Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 21 નવેમ્બર 2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Liver & Gastro Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
Budd-Chiari syndrome ની સારવાર તબક્કાવાર થાય છે. લોહી પાતળું કરતી દવા અને કારણની સારવાર દરેક દર્દીને સૌ પ્રથમ મળે છે.
ટૂંકો અવરોધ બલૂન કે સ્ટેન્ટથી ખોલાય છે. લાંબા અવરોધમાં TIPS દ્વારા બાયપાસ બને છે. લીવર નિષ્ફળ જાય તો ટ્રાન્સપ્લાન્ટનો માર્ગ રખાય છે.
આગલા તબક્કે ત્યારે જ જવાય છે, જ્યારે પાછલા તબક્કાથી બીમારી કાબૂમાં ન આવી હોય.
કારણો, સ્કેન અને સારવારના દરેક વિકલ્પ એક જગ્યાએ વાંચવા અમારું Budd-Chiari syndrome ની સારવાર પાનું જુઓ. આ લેખ ફક્ત એક પ્રશ્ન સમજાવે છે: સારવાર કયા ક્રમમાં અને કેમ વપરાય છે.
દરેક તબક્કો પછીના તબક્કા કરતાં ઓછો આક્રમક છે. વર્તમાન તબક્કાથી બીમારી કાબૂમાં ન આવે ત્યારે જ આગળ વધાય છે.
Budd-Chiari syndrome એટલે લીવરનું લોહી બહાર લઈ જતી નસોમાં અવરોધ. આ સારવારો એકબીજાની હરીફ નથી. તે એક ક્રમ છે. ડૉક્ટર હળવામાં હળવો અસરકારક તબક્કો પસંદ કરે છે અને તે ન ચાલે તો આગળ વધે છે.
આખા plan નીચે બે વિચાર રહેલા છે.
| તબક્કો | શું કરવામાં આવે છે | કોના માટે |
|---|---|---|
| પહેલો, બધા માટે | લોહી પાતળું કરતી દવા, કારણની સારવાર, પેટના પાણી પર કાબૂ | દરેક દર્દી, નિદાનના દિવસથી |
| પછીનો | બલૂનથી ખોલવું, સ્ટેન્ટ સાથે કે વગર | લીવરની નસ કે મોટી નસમાં ટૂંકી જાળી કે સાંકડાશ |
| તે પછી | TIPS, ગળાની નસ દ્વારા બનતો બાયપાસ | લાંબો અવરોધ, અથવા પહેલાંના તબક્કા ઓછા પડે ત્યારે |
| ભાગ્યે જ | ખુલ્લું શંટ ઓપરેશન | TIPS ન થઈ શકે અને ટ્રાન્સપ્લાન્ટની જરૂર ન હોય ત્યારે |
| અલગ માર્ગ | લીવર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ | અચાનક લીવર નિષ્ફળ જાય, અથવા પહેલાંના તબક્કા છતાં લીવર નિષ્ફળ થાય |
લોહી પાતળું કરતી દવા, ગઠ્ઠો થવાના કારણની સારવાર અને પેટના પાણી પર કાબૂ. આ બધું કોઈ પણ પ્રક્રિયા પહેલાં શરૂ થાય છે.
સ્કેનનો પછીનો પરિણામ ગમે તે હોય, આ બાબતો એકસાથે શરૂ થાય છે.
કેટલાક લોકો ફક્ત આ પહેલા તબક્કાથી સારા રહે છે. તેમને ઓછાં લક્ષણો હોય, લીવરના ટેસ્ટ સારા હોય અને પાણી કાબૂમાં હોય. તેમને વર્ષો સુધી નજર હેઠળ રાખી શકાય, અને આગલો તબક્કો અનામત રહે. એટલે plan ક્યારેય એવો નથી કે બધાને TIPS કરવું.
સ્કેનમાં ટૂંકી જાળી કે સાંકડાશ દેખાય ત્યારે બલૂન નસ ફરી ખોલી શકે છે. નસ પાછી સંકોચાય તો સ્ટેન્ટ ઉમેરાય છે.
આ તબક્કો અવરોધની લંબાઈ પર આધાર રાખે છે. લીવરની નસમાં કે મોટી નસ (IVC) માં ટૂંકી જાળી કે ટૂંકો સાંકડાશ હોય, તો પાતળી નળી પરના બલૂનથી તેને ફુલાવીને ખોલી શકાય. આથી લીવરનો કુદરતી નીકળવાનો માર્ગ પાછો મળે છે, જે ઘણો કુદરતી ઉપાય છે.
| જરૂરિયાત | કેમ મહત્ત્વનું |
|---|---|
| અવરોધ ટૂંકો હોય, લાંબો નહીં | લાંબા અવરોધને કાયમ માટે ફુલાવીને ખોલી શકાતો નથી |
| અવરોધ પછી નસ ખુલ્લી હોય | લોહીને વહીને જવા જગ્યા જોઈએ |
| નસ પાછી સંકોચાય તો સ્ટેન્ટ | બલૂન પછી નસને ખુલ્લી રાખે છે |
| લોહી પાતળું કરતી દવા ચાલુ | નસને ફરી બંધ થતી અટકાવે છે |
ભારતમાં આ તબક્કો ઘણો મહત્ત્વનો છે. મોટી નસમાં પાતળી જાળી અહીં ઘણી વાર જોવા મળતી રીત છે, અને બલૂન એવા જ અવરોધને ખોલી શકે છે. સાંકડાશ પાછો આવી શકે છે. એટલે નસનો સ્કેન નિયમિત કરાવવો પડે, અને સાંકડી થાય તો ફરી બલૂન કરવું પડે.
જ્યારે લીવરની નસો લાંબા ભાગમાં બંધ હોય, અથવા બલૂનનું પરિણામ ટક્યું ન હોય. TIPS લીવરમાંથી લોહી માટે નવો માર્ગ બનાવે છે.
TIPS એટલે transjugular intrahepatic portosystemic shunt. રેડિયોલોજિસ્ટ ગળાની નસ દ્વારા પાતળી નળી લીવરમાં પહોંચાડે છે. પછી કવરવાળો સ્ટેન્ટ પોર્ટલ નસને હૃદય તરફ જતી નસ સાથે જોડે છે. લોહી બંધ નસોને ટાળીને નીકળે છે, લીવરનું દબાણ ઘટે છે અને પાણી શાંત થાય છે.
TIPS ની કિંમત પણ છે. થોડું લોહી હવે લીવરના કોષોને ટાળીને જાય છે, જેનાથી કેટલાક લોકોને ગૂંચવણ થઈ શકે. તે હૃદય પર વધારાનું કામ પણ નાખે છે. એટલે દર્દીઓ કાળજીથી પસંદ થાય છે, અને પછી સ્ટેન્ટ બંધ થવા અને ગૂંચવણ માટે વારંવાર તપાસાય છે. TIPS રેડિયોલોજિસ્ટ કરે છે. Dr Harsh Shah આખી સારવારનું સંકલન કરે છે, અને સર્જરીની જરૂર પડે ત્યારે ઓપરેશન કરે છે.
ભાગ્યે જ. TIPS મોટા ઓપરેશન વગર એ જ બાયપાસ આપે છે, એટલે ખુલ્લું શંટ ઓપરેશન હવે થોડા ખાસ કિસ્સા માટે રખાય છે.
TIPS પહેલાં સર્જનો ખુલ્લા ઓપરેશનથી પોર્ટલ નસને બીજી નસ સાથે જોડતા. સૂજેલા અને સહેલાઈથી વહેતા લીવરમાં ખુલ્લું ઓપરેશન ઊંચું જોખમ ધરાવતું. અને મોટી નસમાં જ દબાણ ઊંચું હોય ત્યારે ઘણા શંટ માર્ગ નિષ્ફળ જાય છે.
| સમસ્યા | પરિણામ |
|---|---|
| TIPS સોય દ્વારા એ જ બાયપાસ આપે છે | TIPS ન થઈ શકે ત્યારે જ ઓપરેશન રખાય છે |
| લોહીથી ભરેલા લીવરમાં ઓપરેશનનું ઊંચું જોખમ | જોખમ અને ફાયદાનું સંતુલન નબળું |
| મોટી નસના દબાણથી સરળ માર્ગ નિષ્ફળ જાય | જટિલ ઓપરેશનની જરૂર પડતી |
| તબક્કાવાર સારવાર કરતાં વધુ સારાં પરિણામ નહીં | નિયમિત તબક્કામાંથી બાદ થયા |
આજની પ્રથામાં માર્ગ TIPS પરથી સીધો ટ્રાન્સપ્લાન્ટ તરફ જાય છે. ખુલ્લું શંટ ભાગ્યે જ લેવાતો નિર્ણય છે, જે કિસ્સાને સારી રીતે જાણતી ટીમ લે છે.
શરૂઆતમાં અચાનક લીવર નિષ્ફળ જાય ત્યારે, અથવા પહેલાંના તબક્કા છતાં લીવર નિષ્ફળ થતું રહે ત્યારે. તે અલગ માર્ગ છે, ફક્ત છેલ્લો ઉપરનો તબક્કો નથી.
ટ્રાન્સપ્લાન્ટ બે જુદી પરિસ્થિતિઓનો જવાબ છે, અને બંને કોઈ પણ સમયે આવી શકે.
ટ્રાન્સપ્લાન્ટ લોહી જામવાનું વલણ દૂર કરતું નથી. ઓપરેશન પછી પણ લોહી પાતળું કરતી દવા અને કારણની સારવાર ચાલુ રહે છે. લોહીનો રોગ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ નકારવાનું કારણ નથી, પણ તેના માટે પહેલાં અને પછી plan જોઈએ.
પહેલાં તમને કેવું લાગે છે અને લોહીના ટેસ્ટ શું બતાવે છે તે જુઓ. તબિયત બગડતી હોય ત્યારે સારો દેખાતો સ્કેન સફળતા નથી.
| બાબત | આ તબક્કે ટકી રહ્યું છે | આગળ વધવાનો સમય |
|---|---|---|
| પેટનું પાણી | ગોળીઓથી કાબૂમાં | તંગ પાણી જે વારંવાર ભરાય છે |
| લીવરના ટેસ્ટ | સ્થિર કે સારા થતા | બિલીરુબિન અને લોહી જામવાનો સમય બગડે, આલ્બ્યુમિન ઘટે |
| લોહીની ઊલટી | નહીં; નસો કાબૂમાં | અન્નનળીની નસોમાંથી વારંવાર રક્તસ્રાવ |
| રોજિંદું જીવન | સારું જમવું અને રોજિંદા કામ પર પાછા | નબળાઈ અને વજન ઘટવું ચાલુ રહે |
| નસ કે સ્ટેન્ટનો સ્કેન | ખુલ્લું અને કામ કરતું | સાંકડું, બંધ અથવા નવો ગઠ્ઠો |
દર્દીની સારવાર કરો, ચિત્રની નહીં. સ્કેનમાં નસ ખુલ્લી દેખાય પણ પાણી અને લીવરના ટેસ્ટ બગડતા હોય, તો પણ આગલો તબક્કો જોઈએ. જેને સારું લાગતું હોય અને સ્કેનમાં થોડો બાકી ફેરફાર હોય, તે જ્યાં છે ત્યાં રહી શકે.
પૂછો કે તમે કયા તબક્કે છો, કેમ, અને આગળ વધવાનું કારણ શું બનશે. સ્પષ્ટ જવાબ બતાવે છે કે plan મજબૂત છે.
સારું લાગતું હોય તો પણ લોહી પાતળું કરતી દવા જાતે બંધ ન કરો. લોહીની ઊલટી થાય, ગૂંચવણ થાય કે ઝડપથી પીળાશ આવે તો તરત દવાખાને જાઓ. બીમારી પહેલવહેલી કેવી રીતે પકડાય છે તે સમજવા અમારો Budd-Chiari ના લક્ષણો અને નિદાન લેખ વાંચો.
દરેક દર્દીને લોહી પાતળું કરતી દવા શરૂ થાય છે, સાથે ગઠ્ઠો થવાના કારણની સારવાર પણ. પેટના પાણીને મીઠું ઓછું કરીને અને પેશાબની ગોળીઓથી કાબૂમાં રાખવામાં આવે છે. આ બધું કોઈ પણ પ્રક્રિયા પહેલાં થાય છે.
ના. TIPS તેમના માટે છે જેમની લીવરની નસો લાંબા ભાગમાં બંધ હોય, અથવા પહેલાંના તબક્કાથી કાબૂ ન આવ્યો હોય. કેટલાક લોકો ફક્ત લોહી પાતળું કરતી દવાથી સારા રહે છે, અને કેટલાકને માત્ર બલૂન જોઈએ.
હા, જ્યારે અવરોધ ટૂંકી જાળી કે સાંકડાશ જેવો હોય. બલૂનથી, સ્ટેન્ટ સાથે કે વગર, નસ ફરી ખૂલી શકે છે. પછી પણ લોહી પાતળું કરતી દવા ચાલુ રહે છે, જેથી નસ ફરી બંધ ન થાય.
મોટા ભાગના લોકોમાં હા. કોઈ પ્રક્રિયા પછી પણ લોહી જામવાનું વલણ દૂર થતું નથી. ગોળીનો પ્રકાર અને માત્રા ડૉક્ટર સમયાંતરે તપાસશે, પણ જાતે બંધ કરવી જોખમી છે.
ગળાની નસ દ્વારા સોય વડે TIPS એ જ બાયપાસ બનાવી આપે છે, મોટા ઓપરેશન વગર. લોહીથી ભરેલા લીવરમાં ખુલ્લું શંટ ઓપરેશન વધુ જોખમી છે, એટલે તે ફક્ત ખાસ સંજોગો માટે રખાય છે.
શરૂઆતમાં અચાનક લીવર નિષ્ફળ જાય, અથવા પહેલાંના તબક્કા છતાં લીવર ધીમે ધીમે નિષ્ફળ થતું જાય ત્યારે. તે યાદીનો આગલો પગથિયો નથી, પણ અલગ માર્ગ છે.
પેટનું પાણી ઓછું થાય, લોહીના ટેસ્ટ સ્થિર કે સારા રહે, ઊલટીમાં લોહી ન આવે અને રોજિંદું જીવન સારું ચાલે તો અસર થઈ રહી છે. નસનો સ્કેન મદદ કરે છે, પણ તમને કેવું લાગે છે અને ટેસ્ટ વધુ મહત્ત્વના છે.
કારણો અને સારવારની દરેક પસંદગી માટે Budd-Chiari syndrome ની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. લીવરની નસોના બીજા દબાણની સમસ્યા માટે પોર્ટલ હાઇપરટેન્શન વાંચો. મુસાફરી પહેલાંના પ્રશ્નો માટે +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
Budd-Chiari syndrome નું નિદાન થયું છે, પણ કઈ સારવાર પહેલાં કરવી એ સમજાતું નથી? અમદાવાદના લીવર અને પેટના સર્જન Dr Harsh Shah તમારા સ્કેન અને લોહીના ટેસ્ટ જોઈને સારવારનો ક્રમ સરળ ભાષામાં સમજાવે છે. તેઓ તમારા ફિઝિશિયન, લોહીના રોગોના નિષ્ણાત અને રેડિયોલોજિસ્ટ સાથે મળીને કામ કરે છે. બધા રિપોર્ટ અને સ્કેન સાથે લાવો. ફોન કે WhatsApp પર સંદેશ પણ કરી શકો. Call For Appointment Book on WhatsApp Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.