Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 8 નવેમ્બર 2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Gastro & Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
પિત્તનળીની કોથળી કાઢવાનું ઓપરેશન સારું ઓપરેશન છે, પણ વાત ત્યાં પૂરી થતી નથી. મોટા ભાગની તકલીફ પહેલા અઠવાડિયામાં નહીં, પછીથી દેખાય છે.
મોડેથી આવતી મુખ્ય તકલીફ નવા જોડાણ પાસેનું સાંકડાપણું, તેની ઉપર પથરી અને વારંવાર પિત્તનો ચેપ છે. કેન્સરનું નાનું જોખમ જીવનભર થોડું રહે છે.
એટલે નિયમિત તપાસ, લોહીના ટેસ્ટ અને સ્કેન જરૂરી છે. તાવ, પીળી આંખો કે દુખાવો પાછો આવે તો તરત મળવું.
આ લેખ ઓપરેશન પછીના જીવન વિશે છે. પિત્તનળીની કોથળીની પહેલા સ્કેનથી ઓપરેશન સુધીની આખી વાત અમારા Choledochal cyst અને Caroli રોગની સારવાર પાનામાં છે.
શરૂઆતની તકલીફો બીજા પિત્તનળીના ઓપરેશન જેવી છે: પિત્તનું લીકેજ, લોહી નીકળવું, કે સ્વાદુપિંડના છેડેથી લીકેજ. મોટા ભાગે ડ્રેઇન અને સમય સાથે શમી જાય છે.
આ ઓપરેશનમાં કોથળી કાઢવામાં આવે છે, પિત્તાશય પણ કાઢાય છે, અને આંતરડાનો એક ટુકડો સ્વસ્થ પિત્તનળી સાથે જોડાય છે. આ જોડાણને hepaticojejunostomy કહે છે. કોથળીનો નીચેનો છેડો સ્વાદુપિંડ પાસે જ્યાં મળે છે ત્યાં સર્જન તેને કાપીને સાફ કરે છે.
પહેલા દિવસોમાં ટીમ ડ્રેઇનનું પ્રવાહી જોતી રહે છે. ડ્રેઇનમાં પિત્ત આવે તો જોડાણ પાસે લીકેજ હોઈ શકે. સ્વાદુપિંડના રસવાળું પ્રવાહી આવે તો નીચેના છેડેથી લીકેજ હોઈ શકે. બંને સામાન્ય રીતે ડ્રેઇન રાખતાં પોતાની મેળે બંધ થાય છે.
| ક્યારે | શું થઈ શકે | સામાન્ય રીતે શું કરાય |
|---|---|---|
| પહેલા અઠવાડિયાંમાં | પિત્તનું લીકેજ, લોહી નીકળવું, પ્રવાહીનો ભરાવો, સ્વાદુપિંડના છેડેથી લીકેજ | ડ્રેઇન રાખવું, જરૂર પડે તો એન્ટિબાયોટિક, ભરાવાને ચામડી વાટે કાઢવો |
| પહેલા મહિનાથી વર્ષો સુધી | આંતરડાનો ટુકડો વળી જવો કે ચોંટવો, શરૂઆતનો પિત્તનો ચેપ, શરૂઆતનું સાંકડાપણું | આંતરડાને આરામ, એન્ટિબાયોટિક, કારણ શોધવા સ્કેન |
| વર્ષો પછી | જોડાણ પાસે સાંકડાપણું, લીવરની નળીઓમાં પથરી, વારંવાર ચેપ | ચામડી વાટે બલૂનથી પહોળું કરવું, કે ફરી ઓપરેશન |
| ઘણાં વર્ષો પછી | રહી ગયેલી નળીમાં કે જોડાણ પાસે કેન્સર | વહેલા સ્કેન અને દરેક નવા ફેરફારની ઝડપી તપાસ |
મુખ્ય મોડી તકલીફ પિત્તનળી અને આંતરડા વચ્ચેના જોડાણનું સાંકડાપણું છે. તે પિત્તને ધીમું કરે છે અને પથરી તથા ચેપની સાંકળ શરૂ કરે છે.
જોડાણ વધુ સાંકડું હોય તો પિત્ત લીવરની નળીઓમાં અટકી રહે છે. નરમ પથરી બને છે. આંતરડામાંથી જંતુ ઉપર ચડે છે અને ધ્રુજારી સાથે તાવ આવે છે, જેને cholangitis કહે છે. દરેક હુમલો નળીમાં થોડા વધુ ડાઘ પાડી શકે છે, અને તેથી સાંકડાપણું ફરી વધે છે.
તંદુરસ્ત નળી સુધી, ખેંચાણ વિના બનાવેલું પહોળું જોડાણ આ જોખમ ઘટાડે છે. એટલે પહેલું ઓપરેશન ધ્યાનથી આયોજન કરીને કરવું જરૂરી છે. ઘણાં વર્ષો સુધી વારંવાર ચેપ થાય તો લીવર પર પણ ડાઘ પડે. સાંકડાપણું વહેલું પકડાય તો લીવર બચે છે.
ટૂંકું સાંકડાપણું ઘણી વાર ચામડી વાટે મૂકેલી પાતળી નળીથી બલૂન ફુલાવીને પહોળું કરી શકાય. લાંબા કે ડાઘવાળા સાંકડાપણામાં ફરી ઓપરેશન જરૂરી બને.
આ ઓપરેશન પછી સામાન્ય દૂરબીન જોડાણ સુધી પહોંચી શકતું નથી, કારણ કે પિત્તનળી હવે આંતરડાના ટુકડામાં ખૂલે છે. એટલે સારવાર લીવરમાં સોય અને પાતળી નળી વાટે થાય છે. પહેલા ઓપરેશનમાં ખાસ રસ્તો બનાવ્યો હોય તો તેનો પણ ઉપયોગ થાય.
| વિકલ્પ | ક્યારે બંધ બેસે | કેમ |
|---|---|---|
| બલૂનથી પહોળું કરવું, સ્ટેન્ટ સાથે કે વગર | વહેલું પકડાયેલું ટૂંકું સાંકડાપણું | ફરી ફરી થઈ શકે, મોટું ઓપરેશન નહીં |
| નળીને આંતરડા સાથે ફરી જોડવી | લાંબું, ડાઘવાળું કે નિષ્ફળ સાંકડાપણું | તંદુરસ્ત નળી સુધી નવું જોડાણ બને |
| લીવરનો એક ભાગ કાઢવો | એક ભાગ સંકોચાઈને પથરીથી ભરાયો હોય | વારંવાર ચેપ લાગતો ભાગ નીકળી જાય |
પથરી પણ તે જ વખતે કાઢાય છે, અને એન્ટિબાયોટિક કલ્ચરના રિપોર્ટ પ્રમાણે પસંદ થાય છે. કોઈ પણ નવું સાંકડાપણું ખાસ ધ્યાનથી જોવાય છે. તે મુખ્યત્વે સુધારવાની સમસ્યા છે, પણ કેન્સર નથી એ ચકાસવું જરૂરી છે, એટલે અમે તેને ફક્ત વારંવાર પહોળું કરતા રહેતા નથી.
હા, નાનું જોખમ રહે છે. કોથળી કાઢવાથી જોખમ ઘણું ઘટે છે, પણ શૂન્ય થતું નથી, અને ઘણાં વર્ષો પછી કેન્સર દેખાઈ શકે છે.
પિત્તનળીની કોથળીનું અસ્તર ધીમે ધીમે અસામાન્ય બની શકે છે, એટલે આ કોથળીઓને કેન્સર પહેલાંની સ્થિતિ ગણવામાં આવે છે. ઓપરેશન પછી નીચેના છેડે, ઉપર લીવર પાસે કે લીવરની અંદર અસ્તર રહી ગયું હોય તો તે બદલાઈ શકે. જોડાણ પર પણ નજર રાખવામાં આવે છે.
પહેલાં ફક્ત ડ્રેઇન કરેલી હોય, પૂરી કાઢી ન હોય કે લીવર સુધી ફેલાયેલી હોય ત્યારે જોખમ વધારે છે. એટલે અગાઉ ડ્રેઇન થયેલી કોથળીમાં બાકીનું ઓપરેશન ઘણી વાર સૂચવાય છે. અમારું લીવરની અંદરની પિત્તનળીના કેન્સર વિશેનું પાનું આ કેન્સર અને તેની સારવાર સમજાવે છે.
આખી જિંદગી નિયમિત મુલાકાત રાખો, લીવરના લોહીના ટેસ્ટ અને સ્કેન સાથે. બે મુલાકાત વચ્ચેનો ગાળો તમારી કોથળીના પ્રકાર અને ઓપરેશન પ્રમાણે નક્કી થાય.
| તપાસ | શું શોધે છે | કેટલી વાર |
|---|---|---|
| મુલાકાત અને શારીરિક તપાસ | તાવ, કમળો, દુખાવો, વજન, ભૂખ | પહેલા વર્ષે નજીક નજીક, પછી વર્ષમાં એક વાર |
| લીવરના લોહીના ટેસ્ટ | જોડાણ પાસે શરૂઆતનો અવરોધ | દરેક મુલાકાતે |
| સોનોગ્રાફી | નળીઓ પહોળી થવી, પથરી, પ્રવાહી | દરેક મુલાકાતે |
| પિત્તનળીનો MRI (MRCP) કે CT | સાંકડાપણું, ગાંઠ, રહી ગયેલી કોથળીની દીવાલ | ટેસ્ટ કે લક્ષણ બદલાય ત્યારે અને સર્જન જણાવે તે ગાળે |
| CA 19-9 લોહીનો ટેસ્ટ | વધતો જતો ક્રમ, સ્કેન સાથે વાંચીને | આયોજનના ભાગ રૂપે; એક કિંમત પરથી નિર્ણય નહીં |
પિત્તના કોઈ પણ ચેપ કે અવરોધમાં CA 19-9 વધી શકે છે. એટલે અમે તેની દિશા સમય સાથે જોઈએ છીએ, એક રીડિંગ પરથી ક્યારેય નિર્ણય લેતા નથી. બધા રિપોર્ટ એક ફાઇલમાં રાખો. ભવિષ્યમાં ડૉક્ટર વર્ષો જૂના સ્કેન સાથે સરખામણી કરવા માગશે.
ધ્રુજારી સાથે તાવ, પીળી આંખો, ઘેરો પેશાબ કે પેટના ઉપરના જમણા ભાગમાં દુખાવો હોય તો એ જ દિવસે સંપર્ક કરો. આગલી નક્કી મુલાકાતની રાહ ન જુઓ.
આ લક્ષણોનો અર્થ પિત્ત અટકી ગયું કે ચેપ લાગ્યો હોઈ શકે. વહેલી સારવાર સરળ અને સલામત છે. મોડી સારવારમાં દવાખાનામાં દાખલ થવું પડી શકે. ઓપરેશનની નોંધ સાથે લાવો, કારણ કે જોડાણનો પ્રકાર નક્કી કરે છે કે તકલીફ સુધી કેવી રીતે પહોંચવું.
જે કોથળી આંતરડામાં ડ્રેઇન કરી હોય પણ કાઢી ન હોય, તેમાં કેન્સરનું જોખમ રહે છે અને ઘણી વાર બાકીનું ઓપરેશન જરૂરી બને.
જૂના ઓપરેશનમાં ક્યારેક કોથળીને સીધી આંતરડા સાથે જોડી દઈને ત્યાં જ રહેવા દેવાતી. આવા ઘણા દર્દીઓ વર્ષો સુધી સારા રહે છે, પછી પથરી, ચેપ કે સ્કેનમાં અચાનક ફેરફાર દેખાય છે. જૂના બધા કાગળ લાવો. અમે જણાવીશું કે કોથળી હવે કાઢવી જોઈએ કે નહીં, અને નિકાલ વધુ સલામત રીતે કેવી રીતે ફરી બનાવવો.
તેનાથી કોથળી અને મુખ્ય જોખમ દૂર થાય છે. પણ જોડાણ અને રહી ગયેલી નળીની તપાસ જીવનભર કરાવવી પડે, કારણ કે મોડી તકલીફો વર્ષો પછી આવી શકે.
પિત્તનળી અને આંતરડા વચ્ચેના જોડાણનું સાંકડાપણું. વહેલું પકડાય અને સારવાર ન થાય તો પથરી અને વારંવાર ચેપ થાય.
સામાન્ય દૂરબીન જોડાણ સુધી પહોંચતું નથી, કારણ કે નળી હવે આંતરડાના ટુકડામાં ખૂલે છે. પથરી અને સાંકડાપણાની સારવાર લીવર વાટે પાતળી નળીથી કે ફરી ઓપરેશનથી થાય.
ધ્રુજારી સાથે તાવ કે પીળી આંખો હોય તો વહેલું કે મોડું, એ જ દિવસે બતાવવું. ફક્ત ઘરે ગોળીઓ લઈને ન બેસો.
હા, નાની શક્યતા રહે છે, કારણ કે અસ્તરનો થોડો ભાગ રહી જઈ શકે. એટલે સારું લાગતું હોય તો પણ સ્કેન અને લોહીના ટેસ્ટ ચાલુ રહે છે.
દરેક મુલાકાતે લીવરના લોહીના ટેસ્ટ સાથે સોનોગ્રાફી. ટેસ્ટ બદલાય કે સર્જન નક્કી કરે ત્યારે પિત્તનળીનો MRI કે CT ઉમેરાય.
તેમાં કેન્સરનું જોખમ રહે છે. જૂના બધા કાગળ બતાવો, કારણ કે બાકીનું ઓપરેશન ઘણી વાર સૂચવાય છે.
વિચાર એ જ છે, પણ બાળકની તપાસ ઘણા લાંબા સમય સુધી ચાલે છે, એટલે લેખિત લાંબા ગાળાનો ક્રમ જરૂરી છે. કુટુંબના કોઈ સભ્યે બધા રિપોર્ટ સાચવી રાખવા.
પિત્તનળીની કોથળીની આખી સફર સમજવા અમારા Choledochal cyst અને Caroli રોગની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. મુસાફરી પહેલાં કોઈ પ્રશ્ન હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
પિત્તનળીની કોથળીનું ઓપરેશન થઈ ગયું છે, કે પછીથી તપાસ કેમ કરાવવી તે સમજવું છે? ઓપરેશન તો સારવારનો પહેલો ભાગ જ છે. Dr Harsh Shah તમારી ઓપરેશન નોંધ, સ્કેન અને લોહીના રિપોર્ટ જુએ છે. મોડેથી કઈ તકલીફો પર નજર રાખવી અને કેટલા સમયે તપાસ કરાવવી તે સમજાવે છે. ફોન કરો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલો. Call +91-63555-64601 WhatsApp પર પૂછો
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
