
| MUTYH પોલિપોસિસ | મોટા આંતરડા અને ડ્યુઓડેનમમાં પોલિપ | પ્રથમ રોગ જેવી જ ડ્યુઓડેનમ તપાસ |
કેન્સર નાની ઉંમરે થયું હોય તો વારસાગત કારણનો વિચાર કરો. કુટુંબમાં ઘણાને આંતરડા કે ગર્ભાશયનું કેન્સર થયું હોય, કે ઘણા પોલિપ મળે, તો પણ કરો. ગાંઠના પેશીમાં MMR પ્રોટીનની તપાસ થાય છે, જે પેશીના રિપોર્ટ સમજાવતો લેખ સમજાવે છે.
ના. સાપેક્ષ જોખમ તમને બીજા લોકો સાથે સરખાવે છે. સાચું જોખમ ઘણા નીચા સ્તરથી શરૂ થાય છે, એટલે મોટો ગુણાકાર પણ સામાન્ય રીતે નાની શક્યતા જ રહે છે.
“અનેક ગણું જોખમ” જેવો કોરો આંકડો લોકોને કારણ વગર ડરાવે છે. ડૉક્ટર પાસેથી બંને આંકડા સમજાય તેવા શબ્દોમાં માંગો.
બહુ ઓછા. અભ્યાસો જાડાપણા, તમાકુ, દારૂ અને લાલ તથા પ્રોસેસ્ડ માંસવાળા ખોરાક સાથે નબળો સંબંધ બતાવે છે. કોઈ એક કારણે તપાસ કરાવવી જરૂરી નથી.
જ્યારે વાત વારસાગત કારણ તરફ ઈશારો કરે ત્યારે. એક વ્યક્તિમાં મળેલું કેન્સર, યોગ્ય ફોલો-અપ થાય તો, બાકીના કુટુંબને બચાવી શકે છે.
ક્રમ દરેક વખતે સરખો છે. પહેલાં પેશીની તપાસ, પછી જનીન સલાહકાર વિકલ્પો સમજાવે, અને પછી લોહીની તપાસ. તે પોઝિટિવ આવે તો નજીકનાં સગાંને પણ તપાસની તક અપાય છે.
બે બાબતો. આંતરડાનો ટીબી ગાંઠ કે ક્રોહન રોગ જેવો લાગી શકે છે. અને જનીન સલાહની સુવિધા બધે સરખી નથી, એટલે વારસાગત રોગ મોડા ઓળખાય છે.
શંકાસ્પદ સ્કેન પછીની તપાસો માટે તપાસો અને તેનો ક્રમ સમજાવતો લેખ જુઓ.
આમાંનું બધું નિઃસંકોચ પૂછો. સારી ટીમ સીધો જવાબ આપશે અને તમને ઉતાવળ કરાવશે નહીં.
જવાબો બતાવે છે કે આયોજન ક્યાં પાકું છે અને શું હજી તપાસાય છે. લક્ષણોની ચિંતા હોય તો નાના આંતરડાના કેન્સરનાં ચૂકી જવાતાં ચિહ્નો વાંચો.
ના. જોખમ બીજા લોકો કરતાં વધારે છે, પણ ઘણા નીચા સ્તરથી શરૂ થાય છે. ક્રોહન રોગવાળા મોટા ભાગના લોકોને તે થતું નથી. નવા કે વધતા સાંકડા ભાગને છતાં ધ્યાનથી તપાસવો જોઈએ.
ના. મોટા ભાગના માટે ગ્લુટેન વગરનો કડક આહાર અને નિયમિત તપાસ પૂરતી છે. દુખાવો, અવરોધ, રક્તસ્રાવ, વજન ઘટવું કે આહાર છતાં તકલીફ ફરી આવે તો નાના આંતરડાનો સ્કેન અને દૂરબીન કરાય છે.
આ વારસાગત રોગમાં આંતરડામાં ઘણા પોલિપ થાય છે. મોટા આંતરડાની સારવાર પછી ડ્યુઓડેનમના પોલિપ મુખ્ય જોખમ બને છે. નક્કી અંતરે દૂરબીન અને સ્કોરિંગથી ગ્રેડ નક્કી કરીને ઓપરેશનનો સમય નક્કી થાય છે.
આ ડીએનએ સુધારણાની વારસાગત ખામી છે. ખાસ કરીને નાની ઉંમરે કે સગાંને આંતરડા, ગર્ભાશય કે જઠરનું કેન્સર હોય તો ગાંઠના પેશીમાં MMR પ્રોટીન તપાસો. પોઝિટિવ આવે તો જનીન તપાસ અને કુટુંબ માટે સલાહ અપાય છે.
આ વારસાગત રોગમાં હોઠ પર કાળા ડાઘ અને નાના આંતરડામાં મોટા પોલિપ થાય છે. પોલિપ આંતરડાને વળ ચડાવી કે બંધ કરી શકે છે. સારવારમાં દૂરબીનથી પોલિપ કાઢવા અને બને તેટલું આંતરડું બચાવવું લક્ષ્ય છે.
તેઓ થોડો જ વધારાનો ધક્કો આપે છે. સ્વસ્થ ટેવો રાખવી યોગ્ય છે, પણ માત્ર તેના આધારે કોઈ સ્ક્રીનિંગ તપાસ સૂચવાતી નથી.
આંતરડાનો ટીબી સ્કેનમાં ક્રોહન રોગ કે ગાંઠ જેવો દેખાઈ શકે છે. ઓપરેશન પહેલાં બાયોપ્સી જોઈએ, અને ગોળીઓના અખતરાથી શક્ય કેન્સરનું નિદાન મોડું થવું ન જોઈએ.
નાના આંતરડાના કેન્સરની પૂરી સંભાળ માટે નાના આંતરડાના કેન્સરની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. મુસાફરી પહેલાંના પ્રશ્નો માટે +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
શું તમને વર્ષોથી ક્રોહન રોગ કે સિલિયાક રોગ છે, અથવા કુટુંબમાં કેન્સરનો ઇતિહાસ છે, અને આંતરડાની ચિંતા રહે છે? તમારો ઇતિહાસ Dr Harsh Shah પાસે લાવો. તમારું સાચું જોખમ કેટલું છે અને કઈ તપાસ યોગ્ય છે, તે તેઓ સમજાવશે. ફોન કરો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલો. Call +91-63555-64601 WhatsApp પર સલાહ માંગો
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.