Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 8 નવેમ્બર 2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Gastro & Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
મુખ્ય ઓપરેશનમાં આખી કોથળી અને પિત્તાશય કાઢી લેવાય છે. પછી તંદુરસ્ત પિત્તનળીને આંતરડાના એક ટુકડા સાથે જોડવામાં આવે છે.
ફક્ત કોથળી ડ્રેઇન કરવી પૂરતી નથી. કોથળી રહી જાય તો ચેપ અને કેન્સરનું જોખમ પણ રહી જાય છે.
ઓપરેશન દૂરબીનથી કે ખુલ્લું થઈ શકે. કયું થાય તે કોથળીના પ્રકાર, અગાઉના ચેપ અને તમારા સ્વાસ્થ્ય પર આધાર રાખે છે.
આ લેખ ઓપરેશન વિશે છે. પિત્તનળીની કોથળીની પહેલા સ્કેનથી સારવારની પસંદગી સુધીની આખી વાત અમારા Choledochal cyst અને Caroli રોગની સારવાર પાનામાં છે.
કોથળીની દીવાલ વર્ષોમાં અસામાન્ય બની શકે છે. આખી કાઢી નાખવાથી ચેપ અને કેન્સરનું જોખમ બંને દૂર થાય છે.
Choledochal cyst એટલે જન્મથી હોય તેવી પિત્તનળીની સોજાવાળી કોથળી. તેમાં પિત્ત અને સ્વાદુપિંડનો રસ ભેગા થઈને અટકી રહે છે. તેનાથી અસ્તરમાં બળતરા થાય છે, અને અસ્તર ધીમે ધીમે કેન્સર તરફ બદલાઈ શકે છે. એટલે ડૉક્ટરો આ કોથળીને ફક્ત કોથળી નહીં, કેન્સર પહેલાંની સ્થિતિ ગણે છે.
પહેલાં સર્જનો ઘણી વાર કોથળીને સીધી આંતરડા સાથે જોડીને ત્યાં જ રહેવા દેતા. હવે આ જૂની પદ્ધતિ ગણાય છે. કોથળી રહી જવાથી જોખમ રહ્યું, અને ઘણા દર્દીઓ પથરી, ચેપ કે કોથળીની દીવાલમાં કેન્સર સાથે પાછા આવ્યા. આજે ધ્યેય કોથળી પૂરી કાઢીને સ્વચ્છ નિકાલનો માર્ગ ફરી બનાવવાનો છે.
| કોથળીનો પ્રકાર | સામાન્ય ઓપરેશન | કેમ |
|---|---|---|
| લીવરની બહાર પિત્તનળીનો સોજો (સામાન્ય પ્રકાર) | કોથળી અને પિત્તાશય કાઢવા, નળીને આંતરડા સાથે જોડવી | અસામાન્ય અસ્તર નીકળે અને નિકાલ ફરી બને |
| નળીની બાજુમાં નાની કોથળી | કોથળી કાપી કાઢવી, નળી રાખવી | રોગ ફક્ત નાના ભાગમાં છે |
| નળીના છેડે આંતરડાની દીવાલની અંદરની કોથળી | ઘણી વાર દૂરબીનથી કાપ, કે આંતરડા વાટે નાનું ઓપરેશન | તે નળી પર નહીં, આંતરડામાં છે |
| લીવરની બહાર અને અંદર બંને કોથળીઓ | બહારનો ભાગ કાઢીને ફરી બનાવવો; લીવરનો ભાગ તેના ફેલાવા પ્રમાણે | જોખમ મોટા ભાગે બહારના ભાગથી આવે છે |
સર્જન કોથળીને છૂટી પાડે છે, બંને છેડેથી કાપીને કાઢે છે, અને પછી નાના આંતરડાના ટુકડાથી પિત્તનો માર્ગ ફરી બનાવે છે.
નીચેના કાપમાં ખાસ ધ્યાન જોઈએ. કોથળીનો થોડો ભાગ રહી જાય તો થોડું જોખમ રહે. કાપ વધારે ઊંડો જાય તો સ્વાદુપિંડની નળીને ઈજા થઈ શકે. સર્જન બરાબર મળવાના બિંદુએ કાપવાનો પ્રયત્ન કરે છે.
તે તંદુરસ્ત લીવર-નળી અને નાના આંતરડાના ટુકડા વચ્ચેનું નવું જોડાણ છે. પિત્ત હવે લીવરમાંથી સીધું આંતરડામાં જાય છે.
નામના ત્રણ ભાગ છે. Hepatic એટલે લીવરની નળી. Jejunum એટલે નાના આંતરડાનો પહેલો ભાગ. Stomy એટલે નવું ખુલ્લું જોડાણ. આંતરડાનો ટુકડો અંગ્રેજી અક્ષર Y જેવો બને છે, એટલે તમે Roux-en-Y શબ્દ સાંભળશો.
જોડાણ પહોળું અને ખેંચાણ વિનાનું, તંદુરસ્ત નળીથી તંદુરસ્ત આંતરડાના અસ્તર સુધી બનાવાય છે. લાંબા ગાળા માટે પહોળું જોડાણ ખૂબ અગત્યનું છે. સાંકડું જોડાણ વર્ષો પછી બંધ થઈ શકે અને પથરી તથા ચેપ કરે. આ મોડી તકલીફો અમારા કોથળીના ઓપરેશન પછીની તપાસ લેખમાં સમજાવી છે.
બંને વપરાય છે. ઓછા ડાઘવાળી કોથળીમાં દૂરબીન બંધ બેસે. સોજાવાળી, બહુ મોટી કે કેન્સરની શંકાવાળી કોથળીમાં ખુલ્લું ઓપરેશન વધુ સલામત છે.
Dr Harsh Shah આ ઓપરેશન દૂરબીનથી (laparoscopic) કે ખુલ્લું કરે છે, તમારા માટે જે વધુ સલામત હોય તે. દૂરબીનમાં નાના કાપા હોય છે અને સાજા થવામાં ઘણી વાર ઓછો સમય લાગે. સલામતી માટે જરૂર પડે તો સર્જન ખુલ્લા ઓપરેશન પર આવે છે. આ આયોજનનો જ વિકલ્પ છે, નિષ્ફળતા નથી.
પહેલાં કોઈ પણ ચેપની સારવાર થાય છે. પછી પિત્તનળીના વિગતવાર MRI સ્કેન (MRCP) પરથી ઓપરેશનનું આયોજન થાય છે.
તાવ કે પીળી આંખો હોય તો પહેલાં નળીઓ ડ્રેઇન કરી, એન્ટિબાયોટિકથી ચેપ શાંત કરાય છે. ચેપવાળી કોથળીનું ઓપરેશન વધુ જોખમી છે. મોટી ઉંમરમાં CT સ્કેન અને CA 19-9 નામનો લોહીનો ટેસ્ટ પણ થાય છે. તે કેન્સરની કોઈ નિશાની શોધે છે. કેન્સરની શંકા હોય તો plan કેન્સરના ઓપરેશન તરફ બદલાય છે. અમારું લીવરની અંદરની પિત્તનળીના કેન્સર વિશેનું પાનું આ સમજાવે છે.
થોડા દિવસ દવાખાનામાં રહેવું પડે. આંતરડું કામ કરતું થાય ત્યારે ખાવાનું શરૂ થાય છે, અને પ્રવાહી સાફ આવે ત્યારે ડ્રેઇન કઢાય છે.
| તબક્કો | શું થાય છે |
|---|---|
| પહેલો-બીજો દિવસ | દુખાવાની દવા, થોડું પાણી, મદદ સાથે ચાલવું |
| પછીના થોડા દિવસ | ખોરાક ધીમે ધીમે વધે છે; ડ્રેઇનના પ્રવાહીમાં પિત્ત તો નથી ને તે જોવાય છે |
| રજા પહેલાં | સામાન્ય ખોરાક, ડ્રેઇન નીકળી જાય, લોહીના ટેસ્ટ તપાસાય |
| ઘરે પહેલા અઠવાડિયાં | હળવી પ્રવૃત્તિ, ઘાની સંભાળ, પહેલી તપાસ મુલાકાત |
બાળકો સામાન્ય રીતે મોટી ઉંમરના કરતાં વહેલા સાજા થાય છે. રજા વખતે તમને ચેતવણીનાં લક્ષણોની સ્પષ્ટ યાદી અને પછીની મુલાકાતોનો ક્રમ આપવામાં આવે છે.
દરેક ઓપરેશનમાં જોખમ હોય છે. અહીં મુખ્ય જોખમ પિત્તનું લીકેજ, લોહી નીકળવું, ચેપ અને પછીથી જોડાણનું સાંકડાપણું છે.
સંમતિ પહેલાં સર્જન તમારા સ્કેન પ્રમાણે આ જોખમો સમજાવે છે. વધુ વિગત અમારા ઓપરેશન પછીની તકલીફો અને તપાસ લેખમાં છે.
લીવરની બહારની મોટા ભાગની કોથળીઓ પૂરી કાઢવી પડે. લીવરની અંદરની કોથળી, જેને Caroli રોગ કહે છે, તેનું આયોજન જુદું હોય છે.
કોથળીઓ આખા લીવરમાં ફેલાયેલી હોય ત્યારે ફક્ત બહારની નળી કાઢવી પૂરતી ન પણ હોય. લીવરનો એક ભાગ કાઢવો પડે, કે ક્યારેક લીવર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ. આ વિશે અમારા Caroli રોગ લેખમાં વાંચો. કોથળી પહેલાં ફક્ત ડ્રેઇન થઈ હોય તો જૂના બધા કાગળ લાવો. બાકીનું ઓપરેશન ઘણી વાર સૂચવાય છે.
ફક્ત ડ્રેઇન કરવાથી કોથળીની દીવાલ રહી જાય છે. તે દીવાલમાં ચેપ અને કેન્સરનું જોખમ રહે છે, એટલે પૂરી કાઢવી એ મુખ્ય ઓપરેશન છે.
લીવર પાસેની તંદુરસ્ત પિત્તનળી અને નાના આંતરડાના ટુકડા વચ્ચેનું નવું જોડાણ. પિત્ત લીવરમાંથી સીધું આંતરડામાં જાય છે.
બંને શક્ય છે, તમારા માટે જે વધુ સલામત હોય તે. વધુ સોજાવાળી કે કેન્સરની શંકાવાળી કોથળીમાં સામાન્ય રીતે ખુલ્લું ઓપરેશન થાય.
હા. તે કોથળી સાથે કાઢાય છે, કારણ કે તેનો નિકાલ પણ એ જ અસામાન્ય માર્ગ સાથે જોડાયેલો છે અને તે પણ અસરગ્રસ્ત થઈ શકે.
હા, સમયસર આયોજન થાય તો બાળકો ઘણા સારા રહે છે. તબક્કા એ જ હોય છે, ફક્ત ટાંકા વધુ બારીક અને દેખરેખ વધુ નજીકની હોય છે.
પહેલાં ચેપની સારવાર થાય છે, ઘણી વાર ડ્રેઇન અને એન્ટિબાયોટિક સાથે. સ્થિતિ શાંત થયા પછી ઓપરેશન કરાય છે.
સામાન્ય રીતે થોડા દિવસ, જ્યાં સુધી તમે સામાન્ય ખાતા ન થાઓ અને ડ્રેઇન નીકળી ન જાય. સ્કેન જોયા પછી સર્જન સંભવિત તારીખ કહે છે.
હા, જીવનભર. નવા જોડાણ અને રહી ગયેલી નળીના અસ્તર માટે નિયમિત લોહીના ટેસ્ટ અને સ્કેન જરૂરી છે.
પિત્તનળીની કોથળીની આખી સફર સમજવા અમારા Choledochal cyst અને Caroli રોગની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. મુસાફરી પહેલાં કોઈ પ્રશ્ન હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
તમને કે તમારા બાળકને પિત્તનળીની કોથળી છે અને ઓપરેશન કહેવાયું છે? નિર્ણય લેતાં પહેલાં ઓપરેશનમાં ખરેખર શું થાય છે તે જાણવું મદદરૂપ થાય. Dr Harsh Shah તમારા સ્કેન જુએ છે, દરેક તબક્કો સરળ ભાષામાં સમજાવે છે, અને કોથળીના પ્રકાર પ્રમાણે ઓપરેશનનું આયોજન કરે છે. ફોન કરો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલો. Call +91-63555-64601 WhatsApp પર પૂછો
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.