Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 3 નવેમ્બર 2026
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Gastro & Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
મળાશયનું કેન્સર મોટા ભાગે કોઈ એક કારણથી થતું નથી. રોજની આદતો, જૂની આંતરડાની બીમારી, ઉંમર અને પરિવારનાં જનીન વર્ષો સુધી ભેગાં થાય છે.
દારૂ, તમાકુ, વધારે વજન અને પ્રોસેસ્ડ માંસથી જોખમ થોડું વધે છે. વર્ષો જૂનો કોલાઇટિસ અને કેટલાક વારસાગત સિન્ડ્રોમથી જોખમ ઘણું વધે છે.
નજીકના સગાને આંતરડાનું કેન્સર થયું હોય, કે 50 વર્ષથી નાની ઉંમરે ચિહ્નો હોય, તો ડૉક્ટરને વહેલા કહો. પરિવારનો સાદો નકશો તપાસનો plan બદલી શકે છે.
સારવારનો પૂરો plan મધ્ય મળાશયના કેન્સરની સર્જરી પાના પર છે. આ લેખ સમજાવે છે કે જોખમ કોને વધુ છે અને કેમ.
કોઈ એક બાબત સજા નથી. ઘણી બાબતો ભેગી થાય ત્યારે જોખમ વધે છે, અને તેમાંની મોટા ભાગની કોલોનના કેન્સરમાં પણ સરખી છે.
| બાબત | જોખમ પર અસર | તમે શું કરી શકો |
|---|---|---|
| દારૂ | જોખમ વધારે છે. કોલોન કરતાં મળાશયમાં આ સંબંધ થોડો વધુ મજબૂત લાગે છે | ઓછો કરો, કે બંધ કરો |
| સિગારેટ કે તમાકુ | જોખમ વધારે છે. મળાશયમાં સંબંધ થોડો વધુ મજબૂત લાગે છે | બંધ કરો. છોડવા માટે મદદ માંગો |
| વધારે વજન | જોખમ વધારે છે | વજન સ્થિર અને તંદુરસ્ત રાખો |
| Type 2 ડાયાબિટીસ | જોખમ વધારે છે | સુગર કાબૂમાં રાખો |
| પ્રોસેસ્ડ માંસ | જોખમ વધારે છે. તે કેન્સર કરનાર ખોરાક તરીકે નોંધાયેલું છે | ક્યારેક જ ખાઓ |
| રેસા અને આખાં અનાજ | જોખમ ઘટાડે છે | રોજ દાળ, શાકભાજી, ફળ અને આખાં અનાજ લો |
| નિયમિત કસરત | જોખમ ઘટાડે છે. કોલોન કરતાં મળાશયમાં અસર થોડી ઓછી છે | લગભગ રોજ ચાલો કે કસરત કરો |
આપણે ત્યાં શહેરી પુરુષોમાં દારૂ અને તમાકુ સામાન્ય છે. મળાશયના કેન્સરની આપણી જોવા મળતી રીત સાથે આ બંધબેસે છે. આદતો બદલવાથી જોખમ પૂરું જતું નથી, પણ શક્યતા સારી દિશામાં જાય છે.
સ્ત્રીઓ કરતાં પુરુષોમાં મળાશયનું કેન્સર વધુ જોવા મળે છે. પહેલાં કરતાં નાની ઉંમરે પણ તે હવે મળી આવે છે.
પેડુમાં radiation લીધું હોય કે આ જૂનું ઓપરેશન થયું હોય, તેમને નિયમિત scope તપાસ જોઈએ. ક્યારે શરૂ કરવી તે ડૉક્ટરને પૂછો.
વર્ષો જૂનો ulcerative colitis, અને કોલોનને લગતો Crohn’s રોગ, વારસા સિવાયનાં મોટા કારણોમાં આવે છે.
નિયમિત colonoscopy અને ધ્યાનથી લીધેલી બાયોપ્સી એ રક્ષણ છે. કોલાઇટિસમાં કેન્સર ઘણી વાર સપાટ અને ફેલાયેલું હોય છે, એટલે ઉતાવળિયા જોવાથી ચૂકી જવાય. કેન્સર કે તેની પૂર્વ અવસ્થા મળે, તો સામાન્ય રીતે આખું કોલોન અને મળાશય કાઢીને અંદર થેલી જેવી રચના બનાવાય છે.
થોડાં મળાશયનાં કેન્સર પરિવારોમાં ચાલે છે. મુખ્ય બે સ્થિતિ છે: Lynch syndrome અને familial adenomatous polyposis.
| સિન્ડ્રોમ | શું છે | સારવાર અને તપાસ માટે અર્થ |
|---|---|---|
| Lynch syndrome | DNA ની ભૂલ સુધારતાં જનીનમાં ખામી. વારસાગત મળાશયના કેન્સરનું સામાન્ય કારણ | જિંદગીભર નજીકથી scope તપાસ. સગાંની તપાસ કરાવવી. એસ્પિરિન જોખમ ઘટાડી શકે, પણ ડૉક્ટરની સલાહથી જ લો |
| Familial adenomatous polyposis (FAP) | કિશોરાવસ્થાથી કોલોન અને મળાશયમાં સેંકડો પોલિપ થાય છે | કેન્સર શરૂ થાય તે પહેલાં ઓપરેશન ગોઠવાય છે. મળાશયમાં કેટલા પોલિપ છે તેના પર પસંદગી આધાર રાખે છે |
| Attenuated FAP અને MUTYH polyposis | પોલિપ ઓછા, પણ જોખમ છતાં ઊંચું | કોલોનના કેન્સરના જોખમ જેવી જ સંભાળ |
| Peutz-Jeghers અને juvenile polyposis | દુર્લભ સિન્ડ્રોમ, જેમાં પોલિપનો પ્રકાર જુદો હોય છે | નિયમિત scope તપાસ અને પરિવાર માટે સલાહ |
Lynch syndrome માં મળાશયના કેન્સરનું સામાન્ય ઓપરેશન મોટા ભાગે પૂરતું છે, અને બાકીના આંતરડાની નજીકથી તપાસ થાય છે. આખું કોલોન અને મળાશય કાઢવાની વાત ક્યારેક થાય છે, પણ તેનો ફાયદો સ્પષ્ટ નથી અને રોજિંદું જીવન બદલાય છે. આ નિર્ણય દરેક દર્દી માટે અલગથી લેવાય છે.
એક જ તપાસ બે સવાલના જવાબ આપે છે. તે Lynch syndrome ની ચાળણી છે, અને immunotherapy કામ કરશે કે નહીં તે પણ બતાવે છે.
પરિણામ સારવારને કેવી દિશા આપે છે તે મળાશયના કેન્સરનો પેથોલોજી રિપોર્ટ લેખમાં વાંચો.
તમારું કેન્સર કે પરિવારનો નકશો નીચેની ઢબમાં બેસે, તો જનીન સલાહકારને મળો. ઓપરેશન પતે ત્યાં સુધી રાહ ન જુઓ.
ત્રણ પેઢી સુધીનો પરિવારનો નકશો લાવો. તેમાં ગર્ભાશય, અંડાશય, જઠર, મૂત્રમાર્ગ અને ચામડીનાં કેન્સર પણ લખો. મોટા ભાગના પરિવારોને આ ઇતિહાસ કોઈ પૂછે ત્યાં સુધી ખબર હોતો નથી.
ભાગ્યે જ કોઈ એક કારણ હોય છે. ઉંમર, દારૂ, તમાકુ, વજન, ખોરાક, જૂનો કોલાઇટિસ અને વારસાગત જનીનની ખામી વર્ષો સુધી ભેગાં થાય છે. આમાંનું કંઈ ન હોય તેમને પણ તે થઈ શકે છે.
થોડો જ ભાગ પરિવારમાં ચાલે છે, મોટા ભાગે Lynch syndrome કે પોલિપોસિસથી. છતાં નજીકના સગાને આંતરડાનું કેન્સર હોય તો તમારું જોખમ વધે છે, અને scope તપાસ ક્યારે શરૂ કરવી તે બદલાવું જોઈએ.
હા. બંનેથી જોખમ વધે છે, અને કોલોન કરતાં મળાશયમાં આ સંબંધ થોડો વધુ મજબૂત લાગે છે. ઓછું કરવાથી કે બંધ કરવાથી આગળનું જોખમ ઘટે છે.
આંતરડાનો મોટો ભાગ સામેલ હોય એવો કોલાઇટિસ લગભગ 8 થી 10 વર્ષ ચાલે પછી જોખમ વધે છે. બાયોપ્સી સાથે નિયમિત colonoscopy એ રક્ષણ છે, એટલે તપાસ સમયસર કરાવો.
ગાંઠમાં mismatch repair ખૂટતું હોય, કે તમે 50 વર્ષથી નાના હો, તો જનીન સલાહકાર કહેશે કે કયાં સગાંની તપાસ કરવી. નજીકનાં સગાંને પહેલી colonoscopy વહેલી કરાવવી પડી શકે.
હા. તમાકુ બંધ કરો, દારૂ ઓછો કરો, વજન તંદુરસ્ત રાખો, રેસા વધારે ખાઓ અને સક્રિય રહો. યોગ્ય ઉંમરે scope તપાસ કરાવવાથી ગાંઠ કેન્સર બને તે પહેલાં પકડાઈ જાય છે.
મળાશયના કેન્સરની પૂરી સારવારની શરૂઆત મધ્ય મળાશયના કેન્સર પાનાથી થાય છે. આવતા પહેલાં પ્રશ્ન હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
પરિવારમાં કોઈને આંતરડાનું કેન્સર થયું છે, કે તમને લોહી પડે છે, કે લાંબા સમયથી આંતરડાની બીમારી છે? જોખમ સમજી શકાય છે, અને ઘણી વાર ઘટાડી પણ શકાય છે. ફોન કરો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલો. Dr Harsh Shah કહેશે કે કઈ તપાસ ક્યારે કરાવવી. Call +91-63555-64601 WhatsApp પર સલાહ માંગો
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.