Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 8 નવેમ્બર 2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Gastro & Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
ચેપવાળા નેક્રોસિસની સારવાર પગલે પગલે થાય છે. પહેલાં એન્ટિબાયોટિક અને સહારો, પછી ચેપવાળા ખિસ્સાનું ડ્રેનેજ. ડ્રેનેજ પૂરતું ન હોય તો જ મૃત પેશી કઢાય છે.
હુમલા પછી લગભગ ચાર અઠવાડિયે મજબૂત દીવાલ બને ત્યાં સુધી રાહ જોવાથી દરેક પગલું વધુ સલામત બને છે. શક્ય હોય ત્યાં વહેલું ખુલ્લું ઓપરેશન હવે ટાળાય છે.
ગંભીર સ્વાદુપિંડના સોજા પછી તાવ, વધતો દુખાવો, વારંવાર ઊલટી કે શ્વાસ ચડે તો તાત્કાલિક તપાસ જરૂરી છે.
આ લેખ સ્વાદુપિંડના સોજાની એક ગંભીર મોડી તકલીફ વિશે છે. પહેલા દિવસોથી પિત્તાશય સુધીની પૂરી માહિતી અમારા તીવ્ર સ્વાદુપિંડના સોજાની સારવાર પાનામાં છે.
ગંભીર સોજામાં ગ્રંથિનો એક ભાગ મરી જાય છે. કેટલાક અઠવાડિયા પછી તેની આસપાસ મજબૂત દીવાલ બને છે. તે ખિસ્સામાં જંતુ પહોંચે તો તે ચેપવાળું નેક્રોસિસ બને છે.
મૃત પેશી જંતુઓને વધવા માટે સારી જગ્યા આપે છે. એન્ટિબાયોટિક ત્યાં ઓછી પહોંચે છે, એટલે ઘણી વાર ખિસ્સું ખાલી કરવું પડે છે. આ સાદા પ્રવાહીના ખિસ્સાથી જુદું છે, જે અમારા સ્યુડોસિસ્ટને સારવાર જોઈએ કે નહીં લેખમાં સમજાવ્યું છે.
સ્ટેપ-અપ એટલે નાનામાં નાની અસરકારક સારવારથી શરૂ કરવું, અને સુધારો ન થાય ત્યારે જ આગળ વધવું. મોટા ભાગના લોકોને છેલ્લું પગલું જોઈતું નથી.
જૂની રીતમાં વહેલા પેટ ખોલીને બધી મૃત પેશી એક સાથે કઢાતી. ખૂબ બીમાર દર્દી માટે એ ઓપરેશન જોખમી હતું. કાળજીપૂર્વકના અભ્યાસોએ બતાવ્યું કે ડ્રેનેજથી શરૂ કરીને જરૂર પડે ત્યારે જ આગળ વધવાથી સારવાર હળવી રહે છે. ઘણા લોકો મોટા ઓપરેશનથી બચી જાય છે.
| પગલું | શું કરાય છે | શા માટે કરાય છે |
|---|---|---|
| સહારો | એન્ટિબાયોટિક, પ્રવાહી, નળી કે મોં વાટે ખોરાક, નજીકથી દેખરેખ | ચેપ કાબૂમાં રાખવા અને દીવાલ બને ત્યાં સુધી શક્તિ જાળવવા |
| ડ્રેનેજ | દૂરબીનથી જઠરની દીવાલ વાટે સ્ટેન્ટ, અથવા ચામડી વાટે નળી | મોટા કાપ વિના ચેપવાળું ખિસ્સું ખાલી કરવા |
| મૃત પેશી કાઢવી | સ્ટેન્ટ વાટે દૂરબીનથી સફાઈ, અથવા નળીની બાજુના નાના કાપથી કેમેરા વડે કાઢવું | ફક્ત ત્યારે, જ્યારે ડ્રેનેજથી ચેપ શમે નહીં |
| ખુલ્લું ઓપરેશન | પેટ ખોલીને ઓપરેશન | બીજાં પગલાં નિષ્ફળ જાય કે ગૂંચવણ થાય ત્યારે છેલ્લો ઉપાય |
પહેલા અઠવાડિયામાં મૃત પેશી નરમ હોય છે અને લોહીની નળીઓ નાજુક હોય છે. દીવાલ બનવાની રાહ જોવાથી ડ્રેનેજ વધુ સલામત અને અસરકારક બને છે.
ખૂબ બીમાર દર્દી એન્ટિબાયોટિક પર સ્થિર હોય તો રાહ જોવી સામાન્ય રીતે વધુ સલામત છે. કેટલાક ખિસ્સાં તો કોઈ પ્રક્રિયા વિના પણ શમી જાય છે. દર્દી બગડે, જેમ કે અંગો નબળાં પડે કે ખિસ્સું જઠર કે પિત્તનળીને દબાવે, ત્યારે જ સારવાર વહેલી કરાય છે.
ડ્રેનેજ દૂરબીન અને સ્ટેન્ટથી થાય છે, અથવા સ્કેનની મદદથી ચામડી વાટે નળી મૂકીને. કયો રસ્તો, તે ખિસ્સું ક્યાં આવેલું છે તેના પર આધારિત છે.
દૂરબીનથી જઠરમાંથી ખિસ્સા સુધી નાનો માર્ગ બનાવી સ્ટેન્ટથી ખુલ્લો રખાય છે. પરુ અને કચરો પછી જઠરમાં વહે છે. ખિસ્સું પડખામાં ઊંડે હોય તો ચામડીની નળી ઉપયોગી થાય છે. બંને રસ્તાની સરખામણી અમારા સ્યુડોસિસ્ટનું ડ્રેનેજ: દૂરબીન કે ઓપરેશન લેખમાં છે.
ડ્રેનેજ પછી થોડા દિવસ દેખરેખ રહે છે. ઘણા લોકોમાં તાવ ઊતરે છે અને ભૂખ પાછી આવે છે.
મૃત પેશી કાઢવી એ બીજું પગલું છે. ડ્રેનેજ પછી પણ તાવ અને બીમારી ચાલુ રહે તો તે કરાય છે, કારણ કે ઘન કચરો સ્ટેન્ટમાંથી હંમેશાં નીકળતો નથી.
દૂરબીન ખિસ્સામાં લઈ જઈને કચરો સાફ કરાય છે, ઘણી વાર એકથી વધુ બેઠકમાં. ખિસ્સું આંતરડા કે કિડનીની બાજુમાં હોય તો પડખામાં નાનો કાપ મૂકી સર્જન કેમેરાની મદદથી તે કાઢે છે. આ નેક્રોસેક્ટોમીનો વિચાર છે, એટલે મૃત પેશી તબક્કાવાર કાઢવી.
દરેક પગલું તમારા સ્કેન, લોહીની તપાસ અને તમે કેવા દેખાઓ-અનુભવો છો તે પરથી નક્કી થાય છે. બધા દર્દીનો રસ્તો એકસરખો હોતો નથી.
સારવાર અઠવાડિયાં ચાલી શકે છે, અને લોહી વહેવું, સ્ટેન્ટ બંધ થવો કે ફરી ખિસ્સું થવું શક્ય છે. વહેલી તપાસ અને નજીકની ફોલો-અપ આ તકલીફો નાની રાખે છે.
પોલાણ બંધ થાય પછી સ્ટેન્ટ કે નળી કઢાય છે અને ધીમે ધીમે સામાન્ય જીવન શરૂ થાય છે. શું ખાવું, તાકાત કેવી રીતે પાછી લાવવી અને કામ પર ક્યારે જવું, એ અમારા સ્યુડોસિસ્ટ ડ્રેનેજ પછી સાજા થવું અને આહાર લેખમાં છે. હુમલો પિત્તાશયની પથરીથી થયો હોય તો પછીથી પિત્તાશય કઢાય છે, જે પથરીથી થતા સ્વાદુપિંડના સોજા લેખમાં સમજાવ્યું છે.
નવો તાવ, વધતો દુખાવો, વારંવાર ઊલટી, કાળો મળ, નળીમાંથી લોહી નીકળવું કે શ્વાસ ચડવો, તો તે જ દિવસે સર્જનને ફોન કરો.
ગંભીર સ્વાદુપિંડના સોજા પછી કેટલાક અઠવાડિયે મૃત પેશી અને પ્રવાહીની ગાંઠ બને છે, જેની આસપાસ મજબૂત દીવાલ બની જાય છે.
નાનામાં નાની અસરકારક સારવારથી શરૂ કરવી, એટલે એન્ટિબાયોટિક અને ડ્રેનેજ. સુધારો ન થાય તો જ મૃત પેશી કાઢવા તરફ આગળ વધવું.
પહેલા અઠવાડિયામાં મૃત પેશી નરમ હોય છે અને લોહીની નળીઓ નાજુક હોય છે. રાહ જોતાં દીવાલ બને છે, અને પછી ઘણી વાર નાની પ્રક્રિયા પૂરતી થાય છે.
તાવ, લોહીની તપાસમાં વધારો, વધતો દુખાવો અને સ્કેનમાં ગાંઠની અંદર હવાના પરપોટા ચેપ સૂચવે છે. સોય વડે નમૂનો ભાગ્યે જ જોઈએ.
ભાગ્યે જ. ડ્રેનેજ, અને જરૂર પડે તો દૂરબીન કે નાના કાપાથી મૃત પેશી કાઢવાથી ઘણા કિસ્સા શમે છે. ખુલ્લું ઓપરેશન આ પગલાં નિષ્ફળ જાય ત્યારે રખાય છે.
ઘણી વાર કેટલાક અઠવાડિયા લાગે છે, અને કેટલાકને એકથી વધુ પ્રક્રિયા જોઈએ. દરેક પગલા પહેલાં સર્જન સ્કેન અને લોહીની તપાસ જુએ છે.
સ્કેનમાં પોલાણ બંધ થયેલું દેખાય અને તમે સારા હો ત્યારે નક્કી કરેલી મુલાકાતમાં નળી કે સ્ટેન્ટ કાઢી લેવાય છે.
તાવ, વધતો પેટનો દુખાવો, વારંવાર ઊલટી, કાળો મળ, નળીમાંથી લોહી નીકળવું કે શ્વાસ ચડવો, તો તે જ દિવસે ફોન કરો.
તીવ્ર સ્વાદુપિંડના સોજાની પૂરી સારવાર માટે તીવ્ર સ્વાદુપિંડના સોજાની સારવાર પાનું જુઓ. મુસાફરી પહેલાં પ્રશ્નો હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
સ્વાદુપિંડની મૃત પેશીમાં ચેપ લાગ્યાનું કહેવાયું છે, અને મોટા ઓપરેશનની ચિંતા છે? Dr Harsh Shah તમારા સ્કેન અને લોહીની તપાસ ધ્યાનથી જુએ છે. હમણાં કયું પગલું યોગ્ય છે અને આગળનું પગલું ક્યારે લેવાય, એ તેઓ સમજાવે છે. તમારા રિપોર્ટ સાથે લાવો. ફોન પણ કરી શકો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલી શકો. Call +91-63555-64601 WhatsApp પર પૂછો
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.